Mantra.Tips

ਮੰਤ੍ਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ Meaning — Line by Line

मन्त्र पुष्पम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ਮੰਤ੍ਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

Om Yo Apaam Pushpam Veda

यो ऽपां पुष्पं वेद पुष्पवान् प्रजावान् पशुमान् भवति। चन्द्रमा वा अपां पुष्पम्। पुष्पवान् प्रजावान् पशुमान् भवति। एवं वेद

Om Yo Apaam Pushpam Veda Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Chandrama Va Apaam Pushpam Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Ya Evam Veda

Meaningਜੋ ਜਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ ਤੇ ਪਸ਼ੂਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਲ ਦਾ ਪੁਸ਼ਪ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2#

Yo Apaam Aayatanam Veda

यो ऽपामायतनं वेद आयतनवान् भवति। अग्निर्वा अपामायतनम्। आयतनवान् भवति। यो ऽग्नेरायतनं वेद आयतनवान् भवति। आपो वा अग्नेरायतनम्। आयतनवान् भवति। एवं वेद

Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Agnirvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Agner Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vaa Agner Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda

Meaningਜੋ ਜਲ ਦੇ ਆਯਤਨ (ਆਧਾਰ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਜਲ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਗਨੀ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3#

Yo Apaam Aayatanam Veda

यो ऽपामायतनं वेद आयतनवान् भवति। वायुर्वा अपामायतनम्। आयतनवान् भवति। यो वायोरायतनं वेद आयतनवान् भवति। आपो वै वायोरायतनम्। आयतनवान् भवति। एवं वेद

Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Vaayurvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Vayor Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vai Vayor Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda

Meaningਜੋ ਜਲ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਯੂ ਜਲ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਵਾਯੂ ਦਾ ਆਯਤਨ ਹੈ — ਜੋ ਇਉਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Word-by-Word Breakdown

अपां
Apaam
ਜਲ ਦਾ
पुष्पं
Pushpam
ਪੁਸ਼ਪ, ਸਾਰ, ਖਿੜਨਾ
वेद
Veda
ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਦਾ ਹੈ
पुष्पवान्
Pushpavaan
ਜੋ ਪੁਸ਼ਪ/ਸਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ
प्रजावान्
Prajavaan
ਜੋ ਸੰਤਾਨ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ
पशुमान्
Pashumaan
ਜੋ ਧਨ (ਪਸ਼ੂ) ਵਾਲਾ ਹੈ
चन्द्रमा
Chandrama
ਚੰਦ੍ਰਮਾ
आयतनं
Aayatanam
ਆਯਤਨ, ਆਧਾਰ, ਸ੍ਰੋਤ
अग्निः
Agnih
ਅਗਨੀ
वायुः
Vayuh
ਵਾਯੂ
आपः
Aapah
ਜਲ
एवं
Evam
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
भवति
Bhavati
ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ

Origin & History

Source: Taittiriya Aranyaka (Yajurveda)

Author: Vedic Rishis

Period: 1200-800 BCE

ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਉਹ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲ (ਅਰਣ੍ਯ) ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਚਿੰਤਨ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਤੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਕਿਵੇਂ ਜਲ, ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਭ ਪਰਸਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ-ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ 'ਪੁਸ਼ਪ' ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ, ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਪਣ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਤੈਤ੍ਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। 'ਮੰਤਰ ਪੁਸ਼ਪਮ੍' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਪ' — ਇਹ ਹਰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਅਰਪਣ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਰਪਣ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਮੁੱਚੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ 'ਪੁਸ਼ਪ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ — ਸਮੁੱਚੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰ — ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਚੱਕਰੀ, ਪਰਸਪਰ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਜਲ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ, ਜਲ ਅਗਨੀ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਜਲ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ — ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →