ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੨.੫੬ — ਦੁਃਖੇਸ਼੍ਵਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਨਾਃ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता 2.56 — दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
दुःखेषु
duḥkheṣhu
ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ
अनुद्विग्नमनाः
anudvigna-manāḥ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
सुखेषु
sukheṣhu
ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ
विगतस्पृहः
vigata-spṛihaḥ
ਲਾਲਸਾ ਰਹਿਤ
वीत
vīta
ਰਹਿਤ
राग
rāga
ਰਾਗ, ਆਸਕਤੀ
भय
bhaya
ਭੈ
क्रोधः
krodhaḥ
ਕ੍ਰੋਧ
स्थितधीः
sthita-dhīḥ
ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨੀ
मुनिः
muniḥ
ਮੁਨੀ
उच्यते
uchyate
ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ
Complete Translation
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 56
Author: Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa)
Period: Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਪਤੀਮਾਨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਯੋਗ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਅਜਿਹਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਸੁਖ ਵਿਚਲਿਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਧਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਪਰੀਖਣ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਰਪਣ ਵਜੋਂ ਕੰਠਸਥ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਕੌਣ ਹੈ?▼
ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਉਹ 'ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ' ਪੁਰਖ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਮੁਨੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਰਾਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?▼
ਰਾਗ (ਆਸਕਤੀ) ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਨੀ ਦਾ ਭੈ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਰੁਕਣ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ?▼
ਹਾਂ। ਇਹ ਗੀਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਮਤਾ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮਤ ਚਿੰਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?▼
ਇਹ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ (ਸਾਂਖਯਯੋਗ) ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →