ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਰਗਾ ਆਪਦੁੱਧਾਰਕ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ (ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ) — Word-by-Word Meaning
श्री दुर्गा आपदुद्धारक स्तोत्रम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
नमस्ते
namaste
ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ
शरण्ये
sharanye
ਹੇ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਰਣ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ
शिवे
shive
ਹੇ ਕਲਿਆਣਮਈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ
सानुकम्पे
sanukampe
ਹੇ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਦਯਾ ਨਾਲ ਪੂਰਨ
जगद्व्यापिके
jagad-vyapike
ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ
विश्वरूपे
vishva-rupe
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਹੈ
जगद्वन्द्यपादारविन्दे
jagad-vandya-padaravinde
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੇ ਵੰਦਨੀਯ ਹਨ
जगत्तारिणि
jagat-tarini
ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ (ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤਾਰਨ ਵਾਲੀ)
त्राहि दुर्गे
trahi durge
ਮੇਰੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੁਰਗੇ! (ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਟੇਕ)
अनाथस्य
anathasya
ਅਨਾਥ / ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰਖਿਅਕ ਨਹੀਂ
तृष्णातुरस्य
trishnaturasya
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ/ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ
त्वमेका गतिर्देवि
tvam eka gatir devi
ਹੇ ਦੇਵਿ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗਤਿ/ਆਸਰਾ
निस्तारकर्त्री
nistara-kartri
ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
अरण्ये रणे
aranye rane
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ
शत्रुमध्ये
shatru-madhye
ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ
निस्तारनौका
nistara-nauka
ਉੱਧਾਰ ਦੀ ਨੌਕਾ (ਬਿਪਤਾ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ)
विपत्सागरे
vipat-sagare
ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ
इडा पिङ्गला सुषुम्ना
ida pingala sushumna
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤਿੰਨੇ ਨਾੜੀਆਂ — ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਹੋ
कालरात्रिस्वरूपे
kala-ratri-svarupe
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿ (ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਰਾਤ) ਹੈ
आपदुद्धारहेतुकम्
apad-uddhara-hetukam
ਆਪਦਾ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ
परमं पदम्
paramam padam
ਪਰਮ ਪਦ / ਮੋਕਸ਼
Complete Translation
ਹੇ ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਹੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਿਣੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੇ ਵੰਦਨੀਯ ਹਨ, ਹੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੁਰਗੇ!
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਗਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪਾ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਅਨਾਥ, ਦੀਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਿ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗਤਿ ਅਤੇ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ — ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਭਵਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿੱਚ — ਹੇ ਦੇਵਿ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਖਿਆ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੋ — ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਅਪਾਰ, ਅਤਿਅੰਤ ਦੁਸਤਰ ਅਤੇ ਘੋਰ ਬਿਪਤਾ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਿ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉੱਧਾਰ ਦੀ ਨੌਕਾ ਹੋ — ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਹੇ ਚੰਡਿਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗਤਿ ਹੋ — ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਦਾ ਆਰਾਧਿਤ, ਸਤਯਵਾਦਿਨੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇੜਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾੜੀ ਹੋ — ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਹੇ ਦੇਵਿ ਦੁਰਗੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ, ਹੇ ਭੀਮਨਾਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਰਸਵਤੀ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਅਤੇ ਅਮੋਘਸਰੂਪਾ ਹੋ; ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਵਿਭੂਤਿ ਅਤੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿ-ਸਰੂਪਾ ਹੋ — ਹੇ ਜਗਤ੍ਤਾਰਿਣਿ, ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ!
ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਮੁਨੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤਾਂ, ਰਾਜਭਵਨ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਸਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ਰਣ ਹੋ — ਹੇ ਦੇਵਿ ਦੁਰਗੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ!
ਇਹ ਆਪਦਾ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੋਰ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਭਗਤੀਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਸਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੂਹ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Origin & History
Source: Siddheshwari Tantra (Uma-Maheshwara Samvada)
Author: Traditional — revealed by Lord Shiva to Goddess Parvati
Period: Tantric/Puranic era
ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ ਤੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ (ਮਹੇਸ਼ਵਰ) ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ (ਉਮਾ) ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹੀ (ਆਪਦ੍-ਉੱਧਾਰ-ਹੇਤੁਕਮ੍) ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਆਪਦਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਦਿਵਯ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਨਨਯ ਸ਼ਰਣ ਵਜੋਂ ਸਿੱਧੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ 'ਤ੍ਰਾਹਿ ਦੁਰਗੇ' — 'ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਦੁਰਗੇ' — ਦੀ ਟੇਕ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
'ਆਪਦੁੱਧਾਰਕ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਆਪਦ੍-ਉੱਧਾਰਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਆਪਦਾ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ'। ਆਪਦ੍ = ਬਿਪਤਾ/ਸੰਕਟ, ਉੱਧਾਰਕ = ਉੱਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਸੰਕਟ, ਆਪਦਾ ਅਤੇ ਘੋਰ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰੀ ਤੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰਗਾ ਆਪਦੁੱਧਾਰਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?▼
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ (ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ), ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਕਟ — ਰੋਗ, ਯਾਤ੍ਰਾ, ਸੰਘਰਸ਼, ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਿਪਤਾ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਪਦਾ — ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ?▼
ਹਾਂ। ਅੰਤਲੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸੰਪੂਰਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਿਪਤਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →