Mantra.Tips

ਧੂਮਾਵਤੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ (ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼ਟਕਮ੍) — Word-by-Word Meaning

धूमावती स्तोत्रम् (धूमावत्यष्टकम्)

Every Sanskrit word explained in English

Word-by-Word Breakdown

प्रातः
prātaḥ
ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ
कुमारी
kumārī
ਕੁਮਾਰੀ (ਭੋਰ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਜਵਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)
जापमालां जपन्ती
jāpamālāṁ japantī
ਜਪਮਾਲਾ ਫੇਰਦੀ ਜਪ ਕਰਦੀ ਹੈ
मध्याह्ने प्रौढरूपा
madhyāhne prauḍharūpā
ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੌਢ (ਪੂਰਨ ਵਿਕਸਿਤ) ਰੂਪ ਵਾਲੀ
सन्ध्यायां वृद्धरूपा
sandhyāyāṁ vṛddharūpā
ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵ੍ਰਿੱਧਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ
मुण्डमालां वहन्ती
muṇḍamālāṁ vahantī
ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ
त्रिभुवनजननी
tribhuvanajananī
ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੀ ਜਨਨੀ (ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ)
कालिका पातु युष्मान्
kālikā pātu yuṣmān
ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਾਲਿਕਾ (ਧੂਮਾਵਤੀ) ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ
भैरवः
bhairavaḥ
ਭਿਆਨਕ ਭੈਰਵ (ਦੇਵੀ ਦਾ ਉਗਰ ਸਹਚਰ ਰੂਪ)
कालरात्र्याम्
kālarātryām
ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ)
चर्वन्तीम् अस्थिखण्डम्
carvantīm asthikhaṇḍam
ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਬਦੀ
प्रेतमध्ये
pretamadhye
ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ)
डमरुडिमडिमाम्
ḍamaruḍimaḍimām
ਡਮਰੂ ਨੂੰ 'ਡਿਮ-ਡਿਮ' ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਜਾਉਂਦੀ
भद्रकाली
bhadrakālī
ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ; ਕਲਿਆਣ (ਭਦ੍ਰ) ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ ਕਾਲੀ
ब्रह्मकङ्कालभारम्
brahmakaṅkālabhāram
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਿੰਜਰ ਦਾ ਭਾਰ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਟਤਾ)
धूमावत्यष्टकं पुण्यम्
dhūmāvatyaṣṭakaṁ puṇyam
ਇਹ ਪੁੰਨ-ਮਈ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼ਟਕ
सर्वापद्विनिवारकम्
sarvāpadvinivārakam
ਜੋ ਸਮੂਹ ਆਪਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
सिद्धिं विन्दति वाञ्छिताम्
siddhiṁ vindati vāñchitām
ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ (ਸਫਲਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
स्तोत्रस्मरणमात्रतः
stotrasmaraṇamātrataḥ
ਕੇਵਲ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਮਰਨ/ਪਾਠ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ
अन्ते निर्वाणतां व्रजेत्
ante nirvāṇatāṁ vrajet
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨਿਰਵਾਣ (ਮੁਕਤੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ

Complete Translation

ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਫੇਰਦੀ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੌਢ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵ੍ਰਿੱਧਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਉਹੀ ਦੇਵਦੇਵੀ, ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੀ ਜਨਨੀ ਕਾਲਿਕਾ (ਧੂਮਾਵਤੀ) ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਪਿਲਵਰਣ ਜਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਟਵਾਂਗ ਦੀ ਕੋਟਿ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਸਿਰ-ਭੂਸ਼ਣ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਯਮ ਦੇ ਮੱਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੰਗ ਲੈ ਕੇ — ਪ੍ਰਲੈ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਉਹ ਭੈਰਵ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ। ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਟ-ਕਟ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੱਬਦੀ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 'ਕਹਹ-ਕਹਕਹਾ' ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਦੀ, ਸਦਾ ਤਲੀਨ, ਡਮਰੂ ਨੂੰ 'ਡਿਮ-ਡਿਮ' ਵਜਾਉਂਦੀ, ਮੁੱਖ-ਕਮਲ ਨੂੰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ 'ਝਮ-ਝਮ' ਬੋਲਦੀ ਘੁੰਮਦੀ — ਉਹ ਚੰਡਿਕਾ ਸਾਡੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ। ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੱਜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲੈ-ਗਤ ਸੂਰਜ-ਬਿੰਬ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਹਾਰ, ਵਿਕਟ ਜਟਾਜੂਟ 'ਤੇ ਮੁੰਡਮਾਲਾ, ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਨਾਗਰਾਜ ਧਵਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਿੰਜਰ ਦਾ ਭਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ — ਸੰਹਾਰ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਲਿਆਣ-ਦਾਇਨੀ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਮੇਰੇ ਡਰ ਨੂੰ ਹਰ ਲਵੇ। ਇਹ ਪੁੰਨ-ਮਈ ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼ਟਕ ਸਮੂਹ ਆਪਦਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਾਧਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਬਿਪਤਾ, ਮਹਾਘੋਰ ਡਰ, ਮਹਾਰੋਗ, ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ; ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਉੱਚਾਟਨ, ਮਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੋਹਨ ਵਿੱਚ — ਜੋ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸੱਪ, ਸ਼ੇਰ, ਚੀਤੇ ਆਦਿ ਸਭ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਮਰਨ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ਿ! ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Origin & History

Source: Tantric Shakta tradition; preserved in the Shaktapramoda and Mantramaharnava compilations

Author: Traditional (anonymous); transmitted in the Mahavidya / Dhumavati tantras

Period: Medieval Tantric period

ਇੱਕ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧੂਮਾਵਤੀ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਭੁੱਖ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਦੀ ਹੋਈ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਗਈ; ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਵਿਧਵਾ-ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ — ਸਦਾ ਭੁੱਖੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਮੰਗਲ ਪਰ ਪਰਮ ਗਿਆਨਮਈ। ਸੱਤਵੀਂ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਨਯ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤਵ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼ਟਕ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਮੁੱਖ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਉਗਰ, ਧੂਮ੍ਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਰ ਸੰਕਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਵਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਧੂਮਾਵਤੀ ਕੌਣ ਹੈ?
ਧੂਮਾਵਤੀ ('ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ') ਦਸ ਮਹਾਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਗਿਆਨ-ਦੇਵੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਵ੍ਰਿੱਧਾ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧੂਮ੍ਰਵਰਣਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੂਨਯ, ਪ੍ਰਲੈ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਕਰੁਣਾਮਈ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜੋ ਦੁਰਭਾਗ ਹਰਦੀ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦਿਨ ਭਰ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ?
ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਕੁਮਾਰੀ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੌਢ ਨਾਰੀ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਵ੍ਰਿੱਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕਾਲ (ਸਮਾਂ) ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ — ਜਵਾਨੀ, ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਖੈ — ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਹੈ।
ਕੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਧੂਮਾਵਤੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ?
ਰਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਧਾ-ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਇਸ ਭਗਤੀ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਧੂਮਾਵਤੀ ਦੀ ਰਸਮੀ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਉਪਾਸਨਾ (ਉਸ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਯੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਸਮੇਤ) ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅਕਸਰ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਵਰਗੇ ਖ਼ਾਸ ਮਨੋਰਥਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕੀ ਵਚਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਅੰਤਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਧੂਮਾਵਤ੍ਯਸ਼ਟਕ ਸਮੂਹ ਆਪਦਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਸੰਕਟ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ-ਚੀਤੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਸਿਮਰਨ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ (ਨਿਰਵਾਣ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →