ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ — Word-by-Word Meaning
महामृत्युंजय मंत्र
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ॐ
Om
ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿ ਨਾਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ — ਪਰਮ ਦਿਵਯ ਸੱਚ
त्र्यम्बकम्
Tryambakam
ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (ਸ਼ਿਵ) — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਸੂਰਜ (ਸੱਜੀ), ਚੰਦ (ਖੱਬੀ) ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਹਨ
यजामहे
Yajamahe
ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ / ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ / ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ — ਸਮੂਹਿਕ, ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਾਸਨਾ
सुगन्धिम्
Sugandhim
ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ / ਉੱਤਮ ਸਾਰ ਵਾਲੇ — ਸਮੁੱਚੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰਤਮ ਸਾਰ
पुष्टिवर्धनम्
Pushtivardhanam
ਪੋਸ਼ਣ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ — ਸਮੁੱਚੀ ਵ੍ਰਿਧੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੋਤ
उर्वारुकम्
Urvarukam
ਪੱਕੀ ਖੀਰਾ (ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਤੂੰਬਾ) — ਮੁੱਖ ਰੂਪਕ: ਪਰਿਪੱਕ ਆਤਮਾ ਜੋ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
इव
Iva
ਜਿਵੇਂ / ਵਾਂਗ — ਰੂਪਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਉਪਮਾ-ਸ਼ਬਦ
बन्धनात्
Bandhanan
ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ / ਉਸ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ — ਮੋਹ, ਕਰਮ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਡਰ
मृत्योः
Mrityoh
ਮੌਤ ਤੋਂ — ਭੌਤਿਕ ਮੌਤ, ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ
मुक्षीय
Mukshiya
ਮੁਕਤ ਕਰੋ / ਆਜ਼ਾਦ ਕਰੋ — ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, 'ਮੋਕਸ਼' ਵਾਂਗ ਉਸੇ ਮੂਲ ਤੋਂ
मा
Maa
ਨਹੀਂ / ਨਾ ਕਰੋ — ਸੂਖਮ ਨਿਸ਼ੇਧ
अमृतात्
Amritat
ਅਮਰਤਾ ਤੋਂ / ਅਮਰ ਤੱਤ ਤੋਂ — ਸਾਨੂੰ ਦਿਵਯ ਸਦੀਵੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਾ ਕਰੋ
Complete Translation
ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਤੇ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੀ ਖੀਰਾ ਵੇਲ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਉਵੇਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮੌਤ (ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇ, ਪਰ ਅਮਰਤਾ (ਮੋਕਸ਼) ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
Origin & History
Source: Rigveda (7.59.12)
Author: Rishi Vasishtha
Period: 1500 BCE
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਬਾਲਕ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਮੌਤ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਿਖਾਇਆ। 16ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਯਮਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਏ, ਤਾਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ ਰਹੇ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਯਮ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਅਮਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਮੰਤਰ ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨੀ ਮੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਕੀ ਹੈ?▼
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ (ਓਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮਬਕੰ ਯਜਾਮਹੇ) ਰਿਗਵੇਦ (7.59.12) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਗ, ਡਰ, ਹਾਦਸੇ, ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਦਰ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?▼
ਓਂ = ਆਦਿ ਨਾਦ। ਤ੍ਰ੍ਯਮਬਕੰ = ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (ਸ਼ਿਵ)। ਯਜਾਮਹੇ = ਅਸੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੁਗਨਧਿਮ੍ = ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ। ਪੁਸ਼ਟਿਵਰਧਨਮ੍ = ਸਭ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਰਵਾਰੁਕਮਿਵ = ਪੱਕੀ ਖੀਰੇ ਵਾਂਗ। ਬਨਧਨਾਤ੍ = ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ (ਵੇਲ) ਤੋਂ। ਮ੍ਰਿਤਯੋਃ = ਮੌਤ ਤੋਂ। ਮੁਕਸ਼ੀਯ = ਸਾਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੋ। ਮਾ ਅਮ੍ਰਿਤਾਤ੍ = ਅਮਰਤਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ — ਸਾਨੂੰ ਦਿਵਯ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਾ ਕਰੋ।
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?▼
108 ਵਾਰ ਪਾਰੰਪਰਿਕ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮਾਲਾ ਨਾਲ। ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 11 ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ (ਡੂੰਘੀ ਸਾਧਨਾ) ਲਈ 1,25,000 ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਰੋਗ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ: 40 ਦਿਨ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 108 ਵਾਰ।
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?▼
ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਮਹਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਹਾਨ — ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਭਾਵ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਜਿੱਤ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਮੰਤਰ, ਤ੍ਰ੍ਯਮਬਕ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨੀ ਮੰਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?▼
ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ (ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ 1.5 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਹੈ — ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਿਨ। ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਵਸਰ ਹਨ। ਰੋਗ, ਡਰ, ਹਾਦਸਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵਨ-ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਜਪ ਕਰੋ।
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?▼
ਦੋਵੇਂ ਸਰਬੋਤਮ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰ ਹਨ ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲੇ। ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤਰ (ਰਿਗਵੇਦ 3.62.10) ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਆਰੋਗਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?▼
ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮੰਤਰ ਹਨ ਜੋ ਦਿਵਯ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸੁਲਭ ਹਨ। ਮੰਤਰ ਖ਼ੁਦ 'ਯਜਾਮਹੇ' — ਅਸੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ — ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਿੰਗ-ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜਯ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸਹੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?▼
ਮੁੱਖ ਉਚਾਰਨ-ਬਿੰਦੂ: ਤ੍ਰ੍ਯਮਬਕੰ = ਤ੍ਰ੍ਯ-ਅਮ-ਬ-ਕੰ ('ਤ੍ਰ੍ਯ' ਇੱਕੋ ਅੱਖਰ ਹੈ, 'ਤ੍ਰਿ-ਯਮ' ਨਹੀਂ)। ਯਜਾਮਹੇ = ਯ-ਜਾ-ਮ-ਹੇ। ਸੁਗਨਧਿਮ੍ = ਸੁ-ਗਨ-ਧਿ-ਮ। ਪੁਸ਼ਟਿਵਰਧਨਮ੍ = ਪੁਸ਼ਟਿ-ਵਰਧ-ਨਮ। ਉਰਵਾਰੁਕਮਿਵ = ਉਰ-ਵਾ-ਰੁ-ਕ-ਮਿ-ਵ। ਮ੍ਰਿਤਯੋਰਮੁਕਸ਼ੀਯ = ਮ੍ਰਿਤਯੋਰ-ਮੁਕਸ਼ੀ-ਯ। ਮਾ ਅਮ੍ਰਿਤਾਤ੍ = ਮਾ-ਅਮ-ਰਿ-ਤਾਤ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →