జీవిత్పుత్రికా వ్రత కథ (జితియా)
సంతానం దీర్ఘాయువు కోసం తల్లి చేసే వ్రతం — జీమూతవాహనుని కథ
జీవిత్పుత్రికా వ్రతం — సాధారణంగా జితియా లేదా జిఉతియా అని పిలుస్తారు — తల్లులు తమ సంతానం, ముఖ్యంగా కుమారుల దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యం మరియు సమృద్ధి కోసం ఆచరించే కఠినమైన నిర్జల (నీరు లేని) వ్రతం. ఇది ఆశ్వయుజ మాసం కృష్ణ పక్షపు అష్టమి నాడు వస్తుంది మరియు బీహార్, ఝార్ఖండ్, తూర్పు ఉత్తర ప్రదేశ్ మరియు నేపాల్లో అత్యంత ప్రియమైనది. దీని అధిష్ఠాన దేవత త్యాగానికి మూర్తిమంతమైన ఉదార రాజకుమారుడు జీమూతవాహనుడు. ఈ కథ పూజ సమయంలో పఠించబడుతుంది.
జీమూతవాహనుని త్యాగం
జీమూతవాహనుడు గంధర్వుల కరుణామయ రాజకుమారుడు, ఇతరులకు సేవ చేయడం కోసం తన రాజ్యాన్ని త్యజించినవాడు. ఒకసారి సముద్ర తీరంలో ప్రయాణిస్తుండగా, దుఃఖంతో విలపిస్తున్న ఒక వృద్ధ నాగమాతను చూశాడు. నాగుల శత్రువైన మహాపక్షి గరుడుడు ప్రతిరోజూ తినడానికి ఒక నాగును కోరుతాడని, ఈరోజు తన ఏకైక కుమారుడు శంఖచూడుని వంతు వచ్చిందని ఆమె చెప్పింది.
ఆమె దుఃఖానికి మాటలకందని విధంగా చలించిపోయి, జీమూతవాహనుడు ఆ నాగయువకుని స్థానంలో తన ప్రాణాలను అర్పించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. బలి పశువును వదిలిపెట్టే బలిశిల మీది ఎర్రని వస్త్రంపై అతడు పడుకున్నాడు. గరుడుడు దూకి అతడిని పట్టుకొని తీసుకుపోవడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, జీమూతవాహనుడు ఒక్క మూలుగు కూడా లేకుండా ఆ వేదనను భరించాడు, అతని మనసులో ఉన్నది ఒకే ఒక్క ఆలోచన — మరొకరి ప్రాణాలను కాపాడటం.
గరుడుని కృప మరియు వరం
గరుడుడు అతడిని చీల్చుతున్నప్పుడు కూడా జీమూతవాహనుడు ప్రశాంతంగా, మరొకరి ప్రాణం రక్షించబడిందని ఆనందంగానే ఉన్నాడు. తన బలి పశువుకు భయమూ లేదు, కోపమూ లేదని ఆశ్చర్యపడిన గరుడుడు అతడిని కిందికి దింపి ఎవరని అడిగాడు. ఈయన ఒక అపరిచితుని కాపాడటానికి స్వచ్ఛందంగా తన ప్రాణాలను అర్పించిన రాజకుమారుడని తెలుసుకొని, గరుడుడు తన క్రూరత్వానికి పశ్చాత్తాపంతో నిండిపోయాడు.
గరుడుడు ఇకపై ఎన్నడూ నాగులను తినబోనని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు, మరియు అతని కృప వలన — దేవతల ప్రార్థనల వలన — జీమూతవాహనుడు సంపూర్ణంగా బాగుపడ్డాడు, ఇన్నేళ్లలో చంపబడిన నాగులందరూ తిరిగి బ్రతికింపబడ్డారు. ఈ పరమ కరుణ మరియు ఆత్మత్యాగం కారణంగా జీమూతవాహనుడు జీవిత్పుత్రికా వ్రతంలో పూజింపబడతాడు, మరియు తల్లులు తమ సంతానం కూడా ఆయనలాగే దీర్ఘాయువు మరియు శ్రేష్ఠ గుణాలతో ఆశీర్వదింపబడాలని ప్రార్థిస్తారు.
గద్ద మరియు నక్క
ఇంకొక కథ కూడా చెప్పబడుతుంది — ఇద్దరు స్నేహితురాళ్ళు, ఒక ఆడ గద్ద మరియు ఒక ఆడ నక్క — కలిసి జీవిత్పుత్రికా వ్రతం ఆచరించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. గద్ద పూర్ణ భక్తి, నియమంతో వ్రతం ఆచరించింది. కానీ నక్క ఆకలి భరించలేక వ్రతం మధ్యలో రహస్యంగా తిని, వ్రతాన్ని భంగపరిచింది. కాలక్రమంలో నక్క సంతానమంతా ఒకరి తరువాత ఒకరు చనిపోయారు, కాగా గద్ద పిల్లలు దీర్ఘాయువుతో వర్ధిల్లారు.
తరువాతి జన్మలో వీరిద్దరూ ఒకే ఇంట్లో సోదరీమణులుగా జన్మించారు. నక్కగా ఉన్నవారి సంతానం మాటిమాటికీ చనిపోతుండగా, మరొకరి (భక్తురాలైన గద్దగా ఉన్నవారి) సంతానం వర్ధిల్లింది. చివరికి తన దుఃఖం జీవిత్పుత్రికా వ్రతం భంగపరచడం వల్ల వచ్చిందని తెలుసుకొని, ఆమె అప్పటి నుండి సంపూర్ణ భక్తితో దానిని ఆచరించి జీవించే సంతాన ఆశీర్వాదం పొందింది. ఈ విధంగా తల్లులు తమ సంతానం దీర్ఘాయువు కోసం జితియా వ్రతాన్ని కఠినంగా — అన్నపానీయాలు లేకుండా — ఆచరిస్తారు, సమయానికి ముందు దానిని ఎన్నడూ భంగపరచరు. 'జై జీమూతవాహన.'
The Fruit of the Vrat
జీవిత్పుత్రికా (జితియా) వ్రతాన్ని తల్లులు తమ సంతానం — ముఖ్యంగా కుమారుల — దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యం, విజయం మరియు సమృద్ధి కోసం ఆచరిస్తారు. అన్నపానీయాలు లేకుండా కఠినంగా, నిజమైన భక్తితో ఆచరించే ఈ వ్రతం జీమూతవాహనుని వంటి రక్షణ మరియు శ్రేష్ఠ గుణాలను, అలాగే జీవించే, వర్ధిల్లే సంతానం (జీవిత్పుత్రిక) ఆశీర్వాదాన్ని ప్రసాదిస్తుందని నమ్ముతారు.
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
When is the Jivitputrika (Jitiya) vrat observed?
On the Ashtami (eighth day) of the Krishna Paksha of the month of Ashwin — usually in September or October, a week after Pitru Paksha begins. It is a three-day observance (Nahay-Khay, the nirjala fast day, and Paran) most popular in Bihar, Jharkhand, eastern UP and Nepal.
Why do mothers keep the Jitiya fast?
Mothers keep the strict waterless Jivitputrika fast for the long life, health and prosperity of their children, especially sons — praying to the self-sacrificing prince Jimutavahana that their children be blessed with long life and virtue, as the katha describes.
How is the Jitiya vrat kept?
It is a nirjala (without food or water) fast lasting about 24 hours. The first day is Nahay-Khay (bathing and a sattvic meal), the second is the strict fast with the worship of Jimutavahana and recitation of the katha, and the third is Paran, the breaking of the fast.