ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ (ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ) — Word-by-Word Meaning
प्रज्ञानं ब्रह्म
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
प्रज्ञानम्
prajñānam
ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ, ਸਰਵਉੱਚ ਗਿਆਨ, ਉਹ ਬੋਧ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
प्र
pra
'ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਵਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ' ਅਰਥ ਦਾ ਅਗੇਤਰ — ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ
ज्ञानम्
jñānam
ਗਿਆਨ, ਜਾਣਨਾ, ਬੋਧ
ब्रह्म
brahma
ਬ੍ਰਹਮ, ਅਨੰਤ ਪਰਮ ਸੱਚ
प्रज्ञानं ब्रह्म
prajñānaṁ brahma
'ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' — ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਵਾਕ
एष ब्रह्मा
eṣa brahmā
ਇਹ (ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ (ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ)
एष इन्द्रः
eṣa indraḥ
ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ (ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ)
एतेन प्रज्ञेनात्मना
etena prajñenātmanā
ਇਸ ਪ੍ਰਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ (ਅਮਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ)
प्रज्ञां प्रतिष्ठा
prajñā pratiṣṭhā
ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਹੀ (ਸਾਰੀ ਹੋਂਦ ਦੀ) ਨੀਂਹ ਹੈ
प्रज्ञानेत्रः
prajñānetraḥ
ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਖ/ਰਾਹਨੁਮਾ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਹੈ — ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
Complete Translation
ਪ੍ਰਗਿਆਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਜ ਮਹਾਂਭੂਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
Origin & History
Source: Aitareya Upanishad, Verse 3.1.3
Author: Traditional (Upanishadic)
Period: Vedic / Upanishadic
ਐਤਰੇਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਬੋਲਦਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ?' ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਗਿਆਨ (ਚੇਤਨਾ) ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ — ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭੂਤ ਸਭ ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ — 'ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ — ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ', ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ'। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧ — ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ — ਆਪ ਹੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?▼
ਇਹ ਐਤਰੇਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (3.1.3) ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਹਾਂਵਾਕ ਭਾਵ 'ਮਹਾਨ ਵਚਨ' ਹੈ।
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਹੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਮਿ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?▼
ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵਾਕ ਇੱਕੋ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸੱਚ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਹੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਮਿ ਸਾਧਕ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੈ — 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'। ਤਤ ਤ੍ਵਮ ਅਸਿ ਅਤੇ ਅਯਮ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਚਾਰ ਮਹਾਂਵਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?▼
ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਬੋਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੋਧ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਜਾਣ ਕੇ ਬਦਲਦੇ ਸਰੀਰ-ਮਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਉਹ ਚਿੰਤਨ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →