ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ PDF

श्री रघुबीर भक्त हितकारी। सुनि लीजै प्रभु अरज हमारी॥

Shri raghubira bhakta hitakari Suni lijai prabhu araja hamari

ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੁਵੀਰ (ਰਾਮ), ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ।

निशि दिन ध्यान धरै जो कोई। ता सम भक्त और नहीं होई॥

Nishi dina dhyana dharai jo koi Ta sama bhakta aura nahim hoi

ਜੋ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਗਤ ਨਹੀਂ।

ध्यान धरें शिवजी मन मांही। ब्रह्मा, इन्द्र पार नहीं पाहीं॥

Dhyana dharem shivaji mana mamhi Brahma, indra para nahim pahim

ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਆਪ ਦਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ।

दूत तुम्हार वीर हनुमाना। जासु प्रभाव तिहुं पुर जाना॥

Duta tumhara vira hanumana Jasu prabhava tihum pura jana

ਆਪ ਦੇ ਦੂਤ ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

जय, जय, जय रघुनाथ कृपाला। सदा करो संतन प्रतिपाला॥

Jaya, jaya, jaya raghunatha kripala Sada karo samtana pratipala

ਜੈ, ਜੈ, ਜੈ ਹੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਰਘੁਨਾਥ; ਸਦਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।

तुव भुजदण्ड प्रचण्ड कृपाला। रावण मारि सुरन प्रतिपाला॥

Tuva bhujadanda prachanda kripala Ravana mari surana pratipala

ਆਪ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਨ, ਹੇ ਦਯਾਲੂ; ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

तुम अनाथ के नाथ गोसाईं। दीनन के हो सदा सहाई॥

Tuma anatha ke natha gosaim Dinana ke ho sada sahai

ਆਪ ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਹੋ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ; ਸਦਾ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਹੋ।

ब्रह्मादिक तव पार न पावैं। सदा ईश तुम्हरो यश गावैं॥

Brahmadika tava para na pavaim Sada isha tumharo yasha gavaim

ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਦਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਸਦਾ, ਹੇ ਈਸ਼, ਉਹ ਆਪ ਦਾ ਯਸ਼ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

चारिउ भेद भरत हैं साखी। तुम भक्तन की लज्जा राखी॥

Chariu bheda bharata haim sakhi Tuma bhaktana ki lajja rakhi

ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਸਾਖੀ ਹਨ; ਆਪ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋ।

गुण गावत शारद मन माहीं। सुरपति ताको पार न पाहिं॥

Guna gavata sharada mana mahim Surapati tako para na pahim

ਸ਼ਾਰਦਾ (ਸਰਸਵਤੀ) ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਆਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

नाम तुम्हार लेत जो कोई। ता सम धन्य और नहीं होई॥

Nama tumhara leta jo koi Ta sama dhanya aura nahim hoi

ਜੋ ਕੋਈ ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਧੰਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

राम नाम है अपरम्पारा। चारिहु वेदन जाहि पुकारा॥

Rama nama hai aparampara Charihu vedana jahi pukara

ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਅਪਰੰਪਾਰ ਹੈ; ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ।

गणपति नाम तुम्हारो लीन्हो। तिनको प्रथम पूज्य तुम कीन्हो॥

Ganapati nama tumharo linho Tinako prathama pujya tuma kinho

ਆਪ ਨੇ ਗਣਪਤਿ (ਗਣੇਸ਼) ਦਾ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਥਮ ਪੂਜਯ ਬਣਾਇਆ।

शेष रटत नित नाम तुम्हारा। महि को भार शीश पर धारा॥

Shesha ratata nita nama tumhara Mahi ko bhara shisha para dhara

ਸ਼ੇਸ਼ (ਨਾਗ) ਸਦਾ ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ।

फूल समान रहत सो भारा। पावत कोऊ न तुम्हरो पारा॥

Phula samana rahata so bhara Pavata kou na tumharo para

ਉਹ ਭਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫੁੱਲ ਸਮਾਨ ਹਲਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਆਪ ਦਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

भरत नाम तुम्हरो उर धारो। तासों कबहूं न रण में हारो॥

Bharata nama tumharo ura dharo Tasom kabahum na rana mem haro

ਭਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਆਪ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ।

नाम शत्रुहन हृदय प्रकाशा। सुमिरत होत शत्रु कर नाशा॥

Nama shatruhana hridaya prakasha Sumirata hota shatru kara nasha

ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

लखन तुम्हारे आज्ञाकारी। सदा करत सन्तन रखवारी॥

Lakhana tumhare ajnakari Sada karata santana rakhavari

ਲਛਮਣ ਆਪ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਹਨ, ਸਦਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ताते रण जीते नहिं कोई। युद्ध जुरे यमहूं किन होई॥

Tate rana jite nahim koi Yuddha jure yamahum kina hoi

ਇਸ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਯਮ ਆਪ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਵੇ।

महालक्ष्मी धर अवतारा। सब विधि करत पाप को छारा॥

Mahalakshmi dhara avatara Saba vidhi karata papa ko chhara

ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ (ਸੀਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

सीता राम पुनीता गायो। भुवनेश्वरी प्रभाव दिखायो॥

Sita rama punita gayo Bhuvaneshvari prabhava dikhayo

ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਇਆ।

घट सों प्रकट भई सो आई। जाको देखत चन्द्र लजाई॥

Ghata som prakata bhai so ai Jako dekhata chandra lajai

ਉਹ ਧਰਤੀ (ਘੜੇ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

जो तुम्हरे नित पांव पलोटत। नवो निद्धि चरणन में लोटत॥

Jo tumhare nita pamva palotata Navo niddhi charanana mem lotata

ਜੋ ਸਦਾ ਆਪ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਟਦੀਆਂ ਹਨ।

सिद्धि अठारह मंगलकारी। सो तुम पर जावै बलिहारी॥

Siddhi atharaha mamgalakari So tuma para javai balihari

ਅਠਾਰਾਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਦਾ ਆਪ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉੱਤੇ ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

औरहु जो अनेक प्रभुताई। सो सीतापति तुमहिं बनाई॥

Aurahu jo aneka prabhutai So sitapati tumahim banai

ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭੁਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਸੀਤਾਪਤਿ, ਉਹ ਸਭ ਆਪ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ।

इच्छा ते कोटिन संसारा। रचत न लागत पल की बारा॥

Ichchha te kotina samsara Rachata na lagata pala ki bara

ਆਪ ਦੀ ਕੇਵਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਪਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

जो तुम्हरे चरणन चित लावै। ताकी मुक्ति अवसि हो जावै॥

Jo tumhare charanana chita lavai Taki mukti avasi ho javai

ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

सुनहु राम तुम तात हमारे। तुमहिं भरत कुल पूज्य प्रचारे॥

Sunahu rama tuma tata hamare Tumahim bharata kula pujya prachare

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਮ, ਆਪ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਹੋ; ਭਰਤ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ਪੂਜਯ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਹੋ।

तुमहिं देव कुल देव हमारे। तुम गुरु देव प्राण के प्यारे॥

Tumahim deva kula deva hamare Tuma guru deva prana ke pyare

ਆਪ ਸਾਡੇ ਦੇਵ-ਕੁਲ ਦੇ ਦੇਵ ਹੋ; ਆਪ ਸਾਡੇ ਗੁਰੁਦੇਵ ਹੋ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ।

जो कुछ हो सो तुमहिं राजा। जय जय जय प्रभु राखो लाजा॥

Jo kuchha ho so tumahim raja Jaya jaya jaya prabhu rakho laja

ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਆਪ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੀ ਲਾਜ ਰੱਖੋ।

राम आत्मा पोषण हारे। जय जय जय दशरथ के प्यारे॥

Rama atma poshana hare Jaya jaya jaya dasharatha ke pyare

ਹੇ ਰਾਮ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣਕਰਤਾ; ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰੇ।

जय जय जय प्रभु ज्योति स्वरुपा। नर्गुण ब्रहृ अखण्ड अनूपा॥

Jaya jaya jaya prabhu jyoti svarupa Narguna brahri akhanda anupa

ਜੈ ਜੈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋਤਿ ਸਰੂਪ; ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ।

सत्य सत्य जय सत्यव्रत स्वामी। सत्य सनातन अन्तर्यामी॥

Satya satya jaya satyavrata svami Satya sanatana antaryami

ਸਤਯ ਸਤਯ ਜੈ, ਹੇ ਸਤਯਵ੍ਰਤ ਸੁਆਮੀ; ਸਨਾਤਨ ਸਤਯ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ।

सत्य भजन तुम्हरो जो गावै। सो निश्चय चारों फल पावै॥

Satya bhajana tumharo jo gavai So nishchaya charom phala pavai

ਜੋ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਤੁਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

सत्य शपथ गौरीपति कीन्हीं। तुमने भक्तिहिं सब सिधि दीन्हीं॥

Satya shapatha gauripati kinhim Tumane bhaktihim saba sidhi dinhim

ਗੌਰੀਪਤਿ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਸੱਚੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ: ਆਪ ਭਗਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।

ज्ञान हृदय दो ज्ञान स्वरुपा। नमो नमो जय जगपति भूपा॥

Jnana hridaya do jnana svarupa Namo namo jaya jagapati bhupa

ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਿਓ, ਹੇ ਗਿਆਨਸਰੂਪ; ਨਮੋ ਨਮੋ, ਜੈ ਹੇ ਜਗਪਤਿ ਭੂਪ।

धन्य धन्य तुम धन्य प्रतापा। नाम तुम्हार हरत संतापा॥

Dhanya dhanya tuma dhanya pratapa Nama tumhara harata samtapa

ਧੰਨ ਧੰਨ ਧੰਨ ਆਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ; ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਸੰਤਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

सत्य शुद्ध देवन मुख गाया। बजी दुन्दुभी शंख बजाया॥

Satya shuddha devana mukha gaya Baji dundubhi shamkha bajaya

ਸੱਚੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤੁਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਗਾਈ ਗਈ; ਦੁੰਦੁਭੀ ਵੱਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ ਗਏ।

सत्य सत्य तुम सत्य सनातन। तुम ही हो हमरे तन-मन धन॥

Satya satya tuma satya sanatana Tuma hi ho hamare tana-mana dhana

ਸਤਯ ਸਤਯ ਆਪ ਸਨਾਤਨ ਸਤਯ ਹੋ; ਆਪ ਹੀ ਸਾਡੇ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਹੋ।

याको पाठ करे जो कोई। ज्ञान प्रकट ताके उर होई॥

Yako patha kare jo koi Jnana prakata take ura hoi

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

आवागमन मिटै तिहि केरा। सत्य वचन माने शिव मेरा॥

Avagamana mitai tihi kera Satya vachana mane shiva mera

ਉਸ ਦਾ ਆਵਾਗਮਨ (ਜਨਮ-ਮਰਨ) ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

और आस मन में जो होई। मनवांछित फल पावे सोई॥

Aura asa mana mem jo hoi Manavamchhita phala pave soi

ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਹੋਰ ਆਸ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮਨਚਾਹਿਆ ਫਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

तीनहुं काल ध्यान जो ल्यावै। तुलसी दल अरु फूल चढ़ावै॥

Tinahum kala dhyana jo lyavai Tulasi dala aru phula chadha़avai

ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ —

साग पत्र सो भोग लगावै। सो नर सकल सिद्धता पावै॥

Saga patra so bhoga lagavai So nara sakala siddhata pavai

— ਅਤੇ ਸਾਗ-ਪੱਤ ਦਾ ਸਰਲ ਭੋਗ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਨਰ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਧਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

अन्त समय रघुबर पुर जाई। जहां जन्म हरि भक्त कहाई॥

Anta samaya raghubara pura jai Jaham janma hari bhakta kahai

ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਧਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਭਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

श्री हरिदास कहै अरु गावै। सो बैकुण्ठ धाम को पावै॥

Shri haridasa kahai aru gavai So baikuntha dhama ko pavai

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਦਾਸ ਕਹਿੰਦੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

सात दिवस जो नेम कर,पाठ करे चित लाय। हरिदास हरि कृपा से,अवसि भक्ति को पाय॥

Sata divasa jo nema kara,patha kare chita laya Haridasa hari kripa se,avasi bhakti ko paya

ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੱਤ ਦਿਨ ਨਿਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਹਰਿ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਰਿਦਾਸ (ਭਗਤ) ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਭਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

राम चालीसा जो पढ़े,राम चरण चित लाय। जो इच्छा मन में करै,सकल सिद्ध हो जाय॥

Rama chalisa jo padha़e,rama charana chita laya Jo ichchha mana mem karai,sakala siddha ho jaya

ਜੋ ਰਾਮ ਚਾਲੀਸਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਗਾ ਕੇ — ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।