Mantra.Tips

ਦੁਰਗੇ ਸਮ੍ਰਿਤਾ ਹਰਸਿ (ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ਲੋਕ) Meaning — Line by Line

दुर्गे स्मृता हरसि

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ਦੁਰਗੇ ਸਮ੍ਰਿਤਾ ਹਰਸਿ (ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿ ਸਤੁਤੀ ਸ਼ਲੋਕ) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

durge smṛtā harasi bhītimaśeṣajantoḥ

दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि दारिद्र्यदुःखभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्द्रचित्ता

durge smṛtā harasi bhītimaśeṣajantoḥ svasthaiḥ smṛtā matimatīva śubhāṃ dadāsi dāridryaduḥkhabhayahāriṇi kā tvadanyā sarvopakārakaraṇāya sadārdracittā

Meaningਹੇ ਦੁਰਗੇ! ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦਾ ਡਰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ; ਸੁਖੀ ਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਮਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸਭ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਸਦਾ ਆਰਦ੍ਰ (ਦਿਆਲੂ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 2#

trailokyametadakhilaṃ ripunāśanena

त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेन त्रातं त्वया समरमूर्धनि तेऽपि हत्वा नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्तम् अस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते

trailokyametadakhilaṃ ripunāśanena trātaṃ tvayā samaramūrdhani te'pi hatvā nītā divaṃ ripugaṇā bhayamapyapāstam asmākamunmadasurāribhavaṃ namaste

Meaningਇਸ ਸਮੂਹ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਨਮੱਤ ਦੇਵ-ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ — ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!

Verse 3#

śūlena pāhi no devi pāhi khaḍgena cāmbike

शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिःस्वनेन

śūlena pāhi no devi pāhi khaḍgena cāmbike ghaṇṭāsvanena naḥ pāhi cāpajyāniḥsvanena ca

Meaningਹੇ ਦੇਵੀ! ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ! ਖੜਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਆਪਣੀ ਘੰਟੀ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਂਤ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Word-by-Word Breakdown

दुर्गे
durge
ਹੇ ਦੁਰਗੇ
स्मृता
smṛtā
ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ 'ਤੇ / ਯਾਦ ਕਰਨ 'ਤੇ
हरसि भीतिम्
harasi bhītiṃ
ਤੂੰ ਡਰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ
अशेषजन्तोः
aśeṣa-jantoḥ
ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦਾ (ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਪਵਾਦ)
स्वस्थैः स्मृता
svasthaiḥ smṛtā
ਸਵਸਥ / ਸੁਖੀ ਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਮਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ
मतिम् अतीव शुभां ददासि
matim atīva śubhāṃ dadāsi
ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ (ਮਤੀ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ
दारिद्र्यदुःखभयहारिणि
dāridrya-duḥkha-bhaya-hāriṇi
ਹੇ ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ
का त्वदन्या
kā tvad-anyā
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ?
सर्वोपकारकरणाय
sarva-upakāra-karaṇāya
ਸਭ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ
सदार्द्रचित्ता
sadā-ārdra-cittā
ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸਦਾ ਆਰਦ੍ਰ (ਦਿਆਲੂ) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
त्रैलोक्यम् एतत् अखिलम्
trailokyam etat akhilaṃ
ਇਹ ਸਮੂਹ ਤ੍ਰੈਲੋਕ
रिपुनाशनेन त्रातम्
ripu-nāśanena trātaṃ
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ
समरमूर्धनि
samara-mūrdhani
ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਣ / ਅਗਲੇ ਭਾਗ 'ਤੇ
नीता दिवम् रिपुगणाः
nītā divaṃ ripu-gaṇāḥ
ਦੁਸ਼ਮਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਇਆ
भयम् अपि अपास्तम्
bhayam api apāstam
(ਸਾਡਾ) ਡਰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ
नमस्ते
namaste
ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ
शूलेन पाहि नः
śūlena pāhi naḥ
ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ) ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ
खड्गेन च अम्बिके
khaḍgena ca ambike
ਅਤੇ ਖੜਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ (ਮਾਤਾ)
घण्टास्वनेन
ghaṇṭā-svanena
ਆਪਣੀ ਘੰਟੀ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ
चापज्यानिःस्वनेन
cāpa-jyā-niḥsvanena
ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਂਤ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ

Origin & History

Source: Durga Saptashati (Devi Mahatmyam) Chapter 4 — Shakradi Stuti, verses 16, 22-23; from the Markandeya Purana

Author: Sage Markandeya (traditional)

Period: Ancient (the Devi Mahatmyam is dated to c. 5th-6th century CE)

ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦਾ ਵੱਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੰਦਰ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿ ਸਤੁਤੀ ('ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਸਤੁਤੀ') ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਰੁਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਦੁਰਗੇ ਸਮ੍ਰਿਤਾ ਹਰਸਿ' ਗਾਇਆ — ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਤਰ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਡਰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।

Frequently Asked Questions

'ਦੁਰਗੇ ਸਮ੍ਰਿਤਾ ਹਰਸਿ ਭੀਤਿਮ੍' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਹੇ ਦੁਰਗੇ, ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦਾ ਡਰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ।' ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਧਰਿਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਭ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿੱਥੋਂ ਹੈ?
ਇਹ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ (ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ) ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 16 ਹੈ, ਜੋ ਮਹਿਖਾਸੁਰ-ਵੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ। 'ਸ਼ੂਲੇਨ ਪਾਹਿ ਨੋ ਦੇਵਿ' (ਸ਼ਲੋਕ 23) ਦੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸ਼ਲੋਕ ਇਸੇ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਡਰ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯ-ਦੁਃਖ-ਭਯ-ਹਾਰਿਣੀ' — ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ — ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੀ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਕਿਹੜੀ ਚਤੁਰਵਿਧ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ?
'ਸ਼ੂਲੇਨ ਪਾਹਿ ਨੋ ਦੇਵਿ' ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਲ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ), ਖੜਗ (ਤਲਵਾਰ), ਘੰਟੀ ਦੇ ਨਾਦ (ਘੰਟਾ-ਸ੍ਵਨ) ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਂਤ (ਚਾਪ-ਜ੍ਯਾ) ਦੁਆਰਾ — ਜੋ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →