ਧ੍ਰੁਵ ਸ੍ਤੁਤਿ
ధ్రువ స్తుతి (ధ్రువుడు చేసిన శ్రీమహావిష్ణు స్తుతి) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਧ੍ਰੁਵ ਸਤੁਤੀ ਬਾਲਕ-ਭਗਤ ਧ੍ਰੁਵ ਮਹਾਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਕੰਧ (ਅਧਿਆਇ 9) ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਛੋਹਿਆ, ਤਦ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜਾਗ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਵਰਗੀ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਚੱਲੇ ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਭਗਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਦਾ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Srimad Bhagavata Purana, Canto 4, Chapter 9, verses 6–17 (Dhruva-krita Bhagavat-stuti) · Sage Veda-Vyasa (as spoken by Dhruva Maharaja) · Classical Puranic era
ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਨੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਪਦ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਧੁਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਬਾਲਕ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਖ ਨਾਲ ਛੋਹਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਤੁਤੀ-ਸ਼ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਜਾਗ੍ਰਤ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਏ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਾ ਰਹੀ ਜੋ ਮੰਗਣ ਉਹ ਚੱਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰੁਵ-ਤਾਰੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ੰਖ ਦਾ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਨਾਲ ਛੋਹ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਅਨਪੜ੍ਹ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਨ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ-ਚਤੁਰਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ — ਉਹੀ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਧ੍ਰੁਵ-ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਥਿਰ ਧ੍ਰੁਵ-ਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਰੇ ਜੋਤੀ-ਪੁੰਜ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਤੋਂ ਵੀ ਅਛੂਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਯੋऽਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਮ ਵਾਚਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾਂ ਸਞ੍ਜੀਵਯਤ੍ਯਖਿਲਸ਼ਕ੍ਤਿਧਰਃ ਸ੍ਵਧਾਮ੍ਨਾ । ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਹਸ੍ਤਚਰਣਸ਼੍ਰਵਣਤ੍ਵਗਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਪੁਰੂਸ਼ਾਯ ਤੁਭ੍ਯਮ੍ ॥ ੧ ॥
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā | anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam || 1 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਸਮੂਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਕੰਨ, ਚਮੜੀ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪਰਮਪੁਰਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
ਏਕਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਭਗਵਨ੍ਨਿਦਮਾਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਯਾਖ੍ਯਯੋਰੁਗੁਣਯਾ ਮਹਦਾਦ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ਮ੍ । ਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾਨੁਵਿਸ਼੍ਯ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਤਦਸਦ੍ਗੁਣੇਸ਼ੁ ਨਾਨੇਵ ਦਾਰੁਸ਼ੁ ਵਿਭਾਵਸੁਵਦ੍ਵਿਭਾਸਿ ॥ ੨ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam | sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasu-vad vibhāsi || 2 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋ, ਜੋ ਆਪਣੀ 'ਮਾਯਾ' ਨਾਮਕ ਉਗਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹੱਤਤੱਤ੍ਵ ਆਦਿ ਸਮੂਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ — ਜਿਵੇਂ ਇੱਕੋ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਦਤ੍ਤਯਾ ਵਯੁਨਯੇਦਮਚਸ਼੍ਟ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧ ਇਵ ਨਾਥ ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਵਰ੍ਗ੍ਯਸ਼ਰਣਂ ਤਵ ਪਾਦਮੂਲਂ ਵਿਸ੍ਮਰ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵਿਦਾ ਕਥਮਾਰ੍ਤਬਨ੍ਧੋ ॥ ੩ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ | tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho || 3 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਨਾਥ! ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਤੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਰਣਾਗਤ ਜੀਵ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇੰਜ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਆਰਤਬੰਧੂ! ਫਿਰ ਕੋਈ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰਖ ਤੁਹਾਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਸਰਾ ਹਨ?
ਨੂਨਂ ਵਿਮੁਸ਼੍ਟਮਤਯਸ੍ਤਵ ਮਾਯਯਾ ਤੇ ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਭਵਾਪ੍ਯਯਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮਨ੍ਯਹੇਤੋਃ । ਅਰ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਕਤਰੁਂ ਕੁਣਪੋਪਭੋਗ੍ਯ- ਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜਂ ਨਿਰਯੇऽਪਿ ਨ੍ਰੀਣਾਮ੍ ॥ ੪ ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ | arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām || 4 ||
ਅਰਥ:ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਯਾ ਨਾਲ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ — ਕਲਪ-ਬ੍ਰਿਖ ਨੂੰ — ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਪਰਸ਼-ਜਨਿਤ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਵ ਸਮਾਨ ਭੋਗ ਹਨ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਲਭ ਹਨ।
ਯਾ ਨਿਰ੍ਵ੍ਰਿਤਿਸ੍ਤਨੁਭ੍ਰਿਤਾਂ ਤਵ ਪਾਦਪਦ੍ਮ- ਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ਭਵਜ੍ਜਨਕਥਾਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਵਮਹਿਮਨ੍ਯਪਿ ਨਾਥ ਮਾ ਭੂਤ੍ ਕਿਂਤ੍ਵਨ੍ਤਕਾਸਿਲੁਲਿਤਾਤ੍ਪਤਤਾਂ ਵਿਮਾਨਾਤ੍ ॥ ੫ ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || 5 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਨਾਥ! ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸ੍ਵ-ਮਹਿਮਾ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ (ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੋਕਸ਼) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ — ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ-ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
ਭਕ੍ਤਿਂ ਮੁਹੁਃ ਪ੍ਰਵਹਤਾਂ ਤ੍ਵਯਿ ਮੇ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਭੂਯਾਦਨਨ੍ਤ ਮਹਤਾਮਮਲਾਸ਼ਯਾਨਾਮ੍ । ਯੇਨਾਞ੍ਜਸੋਲ੍ਬਣਮੁਰੁਵ੍ਯਸਨਂ ਭਵਾਬ੍ਧਿਂ ਨੇਸ਼੍ਯੇ ਭਵਦ੍ਗੁਣਕਥਾਮ੍ਰਿਤਪਾਨਮਤ੍ਤਃ ॥ ੬ ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām | yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ || 6 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਅਨੰਤ! ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ, ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਘੋਰ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਭਵਸਾਗਰ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂ।
ਤੇ ਨ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤ੍ਯਤਿਤਰਾਂ ਪ੍ਰਿਯਮੀਸ਼ ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਵਦਃ ਸੁਤਸੁਹ੍ਰਿਦ੍ਗ੍ਰਿਹਵਿਤ੍ਤਦਾਰਾਃ । ਯੇ ਤ੍ਵਬ੍ਜਨਾਭ ਭਵਦੀਯਪਦਾਰਵਿਨ੍ਦ- ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਲੁਬ੍ਧਹ੍ਰਿਦਯੇਸ਼ੁ ਕ੍ਰਿਤਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਃ ॥ ੭ ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ | ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ || 7 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਕਮਲਨਾਭ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਲੋਭੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ, ਹੇ ਈਸ਼! ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਘਰ, ਧਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਇਸ ਮਰਤ-ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਨਗਦ੍ਵਿਜਸਰੀਸ੍ਰਿਪਦੇਵਦੈਤ੍ਯ- ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਚਿਤਂ ਸਦਸਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਮ੍ । ਰੂਪਂ ਸ੍ਥਵਿਸ਼੍ਠਮਜ ਤੇ ਮਹਦਾਦ੍ਯਨੇਕਂ ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਪਰਮ ਵੇਦ੍ਮਿ ਨ ਯਤ੍ਰ ਵਾਦਃ ॥ ੮ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam | rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ || 8 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਅਜ! ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਿਖ, ਪੰਛੀ, ਸਰੀਸਰਪ, ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਭੇਦ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਮਹੱਤਤੱਤ੍ਵ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥੂਲ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤ ਏਤਦਖਿਲਂ ਜਠਰੇਣ ਗ੍ਰਿਹ੍ਣਨ੍ ਸ਼ੇਤੇ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਵਦ੍ਰਿਗਨਨ੍ਤਸਖਸ੍ਤਦਙ੍ਕੇ । ਯਨ੍ਨਾਭਿਸਿਨ੍ਧੁਰੁਹਕਾਞ੍ਚਨਲੋਕਪਦ੍ਮ- ਗਰ੍ਭੇ ਦ੍ਯੁਮਾਨ੍ ਭਗਵਤੇ ਪ੍ਰਣਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਸ੍ਮੈ ॥ ੯ ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke | yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai || 9 ||
ਅਰਥ:ਜੋ ਪਰਮਪੁਰਖ ਕਲਪ-ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੂਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਖਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਭੀ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲੋਕ-ਪਦਮ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤ੍ਵਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਬੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾ ਕੂਟਸ੍ਥ ਆਦਿਪੁਰੁਸ਼ੋ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਧੀਸ਼ਃ । ਯਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਮਖਣ੍ਡਿਤਯਾ ਸ੍ਵਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਯਾ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾ ਸ੍ਥਿਤਾਵਧਿਮਖੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤ ਆਸ੍ਸੇ ॥ ੧੦ ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ | yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse || 10 ||
ਅਰਥ:ਤੁਸੀਂ ਨਿੱਤ-ਮੁਕਤ, ਪਰਿਸ਼ੁੱਧ, ਵਿਬੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਕੂਟਸਥ ਆਦਿਪੁਰਖ, ਤ੍ਰਿਗੁਣ/ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਅਖੰਡ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਹਰ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਅਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਰੁਦ੍ਧਗਤਯੋ ਹ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਵਿਧਸ਼ਕ੍ਤਯ ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਤ੍ । ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਸ਼੍ਵਭਵਮੇਕਮਨਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯ- ਮਾਨਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰਮਵਿਕਾਰਮਹਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ॥ ੧੧ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt | tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye || 11 ||
ਅਰਥ:ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ-ਅਵਿੱਦਿਆ ਆਦਿ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੁੱਧ ਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਉਦਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਉਸ ਇੱਕ, ਅਨੰਤ, ਆਦਿ, ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਉਦਗਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਣ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸਤ੍ਯਾਸ਼ਿਸ਼ੋ ਹਿ ਭਗਵਂਸ੍ਤਵ ਪਾਦਪਦ੍ਮ- ਮਾਸ਼ੀਸ੍ਤਥਾਨੁਭਜਤਃ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥਮੂਰ੍ਤੇਃ । ਅਪ੍ਯੇਵਮਾਰ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਰਿਪਾਤਿ ਦੀਨਾਨ੍ ਵਾਸ਼੍ਰੇਵ ਵਤ੍ਸਕਮਨੁਗ੍ਰਹਕਾਤਰੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ ॥ ੧੨ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ | apy evam ārya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān || 12 ||
ਅਰਥ:ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਪੁਰਖਾਰਥ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੋ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਆਰੀਆ! ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਦੀਨ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਗਊ ਆਪਣੇ ਅਸਹਾਇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ధ్రువ స్తుతి (ధ్రువుడు చేసిన శ్రీమహావిష్ణు స్తుతి) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ (ਅਹੈਤੁਕੀ ਭਗਤੀ) ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਹੈ।
'ਮਹਾਨ ਨਿਰਮਲ-ਹਿਰਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ' ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ (ਛੇਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ) ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਹਰ ਫਲ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸਤਸੰਗ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੋਕਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਉਧਰਿਤ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤੀਆਂ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖਿਆ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸਮਰਪਣ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਰਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਛੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਗਊ ਸਮਾਨ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ధ్రువ స్తుతి (ధ్రువుడు చేసిన శ్రీమహావిష్ణు స్తుతి) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰੋ — ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਭਗਤੀ ਲਈ ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਨਿੱਤ ਭਾਗਵਤ-ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ధ్రువ స్తుతి (ధ్రువుడు చేసిన శ్రీమహావిష్ణు స్తుతి) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ