દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ
துர்ஜனஃ பரிஹர்தவ்யஃ (கல்வியறிவு இருந்தாலும் தீயவனை விலக்கு) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ભર્તૃહરિના નીતિશતકનો આ તીક્ષ્ણ શ્લોક ચેતવણી આપે છે કે કેવળ વિદ્વાન હોવાના કારણે કોઈ દુર્જનની સંગતિ ન કરવી જોઈએ. જેમ મણિ ધારણ કરવાથી સર્પ ઓછો ઘાતક થતો નથી, તેમ દુષ્ટ સ્વભાવ વાળો વ્યક્તિ ગમે તેટલા પરિષ્કૃત જ્ઞાન વાળો કેમ ન હોય, ભયંકર જ રહે છે. આ શ્લોક સંગતિના ચયનમાં વિવેક શીખવે છે અને સચ્ચરિત્રને કેવળ વિદ્યા કે બાહ્ય ચમકથી ઘણું ઊંચું મૂકે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhartrhari Niti Shataka · Bhartrhari · Classical Sanskrit literature (c. 5th century CE)
નીતિશતક ભર્તૃહરિના ત્રણ પ્રસિદ્ધ શતકોમાંનું પ્રથમ છે, જે આચરણ, જ્ઞાન અને સાંસારિક રીતિઓ પર સો સૂક્તિઓનો સંગ્રહ છે. ચરિત્ર અને વિવેક પરના તેના અનેક શ્લોકોમાં, આ શ્લોક મણિ-અલંકૃત સર્પના અવિસ્મરણીય ચિત્રનો ઉપયોગ કરી ચેતવણી આપે છે કે દુષ્ટ સ્વભાવ વાળો વ્યક્તિ, ભલે ગમે તેટલો વિદ્વાન હોય, ત્યાજ્ય છે — કેમ કે જ્ઞાન કોઈ દુષ્ટ હૃદયને સુરક્ષિત બનાવી શકતું નથી.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
નીતિના શિક્ષકો આ શ્લોકનું સ્મરણ ત્યારે કરે છે જ્યારે પ્રતિભાને ભલાઈ સમજી લેવાય છે, અને વિદ્યાર્થીઓને યાદ અપાવે છે કે સૌથી ખતરનાક લોકો ઘણીવાર સૌથી પ્રતિભાશાળી હોય છે. કહેવાય છે કે જે આ ચેતવણી પર ધ્યાન આપે છે તે ઘણા દુઃખથી બચી જાય છે, કેમ કે તે કોઈ સાથીને કેવળ ચતુરાઈથી નહીં, ચરિત્રથી પારખે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યો વિદ્યયાલઙ્કૃતોઽપિ સન્। મણિના ભૂષિતઃ સર્પઃ કિમસૌ ન ભયઙ્કરઃ॥
durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto'pi san। maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kim asau na bhayaṅkaraḥ॥
અર્થ:દુર્જનનો ત્યાગ કરી દેવો જોઈએ, ભલે તે વિદ્યાથી અલંકૃત કેમ ન હોય. જેમ મણિથી શોભતો સર્પ — શું તે ઓછો ભયંકર થઈ જાય છે? આ શ્લોક ચેતવણી આપે છે કે કેવળ વિદ્યા કોઈ વ્યક્તિને સંગતિ યોગ્ય બનાવી દેતી નથી; દુષ્ટ સ્વભાવ ગમે તેટલો વિદ્વાન કેમ ન દેખાય, ભયંકર જ રહે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
துர்ஜனஃ பரிஹர்தவ்யஃ (கல்வியறிவு இருந்தாலும் தீயவனை விலக்கு) પાઠના લાભ
પોતાની સંગતિ અને મિત્રોના ચયનમાં વિવેક શીખવે છે
ચેતવણી આપે છે કે સચ્ચરિત્ર વિના વિદ્યા પણ ખતરનાક હોઈ શકે છે
સદ્ગુણ અને પ્રામાણિકતાને કેવળ જ્ઞાન કે ચતુરાઈથી ઉપર મૂકે છે
એક સજીવ, અવિસ્મરણીય ચિત્ર પ્રસ્તુત કરે છે — મણિધારી છતાં ઘાતક સર્પ
આકર્ષક છતાં દુષ્ટ સ્વભાવ વાળા લોકો પ્રત્યે સતર્કતાને પ્રોત્સાહિત કરે છે
ચરિત્ર અને સત્સંગ પર મનન માટે એક નાનો, સ્મરણીય શ્લોક
துர்ஜனஃ பரிஹர்தவ்யஃ (கல்வியறிவு இருந்தாலும் தீயவனை விலக்கு) જપ વિધિ
શ્લોકને ધીમે ધીમે વાંચો, એ તીક્ષ્ણ ચિત્રને મનમાં ધારણ કરતાં જેમાં સર્પ મણિથી શોભિત છે છતાં ઓછો ઘાતક નથી. મનન કરો કે સાચી સુરક્ષા સચ્ચરિત્રમાં છે, કેવળ પ્રતિભામાં નહીં, અને તેને તમારી સંગતિના ચયનમાં તમારા વિવેકને તીક્ષ્ણ કરવા દો. તે ઘણીવાર નીતિ (વ્યાવહારિક જ્ઞાન) અને સત્સંગના મહત્ત્વની શિક્ષાઓમાં ઉદ્ધૃત કરાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ துர்ஜனஃ பரிஹர்தவ்யஃ (கல்வியறிவு இருந்தாலும் தீயவனை விலக்கு) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ