ਅਨੰਤ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਕਥਾ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਥਾ — ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਗਈ
ਅਨੰਤ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਗਣੇਸ਼ ਵਿਸਰਜਨ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ 'ਅਨੰਤ' ('ਅੰਤ ਰਹਿਤ') ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੰਤ ਸੂਤਰ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ-ਨਿਵਾਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ, ਤਦ ਖੁਦ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸੂਤਰ
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਮੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੁਣਵਾਨ ਧੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੌਂਡਿਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੋੜਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸੂਤਰ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਅਰਥ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ, ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕੌਂਡਿਨਯ ਦਾ ਘਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਰਹੀ।
ਹੰਕਾਰ, ਪਤਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੀ ਖੋਜ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਕੌਂਡਿਨਯ ਨੇ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ — 'ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਸੂਤਰ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ!' — ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਖੋਹ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਦੇ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਇਆ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਸ਼ੂ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਪਤਾ ਆ ਪਈ। ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕੌਂਡਿਨਯ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਕਗਾਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਤਦ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ — ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਕੌਂਡਿਨਯ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਵੈਭਵ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
The Fruit of the Vrat
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ (ਅਨੰਤ) ਦਾ ਅਨੰਤ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਅਨਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਗੁਆਚੇ ਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਸੂਤਰ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਗੰਢਾਂ ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਤ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ; ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
What is the anant sutra (anant dhaga)?
It is a sacred thread, dyed with turmeric and tied with fourteen knots, worshipped and bound on the arm during the Anant Chaturdashi vrat — men on the right arm, women on the left. The fourteen knots signify the fourteen worlds pervaded by Lord Ananta (Vishnu).
Why is the Anant vrat associated with the Mahabharata?
When the Pandavas lost their kingdom and were suffering in the forest, Lord Krishna advised Yudhishthira to worship Lord Ananta and keep this vrat; by its merit they regained their kingdom and prosperity. The katha of Kaundinya and Sushila is told as part of it.
When is Anant Chaturdashi celebrated?
On the Chaturdashi (fourteenth day) of the bright fortnight of Bhadrapada — the same day as Ganesh Visarjan, about ten days after Ganesh Chaturthi, usually in September.