ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੨.੬੯ — ਯਾ ਨਿਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता २.६९ — या निशा सर्वभूतानां
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
या
yā
ਜੋ
निशा
niśhā
ਰਾਤ
सर्वभूतानाम्
sarva-bhūtānām
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ
तस्याम्
tasyām
ਉਸ ਵਿੱਚ
जागर्ति
jāgarti
ਜਾਗਦਾ ਹੈ
संयमी
sanyamī
ਸੰਜਮੀ ਪੁਰਖ
यस्याम्
yasyām
ਜਿਸ ਵਿੱਚ
जाग्रति
jāgrati
ਜਾਗਦੇ ਹਨ
भूतानि
bhūtāni
ਪ੍ਰਾਣੀ, ਜੀਵ
सा
sā
ਉਹ
निशा
niśhā
ਰਾਤ
पश्यतः
paśhyataḥ
ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ
मुनेः
muneḥ
ਮੁਨੀ ਦੀ
Complete Translation
ਜੋ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮੀ ਪੁਰਖ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 69
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ ਸਾਂਖਯਯੋਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ — ਸਥਿਰ, ਸੁਦ੍ਰਿੜ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ — ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਸੇ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੁਰਖ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਖਿਣ-ਭੰਗੁਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਅਨਾਸਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੨.੬੯ ਵਿੱਚ 'ਰਾਤ' ਅਤੇ 'ਜਾਗਣ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ 'ਰਾਤ' ਅਤੇ 'ਜਾਗਣ' ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਆਤਮਾ ਦੇ ਜ੍ਞਾਨ ਵਿੱਚ 'ਜਾਗਦਾ' (ਸਜਗ ਅਤੇ ਤਲੀਨ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕ 'ਰਾਤ' ਮੰਨ ਕੇ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ 'ਜਾਗਦਾ' ਹੈ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਲਈ 'ਰਾਤ' ਹਨ — ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ 'ਮੁਨੀ' ਕੌਣ ਹੈ?▼
ਮੁਨੀ ਉਹੀ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਹੈ — ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?▼
ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਸੌਣ-ਜਾਗਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਨਾਸਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਇਕ ਹੈ?▼
ਇਹ ਆਤਮ-ਪਰੀਖਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 'ਜਾਗ੍ਰਿਤ' ਹੋ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਆਤਮਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਵਿਸ਼ੇ-ਦੌੜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਸਾਧਕ ਆਤਮ-ਸਾਖਿਆਤਕਾਰੀ ਮੁਨੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →