ਬ੍ਰਹਮ ਸਤੁਤੀ PDF

श्रीब्रह्मोवाच नौमीड्य तेऽभ्रवपुषे तडिदम्बराय गुञ्जावतंसपरिपिच्छलसन्मुखाय । वन्यस्रजे कवलवेत्रविषाणवेणु- लक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गजाय ॥ १ ॥

śrī-brahmovāca naumīḍya te 'bhra-vapuṣe taḍid-ambarāya guñjāvataṃsa-paripiccha-lasan-mukhāya | vanya-sraje kavala-vetra-viṣāṇa-veṇu- lakṣma-śriye mṛdu-pade paśupāṅgajāya || 1 ||

ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਵੰਦਨੀਯ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਆਪ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਪ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸਾਂਵਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵਸਤਰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕੀਲਾ; ਗੁੰਜਾ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਮੋਰਪੰਖ ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਮੁਖ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਵਣ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਸ, ਡੰਡਾ, ਸਿੰਙ ਤੇ ਵੰਝਲੀ ਲੈ ਕੇ, ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ — ਆਪ ਗੋਪਰਾਜ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੋਭਮਾਨ ਹੋ।

अस्यापि देव वपुषो मदनुग्रहस्य स्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि । नेशे महि त्ववसितुं मनसान्तरेण साक्षात्तवैव किमुतात्मसुखानुभूतेः ॥ २ ॥

asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahasya svecchā-mayasya na tu bhūta-mayasya ko 'pi | neśe mahi tv avasituṃ manasāntareṇa sākṣāt tavaiva kim utātma-sukhānubhūteḥ || 2 ||

ਹੇ ਦੇਵ! ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਲਈ ਆਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਇਹ ਦਿਵਯ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ — ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਲੰਮੇ ਮਾਨਸਿਕ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਫਿਰ ਆਤਮ-ਸੁਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਰੂਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ!

ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभि- र्ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥ ३ ॥

jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti san-mukharitāṃ bhavadīya-vārtām | sthāne sthitāḥ śruti-gatāṃ tanu-vāṅ-manobhir ye prāyaśo 'jita jito 'py asi tais tri-lokyām || 3 ||

ਜੋ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਦੇ (ਖ਼ੁਸ਼ਕ) ਯਤਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਗਾਈਆਂ ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਰੀਰ, ਬਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ (ਆਪ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼) ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ — ਹੇ ਅਜਿਤ! ਅਜਿਹੇ ਭਗਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

श्रेयःसृतिं भक्तिमुदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये । तेषामसौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद्यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ ४ ॥

śreyaḥ-sṛtiṃ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye | teṣām asau kleśala eva śiṣyate nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām || 4 ||

ਹੇ ਵਿਭੂ! ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੇ ਮਾਰਗ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕਲੇਸ਼ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਾਲੀ ਤੋਹ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

पुरेह भूमन्बहवोऽपि योगिन- स्त्वदर्पितेहा निजकर्मलब्धया । विबुध्य भक्त्यैव कथोपनीतया प्रपेदिरेऽञ्जोऽच्युत ते गतिं पराम् ॥ ५ ॥

pureha bhūman bahavo 'pi yoginas tvad-arpitehā nija-karma-labdhayā | vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire 'ñjo 'cyuta te gatiṃ parām || 5 ||

ਹੇ ਭੂਮਨ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੇਕ ਯੋਗੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੇਸ਼ਟਾ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਕਥਾ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਗਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਅਚਯੁਤ! ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

तथापि भूमन्महिमागुणस्य ते विबोद्धुमर्हत्यमलान्तरात्मभिः । अविक्रियात्स्वानुभवादरूपतो ह्यनन्यबोध्यात्मतया न चान्यथा ॥ ६ ॥

tathāpi bhūman mahimāguṇasya te viboddhum arhaty amalāntar-ātmabhiḥ | avikriyāt svānubhavād arūpato hy ananya-bodhyātmatayā na cānyathā || 6 ||

ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਭੂਮਨ! ਦਿਵਯ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਅੰਤਹਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ — ਆਪਣੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਰੂਪ, ਆਤਮਾਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਨ-ਯੋਗ ਹੋ — ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

गुणात्मनस्तेऽपि गुणान्विमातुं हितावतीर्णस्य क ईशिरेऽस्य । कालेन यैर्वा विमिताः सुकल्पैर् भूपांशवः खे मिहिका द्युभासः ॥ ७ ॥

guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire 'sya | kālena yair vā vimitāḥ su-kalpair bhū-pāṃśavaḥ khe mihikā dyu-bhāsaḥ || 7 ||

ਸਮੂਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ? ਕੋਈ ਸਮਰੱਥ ਪੁਰਖ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਰਫ਼-ਕਣ, ਜਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਾਨਣ-ਕਣ ਭਾਵੇਂ ਗਿਣ ਲਵੇ, ਪਰ ਆਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

तत्तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् । हृद्वाग्वपुर्भिर्विदधन्नमस्ते जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक् ॥ ८ ॥

tat te 'nukampāṃ su-samīkṣamāṇo bhuñjāna evātma-kṛtaṃ vipākam | hṛd-vāg-vapurbhir vidadhan namas te jīveta yo mukti-pade sa dāya-bhāk || 8 ||

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੂਰਵਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ, ਹਿਰਦੇ, ਬਾਣੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਮੁਕਤੀਪਦ ਦਾ ਸੱਚਾ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਵਾਰਿਸ) ਹੈ।