ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਵਰਤ ਕਥਾ
ਰਾਣੀ ਵੀਰਾਵਤੀ ਦੀ ਕਥਾ — ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ ਨਿਰਜਲ ਵਰਤ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਨਿਰਜਲ ਵਰਤ (ਅੰਨ ਤੇ ਜਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ, ਪਾਰਵਤੀ, ਗਣੇਸ਼ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਛਾਨਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ — ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ। ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਛਲ
ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀਰਾਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਤੇ ਲਾਡਲੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਕਠੋਰ ਨਿਰਜਲ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਦਿਨ ਢਲਦਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤੇ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਦਾ ਇਹ ਕਸ਼ਟ ਨਾ ਸਹਿ ਸਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਯੁਕਤੀ ਸੋਚੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਛਾਨਣੀ ਰੱਖ ਕੇ ਇਉਂ ਵਿਖਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਭੈਣ, ਚੰਦ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੈ — ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਝੂਠੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ, ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ — ਸੱਚੇ ਚੰਦ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੁਨਰ-ਜੀਵਨ
ਜਿਸ ਪਲ ਵੀਰਾਵਤੀ ਨੇ ਝੂਠੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ — ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਘੋਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਕੁਝ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਛਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪੁਨਰ-ਜੀਵਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੀਰਾਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਚੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਰਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ — ਸੱਚੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ — ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ। 'ਕਰਵਾ ਮਾਂ ਦੀ ਜੈ।'
The Fruit of the Vrat
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਵਰਤ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਸੁਹਾਗ (ਅਟੁੱਟ, ਸੁਖੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ) ਲਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਚੰਗੇ ਵਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਸੱਚੀ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ — ਵਰਤ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਚੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ।
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
When is Karva Chauth celebrated?
On the Chaturthi (fourth day) of the Krishna Paksha in the month of Kartik, usually in October or early November — four days after Sharad Purnima and nine days before Diwali.
Why is the husband's face seen through a sieve?
After sighting the moon, the wife views the moon and then her husband's face through a chalni (sieve) by the light of a lamp, before he gives her the first sip of water to break her fast. It is a gesture of love and of praying for his long life.
Can the fast be broken before the moon rises?
No — the heart of the katha is that the fast must not be broken until the true moon is seen. Queen Veeravati's sorrow came precisely from breaking it early before a false moon; the vrat is completed only after genuine moon-sighting and the evening puja.