ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੬.੩੪ — ਚੰਚਲੰ ਹਿ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ६.३४ — चञ्चलं हि मनः कृष्ण
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
चञ्चलम्
chañchalam
ਚੰਚਲ
हि
hi
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ
मनः
manaḥ
ਮਨ
कृष्ण
kṛiṣhṇa
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ
प्रमाथि
pramāthi
ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਆਕੁਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
बलवत्
bala-vat
ਬਲਵਾਨ
दृढम्
dṛiḍham
ਜ਼ਿੱਦੀ, ਨਾ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ
तस्य
tasya
ਇਸ ਦਾ
अहम्
aham
ਮੈਂ
निग्रहम्
nigraham
ਨਿਗ੍ਰਹ, ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ
मन्ये
manye
ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ
वायोः
vāyoḥ
ਹਵਾ ਦਾ
इव
iva
ਵਾਂਗ
सुदुष्करम्
su-duṣhkaram
ਅਤਿ ਕਠਿਨ
Complete Translation
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਇਹ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੰਚਲ, ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 34
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਧਿਆਨਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਂਗ ਕਠਿਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੱਚਾ ਸ਼ੱਕ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੬.੩੪ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਮਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ?▼
ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਚੰਚਲ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਫੜਨ ਜਾਂ ਰੋਕਣ ਅਸੰਭਵ ਹਨ। ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਸਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?▼
ਠੀਕ ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ (੬.੩੫) ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਕਠਿਨਤਾ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਭਿਆਸ (ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਧਨਾ) ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ (ਅਨਾਸਕਤੀ) ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ੬.੩੪ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ੬.੩੫ ਵਿਹਾਰਕ ਹੱਲ।
ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਚਾਰ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ?▼
ਅਰਜੁਨ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਚਲ (ਅਸਥਿਰ), ਪ੍ਰਮਾਥੀ (ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਬਲਵਤ (ਬਲਵਾਨ), ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ (ਜ਼ਿੱਦੀ ਜਾਂ ਨਾ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਟਕਦਾ ਮਨ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਵੀ। ਕਠਿਨਾਈ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੰਚਲ ਮਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →