prajnanam-brahmamahavakyaaitareya-upanishadvedanta

પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ

பிரக்ஞானம் பிரம்ம (உணர்வே பிரம்மம்) in Gujarati · ગુજરાતી

🕉️ upanishad·📿 11× જપ·🕐 વહેલી સવારે (બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં) ધ્યાન અને વેદાંત અભ્યાસ સમયે·📜 Aitareya Upanishad, Verse 3.1.3

તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો

हिन्दी / देवनागरी తెలుగు தமிழ்ಕನ್ನಡ മലയാളംગુજરાતીবাংলা ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ English සිංහල 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥

✦ અર્થ

પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ એટલે 'પ્રજ્ઞાન (ચેતના) જ બ્રહ્મ છે' — ઋગ્વેદના ઐતરેય ઉપનિષદનું મહાવાક્ય છે અને ઉપનિષદોનાં ચાર મહાવાક્યોમાંનું એક છે. તે ઘોષણા કરે છે કે જે શુદ્ધ ચેતનાના આધારે સર્વ જોવું, સાંભળવું, જાણવું અને જીવવું થાય છે, તે જ પરમ તત્ત્વ બ્રહ્મ છે. ઋગ્વેદના આ મહાવાક્ય પર અદ્વૈત વેદાંતનો પાયો છે, જે સાધકને પોતાની જ ચેતનામાં બ્રહ્મનો બોધ કરાવે છે.

ઉત્પત્તિ અને કથા

Aitareya Upanishad, Verse 3.1.3 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic

ઐતરેય ઉપનિષદનો ત્રીજો અધ્યાય પૂછે છે: 'આ આત્મા કોણ છે જેની આપણે ઉપાસના કરીએ છીએ? શાનાથી મનુષ્ય જુએ છે, સાંભળે છે, સૂંઘે છે, બોલે છે અને વિવેક કરે છે?' ઋષિ ઉત્તર આપે છે કે તે પ્રજ્ઞાન (ચેતના) છે, જે સર્વ ઇન્દ્રિયો અને સમગ્ર સૃષ્ટિ પર અધિષ્ઠિત છે — દેવતાઓ, ઋષિઓ, મનુષ્યો, પશુઓ અને મહાભૂતો સૌ તેનાથી જ સંચાલિત છે અને તેના પર જ આશ્રિત છે. આ અન્વેષણનો સાર આપતાં ઉપનિષદ ઘોષણા કરે છે — 'પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ — ચેતના જ બ્રહ્મ છે,' અને શુદ્ધ જાગૃતિને પરમ સત્ય તરીકે પ્રતિષ્ઠિત કરે છે.

✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે

ઉપનિષદનું સમાપન છે કે જે જ્ઞાની આત્માને ચેતના રૂપે જાણીને તેના દ્વારા જ આ લોકમાંથી પ્રયાણ કરે છે, તે 'પ્રકાશલોકમાં સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરીને અમર બને છે' — 'ચેતના જ બ્રહ્મ છે'નું આ જાગરણ પોતે જ મૃત્યુની પાર જવું છે.

0કુલ જપ

મંત્ર

કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો

પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ ॥

prajñānaṁ brahma

અર્થ:પ્રજ્ઞાન (શુદ્ધ ચેતના) જ બ્રહ્મ છે. જે ચેતનાથી મનુષ્ય જુએ છે, સાંભળે છે, જાણે છે અને જીવે છે, તે જ અનંત બ્રહ્મ છે; આ જ ચેતના બ્રહ્મા, સર્વ દેવતાઓ, પાંચ મહાભૂતો અને સમસ્ત પ્રાણીઓ છે; આ બધું પ્રજ્ઞાનથી જ સંચાલિત અને પ્રતિષ્ઠિત છે. પ્રજ્ઞાન જ બ્રહ્મ છે.

શબ્દ-શબ્દ અર્થ

ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો

પ્રજ્ઞાનમ્🔊prajñānamશુદ્ધ ચેતના, સર્વોચ્ચ જ્ઞાન, સમસ્ત અનુભવને પ્રકાશિત કરનારી જાગૃતિ

પ્ર🔊pra'પૂર્ણપણે, સર્વોત્કૃષ્ટ રીતે' અર્થનો ઉપસર્ગ — સર્વોચ્ચ, પૂર્ણ જ્ઞાન તરફ સંકેત

જ્ઞાનમ્🔊jñānamજ્ઞાન, જાણવું, બોધ

બ્રહ્મ🔊brahmaબ્રહ્મ, અનંત પરમ સત્ય

પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ🔊prajñānaṁ brahma'ચેતના જ બ્રહ્મ છે' — શુદ્ધ જાગૃતિને પરમ તત્ત્વ સાથે અભિન્ન દર્શાવતું મહાવાક્ય

એષ બ્રહ્મા🔊eṣa brahmāઆ (ચેતના) જ સૃષ્ટિકર્તા બ્રહ્મા છે (પૂર્ણ પ્રસંગમાં)

એષ ઇન્દ્રઃ🔊eṣa indraḥઆ જ ઇન્દ્ર અને સર્વ દેવતાઓ છે (ચેતના જ સૌનો આધાર છે)

એતેન પ્રજ્ઞેનાત્મના🔊etena prajñenātmanāઆ પ્રજ્ઞાન-સ્વરૂપ આત્મા દ્વારા જ મનુષ્ય આ લોકથી ઉપર ઊઠે છે (અમરત્વ પામે છે)

પ્રજ્ઞાં પ્રતિષ્ઠા🔊prajñā pratiṣṭhāપ્રજ્ઞાન જ (સમસ્ત અસ્તિત્વની) પ્રતિષ્ઠા, પાયો છે

પ્રજ્ઞાનેત્રઃ🔊prajñānetraḥજેની આંખ/માર્ગદર્શક પ્રજ્ઞાન છે — સમગ્ર બ્રહ્માંડ ચેતના દ્વારા દોરવાય છે

பிரக்ஞானம் பிரம்ம (உணர்வே பிரம்மம்) પાઠના લાભ

✦

ઉપનિષદોનાં ચાર મહાવાક્યોમાંનું એક, જે બ્રહ્મને શુદ્ધ ચેતના રૂપે પ્રગટ કરે છે.

✦

સાધકનું ધ્યાન બાહ્ય વિષયોથી હટાવીને તેમને જાણનારા આંતરિક જાગૃતિ-પ્રકાશ તરફ વાળે છે.

✦

ધ્યાનમાં પોતાની જ ચેતનાને અનંત, સ્વયં-પ્રકાશ પરમ સત્ય તરીકે ઓળખવા માટે વપરાય છે.

✦

તૈયાર ચિત્તથી ચિંતન કરતાં આત્મજ્ઞાન અને મોક્ષ પ્રદાન કરે છે.

✦

મનને બદલાતા વિચારોને બદલે અપરિવર્તનીય જાગૃતિમાં સ્થિર કરીને અડગ આંતરિક શાંતિ આપે છે.

✦

અદ્વૈત વેદાંતના અભ્યાસનો પાયાનો પથ્થર અને અદ્વૈત ચિંતન માટે શક્તિશાળી સંકેત.

பிரக்ஞானம் பிரம்ம (உணர்வே பிரம்மம்) જપ વિધિ

જપ સંખ્યા11વાર

ઉત્તમ સમયવહેલી સવારે (બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં) ધ્યાન અને વેદાંત અભ્યાસ સમયે

દિશાEast or North

આ ચિંતનાત્મક બોધ માટેનો મંત્ર છે. શાંતિથી બેસીને 'પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ'નું ઉચ્ચારણ કરો, પછી ધીમેથી પૂછો: 'તે જાગૃતિ શું છે જેમાં મારા બધા વિચારો, અનુભૂતિઓ અને લાગણીઓ પ્રગટ થાય છે?' ઓળખો કે આ નિત્ય-ઉપસ્થિત, જાણનારી ચેતના જ બ્રહ્મ છે — તે મનથી ઉત્પન્ન નથી, પણ તે જ પ્રકાશ છે જે મનને પ્રગટ કરે છે. ધ્યાનને તે જ જાગૃતિમાં વિશ્રામ આપો અને મન ભટકે ત્યારે ફરી ફરી તેમાં પાછા ફરો.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

આ પાના પર સંપૂર્ણ பிரக்ஞானம் பிரம்ம (உணர்வே பிரம்மம்) ગુજરાતી લિપિમાં છે — એ જ મૂળ શ્લોકો, અક્ષર-અક્ષર લિપ્યંતરિત, જેથી તમે સરળતાથી વાંચી અને જપી શકો. કોઈપણ પંક્તિ (અથવા ▶ બટન) દબાવી તેનો પાઠ સાંભળો.

હા — માત્ર લિપિ બદલાય છે; શબ્દો અને તેમનો અર્થ મૂળ જ રહે છે. આ પાનાનો શ્લોક-શ્લોક અર્થ, લાભ અને જપ વિધિ એ જ રીતે લાગુ પડે છે.

પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ એટલે 'ચેતના જ બ્રહ્મ છે'. તે શીખવે છે કે શુદ્ધ જાગૃતિ — તે જાણનારી ઉપસ્થિતિ જેનાથી આપણે જોઈએ છીએ અને જીવીએ છીએ — તે જ પરમ સત્ય બ્રહ્મ છે.

તે ઐતરેય ઉપનિષદ (3.1.3)માંથી છે, જે ઋગ્વેદનું ઉપનિષદ છે. તે ઋગ્વેદ સાથે સંકળાયેલું મહાવાક્ય એટલે કે 'મહાન વચન' છે.

બંને મહાવાક્યો એક જ અદ્વૈત સત્ય તરફ સંકેત કરે છે. પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ બ્રહ્મના સ્વરૂપને ચેતના તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે, જ્યારે અહં બ્રહ્માસ્મિ સાધકની પ્રત્યક્ષ અનુભૂતિ છે — 'હું બ્રહ્મ છું'. તત્ ત્વમ્ અસિ અને અયમ્ આત્મા બ્રહ્મ સાથે મળીને આ ચાર મહાવાક્યો બને છે.

ચિંતન કરો કે તમે જે કંઈ અનુભવો છો તે જાગૃતિની અંદર જ પ્રગટ થાય છે, અને આ જાગૃતિ કોઈ વિષય નથી પણ તમારું પોતાનું અસ્તિત્વ છે. તેને સ્વયં-પ્રકાશ અને અસીમ જાણીને બદલાતા શરીર-મનને બદલે તેની સાથે જ તાદાત્મ્ય કરો. આ જ તે ચિંતન છે જે મોક્ષ સુધી લઈ જાય છે.

આ પણ વાંચો

Tat Tvam Asi (That Thou Art)तत्त्वमसि அஹம் ப்ரஹ்மாஸ்மி (நானே பிரம்மம்)अहं ब्रह्मास्मि அயம் ஆத்மா ப்ரஹ்ம (இந்த ஆத்மாவே பிரம்மம்)अयम् आत्मा ब्रह्म Sarvam Khalvidam Brahma (All This is Brahman)सर्वं खल्विदं ब्रह्म அஸதோ மா ஸத்கமய (பவமான மந்திரம்)असतो मा सद्गमय நிர்வாண ஷட்கம் (ஆத்ம ஷட்கம்)निर्वाण षट्कम् (आत्म षट्कम्)அத்வைத பஞ்சரத்னம் (ஆத்ம பஞ்சகம்)अद्वैत पञ्चरत्नम् (आत्मपञ्चकम्)தக்ஷிணாமூர்த்தி ஸ்தோத்திரம்दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम्

ઉપયોગી લાગ્યું? સ્વજનો સાથે વહેંચો 🙏

ॐ

સંપૂર્ણ பிரக்ஞானம் பிரம்ம (உணர்வே பிரம்மம்) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ

સંપૂર્ણ பிரக்ஞானம் பிரம்ம (உணர்வே பிரம்மம்) (દેવનાગરી)બધા મંત્રો હેતુ પ્રમાણે શોધો