ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੬ — ਬਨ੍ਧੁਰਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ६.६ — बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
बन्धुः
bandhuḥ
ਮਿੱਤਰ
आत्मा
ātmā
ਮਨ / ਆਤਮਾ
आत्मनः
ātmanaḥ
ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਸਵੈ ਦਾ
तस्य
tasya
ਉਸ ਦਾ
येन
yena
ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ
आत्मा
ātmā
ਮਨ / ਨਿਮਨ ਸਵੈ
एव
eva
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ
आत्मना
ātmanā
ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ
जितः
jitaḥ
ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ
अनात्मनः
anātmanaḥ
ਜਿਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਉਸ ਦਾ
तु
tu
ਪਰ
शत्रुत्वे
śhatrutve
ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਜੋਂ
वर्तेत
varteta
ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਰਤਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ
शत्रुवत्
śhatru-vat
ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ
Complete Translation
ਜਿਸ ਨੇ ਆਤਮਾ (ਉੱਚ ਸਵੈ) ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਮਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਮਨ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 6
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਵਿੱਚ (ਧਿਆਨ ਦਾ ਯੋਗ) ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਆਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ', ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਰਾਜ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਮਨ ਤਦ ਹੀ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਭਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?▼
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਮਨ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਉਸ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਮਨ ਸਾਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
'ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ — ਵਿਵੇਕ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ — ਇੱਛਾਵਾਂ, ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਵੇਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਮਨ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਭਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਲੋਕ (੬.੫) ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ?▼
ਸ਼ਲੋਕ ੬.੫ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ 'ਆਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਡੇਗੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ।' ਸ਼ਲੋਕ ੬.੬ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਾਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?▼
ਸਥਿਰ ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ — ਨਿਯਮਿਤ ਧਿਆਨ, ਸੰਜਮ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਹਿ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਖੀ ਬਣ ਕੇ ਵੇਖਣਾ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਟਕਾਅ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਹਾਡੇ ਟੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →