Mantra.Tips

ਹੰਸਯੁਕਤਵਿਮਾਨਸਥੇ — ਨਾਰਾਯਣਿ ਨਮੋ਽ਸਤੁ ਤੇ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਰੂਪ) — Word-by-Word Meaning

हंसयुक्तविमानस्थे — नारायणि नमोऽस्तु ते (मातृका रूप)

Every Sanskrit word explained in English

Word-by-Word Breakdown

हंसयुक्तविमानस्थे
haṃsayuktavimānasthe
ਹੇ ਹੰਸ ਜੋੜੇ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)
ब्रह्माणीरूपधारिणि
brahmāṇīrūpadhāriṇi
ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
नारायणि नमोऽस्तु ते
nārāyaṇi namo'stu te
ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ!
त्रिशूलचन्द्राहिधरे
triśūlacandrāhidhare
ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
माहेश्वरीस्वरूपेण
māheśvarīsvarūpeṇa
ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
मयूरकुक्कुटवृते
mayūrakukkuṭavṛte
ਹੇ ਮੋਰ ਅਤੇ ਕੁੱਕੜ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ
कौमारीरूपसंस्थाने
kaumārīrūpasaṃsthāne
ਕੌਮਾਰੀ (ਕੁਮਾਰ/ਸਕੰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्ग
śaṅkhacakragadāśārṅga
ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਙ੍ਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
वैष्णवीरूपे
vaiṣṇavīrūpe
ਵੈਸ਼ਣਵੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे
daṃṣṭroddhṛtavasundhare
ਜੋ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਹੈ (ਵਾਰਾਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)
वराहरूपिणि
varāharūpiṇi
ਵਰਾਹ (ਵਾਰਾਹੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
नृसिंहरूपेण
nṛsiṃharūpeṇa
ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ (ਨਾਰਸਿੰਹੀ) ਦੇ ਉਗਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
त्रैलोक्यत्राणसहिते
trailokyatrāṇasahite
ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ
किरीटिनि महावज्रे
kirīṭini mahāvajre
ਹੇ ਮੁਕਟਧਾਰਿਣੀ, ਮਹਾਨ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ (ਐਂਦ੍ਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)
वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि
vṛtraprāṇahare caindri
ਹੇ ਐਂਦ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰ ਲਏ
शिवदूतीस्वरूपेण
śivadūtīsvarūpeṇa
ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ (ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਬਣਾਇਆ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
दंष्ट्राकरालवदने
daṃṣṭrākarālavadane
ਹੇ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਰਾਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀ
शिरोमालाविभूषणे
śiromālāvibhūṣaṇe
(ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ) ਮੁੰਡਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ
चामुण्डे मुण्डमथने
cāmuṇḍe muṇḍamathane
ਹੇ ਚਾਮੁੰਡੇ, ਮੁੰਡ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ

Complete Translation

ਹੇ ਹੰਸ ਜੋੜੇ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕੁਸ਼-ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਰ ਅਤੇ ਕੁੱਕੜ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਕੌਮਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਙ੍ਗ ਰੂਪ ਪਰਮ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਉਗਰ ਮਹਾਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦਾੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ, ਕਲਿਆਣੀ ਵਰਾਹ (ਵਾਰਾਹੀ) ਰੂਪ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਉਗਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮੀ, ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਕਟ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਜਲ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਐਂਦ੍ਰੀ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਬਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਘੋਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਦ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਰਾਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ, ਮੁੰਡ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚਾਮੁੰਡੇ! ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Origin & History

Source: Durga Saptashati Chapter 11

Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)

Period: Ancient (part of the Markandeya Purana, c. 400–600 CE)

ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ — ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਯਣੀ ਸਤੁਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡੀ ਮਾਤ੍ਰਿ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ) ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜੋ ਰਕਤਬੀਜ ਅਤੇ ਦੈਤ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਸਨ — ਇਹ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇੱਕੋ ਦੇਵੀ ਨਾਰਾਯਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਨਾਰਸਿੰਹੀ, ਐਂਦ੍ਰੀ, ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਅਤੇ ਚਾਮੁੰਡਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ?
ਉਹ ਹਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਨਾਰਸਿੰਹੀ, ਐਂਦ੍ਰੀ, ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਅਤੇ ਚਾਮੁੰਡਾ — ਉਹ ਮਾਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਵਰਾਹ, ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ, ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਗਰ ਸੰਹਾਰਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਹੰਸਯੁਕਤਵਿਮਾਨਸਥੇ' ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਨਾਰਾਯਣੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ (ਸ਼ਲੋਕ 12–20), ਜੋ ਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ 'ਨਾਰਾਯਣਿ ਨਮੋ਽ਸਤੁ ਤੇ' ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'ਨਾਰਾਯਣਿ ਨਮੋ਽ਸਤੁ ਤੇ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਹੇ ਨਾਰਾਯਣਿ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ'। ਨਾਰਾਯਣੀ ਨਾਰਾਯਣ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਬਾਕੀ ਨਾਰਾਯਣੀ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ?
ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਰਾਯਣੀ ਸਤੁਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਯੁੱਧ-ਕੁਸ਼ਲ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਜੀਵ ਧਿਆਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →