Mantra.Tips

ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ Meaning — Line by Line

शिव मानस पूजा

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Ratnaih kalpitamasanam himajalaih snanam cha divyambaram nanaratnavibhushitam mrigamadamodankitam chandanam
  2. Verse 2. Sauvarne navaratnakhandarachite patre ghritam payasam bhakshyam panchavidham payodadhiyutam rambhaphalam panakam
  3. Verse 3. Chhatram chamarayoryugam vyajanakam chadarshakam nirmalam vinabherimridangakahalakala gitam cha nrityam tatha
  4. Verse 4. Atma tvam girija matih sahacharah pranah shariram griham puja te vishayopabhogarachana nidra samadhisthitih
  5. Verse 5. Karacharanakritam vakkayajam karmajam va shravananayanajam va manasam vaparadham
Verse 1#

Ratnaih kalpitamasanam himajalaih snanam cha divyambaram nanaratnavibhushitam mrigamadamodankitam chandanam

रत्नैः कल्पितमासनं हिमजलैः स्नानं दिव्याम्बरं नानारत्नविभूषितं मृगमदामोदाङ्कितं चन्दनम्। जातीचम्पकबिल्वपत्ररचितं पुष्पं धूपं तथा दीपं देव दयानिधे पशुपते हृत्कल्पितं गृह्यताम्॥

Ratnaih kalpitamasanam himajalaih snanam cha divyambaram nanaratnavibhushitam mrigamadamodankitam chandanam Jatichampakabilvapatrarachitam pushpam cha dhupam tatha dipam deva dayanidhe pashupate hritkalpitam grihyatam

Meaningਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਠੰਢੇ ਹਿਮਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਚੰਦਨ; ਚਮੇਲੀ, ਚੰਪਾ ਅਤੇ ਬਿਲ੍ਵਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਪ — ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਰੁਣਾਨਿਧੀ, ਪਸ਼ੂਪਤੇ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 2#

Sauvarne navaratnakhandarachite patre ghritam payasam bhakshyam panchavidham payodadhiyutam rambhaphalam panakam

सौवर्णे नवरत्नखण्डरचिते पात्रे घृतं पायसं भक्ष्यं पञ्चविधं पयोदधियुतं रम्भाफलं पानकम्। शाकानामयुतं जलं रुचिकरं कर्पूरखण्डोज्ज्वलं ताम्बूलं मनसा मया विरचितं भक्त्या प्रभो स्वीकुरु॥

Sauvarne navaratnakhandarachite patre ghritam payasam bhakshyam panchavidham payodadhiyutam rambhaphalam panakam Shakanamayutam jalam ruchikaram karpurakhandojjvalam tambulam manasa maya virachitam bhaktya prabho svikuru

Meaningਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਖੀਰ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਕੇਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪੀਣ; ਅਨੇਕ ਸਾਗ, ਕਪੂਰ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਜਲ ਰੁਚਿਕਰ ਜਲ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੂਲ — ਇਹ ਸਭ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਚਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 3#

Chhatram chamarayoryugam vyajanakam chadarshakam nirmalam vinabherimridangakahalakala gitam cha nrityam tatha

छत्रं चामरयोर्युगं व्यजनकं चादर्शकं निर्मलं वीणाभेरिमृदङ्गकाहलकला गीतं नृत्यं तथा। साष्टाङ्गं प्रणतिः स्तुतिर्बहुविधा ह्येतत्समस्तं मया सङ्कल्पेन समर्पितं तव विभो पूजां गृहाण प्रभो॥

Chhatram chamarayoryugam vyajanakam chadarshakam nirmalam vinabherimridangakahalakala gitam cha nrityam tatha Sashtangam pranatih stutirbahuvidha hyetatsamastam maya sankalpena samarpitam tava vibho pujam grihana prabho

Meaningਛਤਰ, ਚੌਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਪੱਖਾ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਦਰਪਣ; ਵੀਣਾ, ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਕਾਹਲ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ; ਅਸ਼੍ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ — ਇਹ ਸਮੂਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਾਰਦਿਕ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਵਿਭੂ; ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 4#

Atma tvam girija matih sahacharah pranah shariram griham puja te vishayopabhogarachana nidra samadhisthitih

आत्मा त्वं गिरिजा मतिः सहचराः प्राणाः शरीरं गृहं पूजा ते विषयोपभोगरचना निद्रा समाधिस्थितिः। सञ्चारः पदयोः प्रदक्षिणविधिः स्तोत्राणि सर्वा गिरो यद्यत्कर्म करोमि तत्तदखिलं शम्भो तवाराधनम्॥

Atma tvam girija matih sahacharah pranah shariram griham puja te vishayopabhogarachana nidra samadhisthitih Sancharah padayoh pradakshinavidhih stotrani sarva giro yadyatkarma karomi tattadakhilam shambho tavaradhanam

Meaningਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਹੋ; ਪਾਰਵਤੀ (ਗਿਰਿਜਾ) ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ; ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਚਰ; ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ; ਮੇਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ੈ ਭੋਗ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ; ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ; ਮੇਰਾ ਹਰ ਕਦਮ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਮੂਹ ਬਾਣੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ — ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਹੈ।

Verse 5#

Karacharanakritam vakkayajam karmajam va shravananayanajam va manasam vaparadham

करचरणकृतं वाक्कायजं कर्मजं वा श्रवणनयनजं वा मानसं वापराधम्। विहितमविहितं वा सर्वमेतत्क्षमस्व जय जय करुणाब्धे श्रीमहादेव शम्भो॥

Karacharanakritam vakkayajam karmajam va shravananayanajam va manasam vaparadham Vihitamavihitam va sarvametatkshamasva jaya jaya karunabdhe shrimahadeva shambho

Meaningਹੱਥ ਜਾਂ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਬਾਣੀ, ਕਾਇਆ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਕੰਨ ਜਾਂ ਅੱਖ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ — ਜੋ ਵੀ ਅਪਰਾਧ, ਵਿਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਵਿਹਿਤ, ਉਸ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਰੁਣਾਸਾਗਰ; ਜੈ ਹੋਵੇ, ਜੈ ਹੋਵੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਭੋ!

Word-by-Word Breakdown

मानस पूजा
Manasa Puja
ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ — ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ (ਮਾਨਸ) ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ
पशुपते
Pashupate
ਪਸ਼ੂਪਤੇ — ਹੇ ਪਸ਼ੂਪਤਿ — ਸ਼ਿਵ, ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ (ਪਸ਼ੂ) ਦੇ ਸੁਆਮੀ (ਪਤਿ)
हृत्कल्पितम्
Hrit-kalpitam
ਹ੍ਰਿਤ੍ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ — ਹਿਰਦੇ (ਹ੍ਰਿਤ੍) ਵਿੱਚ ਰਚੀ (ਕਲ੍ਪਿਤ) — ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਲਪੇ ਅਰਪਣ
साष्टाङ्गं प्रणतिः
Sashtanga Pranati
ਸਾਸ਼੍ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਤਿਃ — ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਛੋਹਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਮ
क्षमस्व
Kshamasva
ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ — 'ਮਾਫ਼ ਕਰੋ' — ਹਰ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਅਰਜ਼

Origin & History

Source: Composed by Adi Shankaracharya

Author: Adi Shankaracharya

Period: 8th century CE

ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਸਾਰੀਆਂ 'ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾਵਾਂ' ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਤਨ-ਜੜਿਤ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਹਿਮਾਲਯੀ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਿਵਯ ਵਸਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ — ਫਿਰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਕਰਮ ਇੱਕ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਭਗਤ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ('ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾ') ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇੱਕ ਪੰਜ-ਸ਼ਲੋਕੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀ ਹਰ ਵਸਤੂ — ਸਿੰਘਾਸਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਸਤਰ, ਭੋਜਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ — ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਪੂਜਾ (ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਜਾ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਸਮੱਗਰੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ — ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ — ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਕਰਮ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਸਵੈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਕਦੋਂ ਜਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਿਨ), ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਪੂਜਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਾਫ਼ੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?
ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ, 'ਕਰ-ਚਰਣ-ਕ੍ਰਿਤਮ੍...', ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਵਚਨ, ਸਰੀਰ, ਕੰਨ, ਨੇਤਰ ਜਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ, ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਜੋਂ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਮਾਫ਼ੀ (ਕ੍ਸ਼ਮਾ) ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →