ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਕਥਾ
ਵੀਰਵਾਰ (ਗੁਰੂਵਾਰ) ਵ੍ਰਤ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਕਥਾ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵ੍ਰਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਿਮਿਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਤੀ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ, ਛੋਲੇ ਦੀ ਦਾਲ, ਹਲਦੀ, ਕੇਲਾ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੇਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੀਲਾ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਧਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਿਆਹ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਦੋਸ਼ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਵੀਰਵਾਰ, ਜਾਂ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਦਯਾਪਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਕੰਜੂਸ ਰਾਣੀ
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਦਾ ਪਰਮ ਭਗਤ ਸੀ। ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਉਹ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ — ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਾ ਪੈਂਦਾ।
ਪਰ ਰਾਣੀ ਉਸਦੀ ਇਸ ਉਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਲੱਗਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇੱਕ ਵੀਰਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਵੈ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਇੱਕ ਘੁੰਮਦੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲ ਆਏ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਿੱਖਿਆ ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮੰਗੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦਾਨ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਅੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਕਰ — ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਘਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਫਰਸ਼ ਲਿੱਪ, ਸਿਰ ਧੋ, ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪਰੋਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇ — ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦਾਨ ਦੀ ਆਦਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।' ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
ਗਰੀਬੀ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਵਾਪਸੀ
ਕੁਝ ਹੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ ਵਹਿ ਗਿਆ। ਘਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਾਲ ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਪਈ ਕਿ ਰਾਜ-ਜੋੜਾ ਪੂਰਨ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੋਲ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਦੋਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਲੱਕੜਾਂ ਚੁਗ ਕੇ ਵੇਚਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਅਨਾਜ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ।
ਇੱਕ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਫਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਖਾਇਆ, 'ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਕਥਾ ਸੁਣ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੀਲਾ ਭੋਜਨ ਕਰ, ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕੇਂ ਮਨ ਬਿਨਾ ਖ਼ਰਾਬ ਕੀਤੇ ਦਾਨ ਦੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ।' ਰਾਣੀ ਨੇ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਭਾਗ ਪਲਟ ਗਿਆ — ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਰਾਜ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵੀਰਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਘਰ ਨੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਘਾਟ ਨਾ ਵੇਖੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ — ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਜੂਸੀ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਧਨ, ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਹਰ ਉੱਤਮ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਾਲ ਧੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ।'
The Fruit of the Vrat
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਵਾਰ (ਗੁਰੂਵਾਰ) ਵ੍ਰਤ ਧਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸੁਖਦ ਵਿਆਹ, ਸੰਤਾਨ, ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ, ਤੇ ਜਨਮ-ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ (ਗੁਰੂ) ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਉਦਾਰਤਾ ਹੈ — ਕਥਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸੁਭਾਗ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਜੂਸੀ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ।
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
On which day and for whom is the Brihaspativar vrat kept?
It is kept on Thursday (Brihaspativar / Guruvar) in honour of Brihaspati Dev, the guru of the gods, and Lord Vishnu. It is especially favoured for prosperity, the marriage of daughters, and for strengthening a weak Brihaspati (Guru / Jupiter) in the horoscope.
How is the Thursday vrat observed?
Bathe and wear yellow; worship Vishnu and Brihaspati with yellow flowers, gram-dal (chana), turmeric, banana and jaggery (many also worship the banana tree); take a single meal of yellow food; give charity generously; and hear this katha. It is commonly kept for sixteen Thursdays with an udyapan at the end.
What is the moral of the Brihaspativar Vrat Katha?
That wealth is sustained by generosity and lost through miserliness. The miserly queen's contempt for charity brought ruin; her sincere observance of the vrat and renewed giving restored fortune and happiness.