ਚਾਮੁਣ੍ਡੇ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਵਦਨਂ ਕੁਰੁ (ਰਕ੍ਤਬੀਜ-ਵਧ) — Word-by-Word Meaning
चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु (रक्तबीज-वध)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
रक्तबिन्दुः यदा भूमौ पतति
rakta-binduḥ yadā bhūmau patati
ਜਦੋਂ ਲਹੂ ਦਾ ਤੁਪਕਾ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ
अस्य शरीरतः
asya śarīrataḥ
ਉਸ ਦੇ (ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਦੇ) ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ
समुत्पतति मेदिन्याम्
samutpatati medinyām
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
तत्प्रमाणः महासुरः
tat-pramāṇaḥ mahāsuraḥ
ਉਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ
तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा
tān viṣaṇṇān surān dṛṣṭvā
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣ੍ਣ ਵੇਖ ਕੇ
चण्डिका प्राहसत् त्वरम्
caṇḍikā prāhasat tvaram
ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਸ਼ੀਘਰ (ਕਿਹਾ)
उवाच कालीं चामुण्डे
uvāca kālīṃ cāmuṇḍe
ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਚਾਮੁਣ੍ਡੇ'
विस्तीर्णं वदनं कुरु
vistīrṇaṃ vadanaṃ kuru
ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ
मच्छस्त्रपातसम्भूतान्
mat-śastra-pāta-sambhūtān
ਮੇਰੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ
रक्तबिन्दून् महासुरान्
rakta-bindūn mahāsurān
ਲਹੂ ਦੇ ਤੁਪਕਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ) ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ
प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेण अनेन वेगिना
pratīccha tvaṃ vaktreṇa anena veginā
ਇਸ ਆਪਣੇ ਵੇਗਵਾਨ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ
भक्षयन्ती चरन् रणे
bhakṣayantī caran raṇe
ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ, (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਖਾਂਦੀ
क्षीणरक्तः गमिष्यति क्षयम्
kṣīṇa-raktaḥ gamiṣyati kṣayam
ਰਕ੍ਤਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ
Complete Translation
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਦਾ ਇੱਕ ਤੁਪਕਾ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣ੍ਣ ਵੇਖ ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਸ਼ੀਘਰ ਹੀ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਚਾਮੁਣ੍ਡੇ! ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ! ਮੇਰੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲਹੂ ਦੇ ਤੁਪਕਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਤੁਪਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਇਸ ਆਪਣੇ ਵੇਗਵਾਨ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਦੈਤ੍ਯ ਰਕ੍ਤਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।'
Origin & History
Source: Durga Saptashati Chapter 8
Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)
Period: c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
ਸ਼ੁਮ੍ਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁਮ੍ਭ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਿ-ਦੇਵੀਆਂ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ) ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਦੈਤ੍ਯ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਹਰ ਤੁਪਕੇ ਤੋਂ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਨਵਾਂ ਦੈਤ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਰਣਭੂਮੀ ਅਣਗਿਣਤ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਜਾਣ ਜਦਕਿ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਰਕ੍ਤਹੀਨ ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਕੌਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਕਿਉਂ ਸੀ?▼
ਰਕ੍ਤਬੀਜ ('ਲਹੂ-ਬੀਜ') ਇੱਕ ਦੈਤ੍ਯ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ: ਉਸ ਦੇ ਲਹੂ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਤੁਪਕਾ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਨਵਾਂ ਦੈਤ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਹੋਰ ਸ਼ਤਰੂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਜੇਯ ਜਾਪਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਲਿਆ।
ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋਇਆ?▼
ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ (ਕਾਲੀ) ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਕੇ ਹਰ ਲਹੂ-ਤੁਪਕੇ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਣ, ਜਦਕਿ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ ਦੁਆਰਾ ਲਹੂ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਦੈਤ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਰਕ੍ਤਹੀਨ ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਆਧਿਆਤਮਕ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?▼
ਰਕ੍ਤਬੀਜ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਹਰ ਭੋਗ ਹੋਰ ਭੋਗ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾ ਲਹੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →