ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੧੬ — ਨਾਤ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤੁ ਯੋਗੋਸ੍ਤਿ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता 6.16 — नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
न
na
ਨਹੀਂ
अति
ati
ਅਧਿਕ
अश्नतः
aśhnataḥ
ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ
तु
tu
ਪਰ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ
योगः
yogaḥ
ਯੋਗ
अस्ति
asti
ਹੁੰਦਾ ਹੈ
न च एकान्तम्
na cha ekāntam
ਨਾ ਹੀ ਬਿਲਕੁਲ
अनश्नतः
anaśhnataḥ
ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ
अतिस्वप्नशीलस्य
ati-svapna-śhīlasya
ਅਧਿਕ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਦਾ
जाग्रतः
jāgrataḥ
ਅਧਿਕ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦਾ
न एव च
na eva cha
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ
अर्जुन
arjuna
ਹੇ ਅਰਜੁਨ
Complete Translation
ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਇਹ ਯੋਗ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਨਾ ਅਧਿਕ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾ ਸਦਾ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 16
Author: Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa)
Period: Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਨ ਦੇ ਆਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸੰਜਮ ਦਾ 'ਮੱਧਮ ਮਾਰਗ' ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਧਕ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਾਥੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਕਾਲਾਤੀਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੬.੧੬ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?▼
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਧਿਕ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਤੀ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਧਿਕ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਅਨਿਵਾਰਯ ਹੈ।
ਕੀ ਗੀਤਾ ਯੋਗ ਲਈ ਵਰਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?▼
ਅਤੀ ਵਰਤ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਪਸ਼ਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਉਸ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਕ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ। ਗੀਤਾ ਸੰਤੁਲਿਤ, ਮੱਧਮ ਆਹਾਰ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ (ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ੬.੧੭ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਰਣਨ ਹੈ)।
ਧਿਆਨ ਲਈ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ?▼
ਦੇਹ ਅਤੇ ਮਨ ਯੋਗ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਅਧਿਕ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜੜਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਅਧਿਕ ਸੌਣ ਨਾਲ ਆਲਸ ਅਤੇ ਨੀਂਦਹੀਣਤਾ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨੀ। ਸੰਜਮ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼, ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾਵਾਂ?▼
ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਦਿਨਚਰਿਆ ਬਣਾਓ: ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਭੋਜਨ, ਕਾਫ਼ੀ ਪਰ ਅਧਿਕ ਨਹੀਂ ਅਜਿਹੀ ਨੀਂਦ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੇ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ। ਯੁਕਤ-ਆਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮਿਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →