ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ — Word-by-Word Meaning
धन्वन्तरि स्तोत्रम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
शङ्खं
Shankham
ਸ਼ੰਖ (ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ)
चक्रं
Chakram
ਚੱਕਰ (ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ)
जलौकां
Jalaukam
ਜਲੌਕਾ — ਜੋਕ (ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਰਕਤਮੋਕਸ਼ਣ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ)
अमृतघटं
Amrita-Ghatam
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਘਟ / ਕਲਸ਼ (ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼)
दधत्
Dadhat
ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
चारुदोर्भिः चतुर्भिः
Charu-Dorbhih Chaturbhih
ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ
अंशुक
Amshuka
ਸੂਖਮ ਵਸਤਰ / ਦੇਦੀਪਯਮਾਨ ਆਵਰਣ
परिविलसत्
Parivilasat
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ
मौलिम्
Maulim
ਮੁਕਟਯੁਕਤ ਮਸਤਕ
अम्भोजनेत्रम्
Ambhoja-Netram
ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ
कालाम्भोद
Kalambhoda
ਸ਼ਿਆਮ ਮੇਘ ਵਾਂਗ
उज्ज्वलाङ्गं
Ujjvalangam
ਦੇਦੀਪਯਮਾਨ, ਉਜਵਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ
कटितट
Kati-Tata
ਕਟਿ / ਨਿਤੰਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ
चारुपीताम्बराढ्यं
Charu-Pitambar-Adhyam
ਸੁੰਦਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ
वन्दे
Vande
ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ
धन्वन्तरिं
Dhanvantarim
ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ (ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ)
निखिलगद
Nikhila-Gada
ਸਮੂਹ ਰੋਗ / ਵਿਆਧੀਆਂ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਵਣ
वन
Vana
ਵਣ
प्रौढदावाग्निलीलम्
Praudha-Davagni-Lilam
ਜੋ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦਾਵਾਗਨੀ ਬਣ ਕੇ (ਸਮੂਹ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਣ ਨੂੰ) ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਭਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
Complete Translation
ੴ। ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਜਲੌਕਾ (ਜੋਕ) ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਸਤਕ ਅਤਿ ਸੂਖਮ, ਸਵੱਛ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵਸਤਰ ਦੇ ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਆਮ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਉਜਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਟਿ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੁੰਦਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਣ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦਾਵਾਗਨੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Origin & History
Source: Traditional Sanskrit dhyana shloka (Ayurvedic / Vaishnava tradition)
Author: Unknown (traditionally recited in Ayurvedic and Vaishnava lineages)
Period: Ancient / Classical
ਧਨਵੰਤਰੀ ਖੀਰਸਾਗਰ (ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਮਹਾਨ ਮੰਥਨ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਧਿਆਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਕੌਣ ਹਨ?▼
ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ (ਖੀਰਸਾਗਰ ਮੰਥਨ) ਸਮੇਂ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧ ਤੇ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਨਤੇਰਸ ਉੱਤੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?▼
ਧਨਤੇਰਸ, ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜਯੰਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਰੋਗ, ਓਜ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਨਵੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?▼
ਇਸ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਜਲੌਕਾ (ਜੋਕ, ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ) ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ (ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?▼
ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਰੋਗ, ਰੋਗ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →