অষ্টভুজাষ্টকম্ Meaning — Line by Line
अष्टभुजाष्टकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of অষ্টভুজাষ্টকম্ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. gajendrarakṣātvaritaṃ bhavantaṃ grāhairivāhaṃ viṣayairvikṛṣṭaḥ |
- Verse 2. tvadekaśeṣo'hamanātmatantrastvatpādalipsāṃ diśatā tvayaiva |
- Verse 3. svarūparūpāstravibhūṣaṇādyaiḥ paratvacintāṃ tvayi durnivārām |
- Verse 4. śaktiṃ śaraṇyāntaraśabdabhājāṃ sāraṃ ca santolya phalāntarāṇām |
- Verse 5. abhītihetoranuvartanīyaṃ nātha tvadanyaṃ na vibhāvayāmi |
- Verse 6. tvadekatantraṃ kamalāsahāya svenaiva māṃ rakṣitum arhasi tvam |
- Verse 7. samādhibhaṅgeṣvapi sampatatsu śaraṇyabhūte tvayi baddhakakṣye |
- Verse 8. prāptābhilāṣaṃ tvadanugrahānmām padmāniṣevye tava pādapadme |
gajendrarakṣātvaritaṃ bhavantaṃ grāhairivāhaṃ viṣayairvikṛṣṭaḥ |
गजेन्द्ररक्षात्वरितं भवन्तं ग्राहैरिवाहं विषयैर्विकृष्टः । अपारविज्ञानदयानुभावम् आप्तं सतामष्टभुजं प्रपद्ये ॥ १ ॥
gajendrarakṣātvaritaṃ bhavantaṃ grāhairivāhaṃ viṣayairvikṛṣṭaḥ | apāravijñānadayānubhāvam āptaṃ satāmaṣṭabhujaṃ prapadye || 1 ||
Meaningযেমন গজেন্দ্রকে কুমির টেনেছিল, তেমনি আমি বিষয়সমূহ দ্বারা টেনে নীত হচ্ছি; গজেন্দ্রের রক্ষার্থে দ্রুত ধাবিত, সৎপুরুষদের আশ্রয়, অপার জ্ঞান-দয়া-প্রভাবসম্পন্ন সেই অষ্টভুজ ভগবানের আমি শরণ নিই।
tvadekaśeṣo'hamanātmatantrastvatpādalipsāṃ diśatā tvayaiva |
त्वदेकशेषोऽहमनात्मतन्त्रस्त्वत्पादलिप्सां दिशता त्वयैव । असत्समोऽप्यष्टभुजास्पदेश सत्ताम् इदानीम् उपलम्भितोऽस्मि ॥ २ ॥
tvadekaśeṣo'hamanātmatantrastvatpādalipsāṃ diśatā tvayaiva | asatsamo'pyaṣṭabhujāspadeśa sattām idānīm upalambhito'smi || 2 ||
Meaningআমি কেবল আপনার শেষ (অধীন), স্বতন্ত্র নই। যিনি আমাকে আপনার চরণের আকাঙ্ক্ষা দিয়েছেন, সেই আপনার দ্বারাই, অসৎ-সমান হওয়া সত্ত্বেও, এখন আমি সত্তা (প্রকৃত অস্তিত্ব) প্রাপ্ত হয়েছি — হে অষ্টভুজ-ক্ষেত্রের স্বামী!
svarūparūpāstravibhūṣaṇādyaiḥ paratvacintāṃ tvayi durnivārām |
स्वरूपरूपास्त्रविभूषणाद्यैः परत्वचिन्तां त्वयि दुर्निवाराम् । भोगे मृदूपक्रमताम् अभीप्सन् शीलादिभिर्वारयसीव पुंसाम् ॥ ३ ॥
svarūparūpāstravibhūṣaṇādyaiḥ paratvacintāṃ tvayi durnivārām | bhoge mṛdūpakramatām abhīpsan śīlādibhirvārayasīva puṃsām || 3 ||
Meaningআপনার স্বরূপ, রূপ, অস্ত্র, আভরণ প্রভৃতি থেকে আমার মধ্যে উৎপন্ন আপনার পরত্বের (শ্রেষ্ঠত্বের) দুর্নিবার ভাব — তা, ভোগে সুলভতা চেয়ে, আপনি আপনার শীল প্রভৃতি গুণে যেন দূর করে দেন।
śaktiṃ śaraṇyāntaraśabdabhājāṃ sāraṃ ca santolya phalāntarāṇām |
शक्तिं शरण्यान्तरशब्दभाजां सारं च सन्तोल्य फलान्तराणाम् । त्वद्दास्यहेतोस्त्वयि निर्विशङ्कं न्यस्तात्मनां नाथ बिभर्षि भारम् ॥ ४ ॥
śaktiṃ śaraṇyāntaraśabdabhājāṃ sāraṃ ca santolya phalāntarāṇām | tvaddāsyahetostvayi nirviśaṅkaṃ nyastātmanāṃ nātha bibharṣi bhāram || 4 ||
Meaningহে নাথ! অন্য 'শরণ' নামধারীদের শক্তি এবং অন্য ফলের সার তুলনা করে, আপনার দাস্যের জন্য যাঁরা নিঃসংশয়ে নিজেদের আপনাতে ন্যস্ত করেছেন, তাঁদের ভার আপনি বহন করেন।
abhītihetoranuvartanīyaṃ nātha tvadanyaṃ na vibhāvayāmi |
अभीतिहेतोरनुवर्तनीयं नाथ त्वदन्यं न विभावयामि । भयं कुतः स्यात् त्वयि सानुकम्पे रक्षा कुतः स्यात् त्वयि जातरोषे ॥ ५ ॥
abhītihetoranuvartanīyaṃ nātha tvadanyaṃ na vibhāvayāmi | bhayaṃ kutaḥ syāt tvayi sānukampe rakṣā kutaḥ syāt tvayi jātaroṣe || 5 ||
Meaningহে নাথ! অভয়ের জন্য অনুসরণীয় আপনি ছাড়া অন্য কাউকে আমি কল্পনাও করি না। আপনি সানুকম্প হলে ভয় কোথায়? আর (যদি কখনো) আপনিই রুষ্ট হন তবে রক্ষা কোথা থেকে?
tvadekatantraṃ kamalāsahāya svenaiva māṃ rakṣitum arhasi tvam |
त्वदेकतन्त्रं कमलासहाय स्वेनैव मां रक्षितुम् अर्हसि त्वम् । त्वयि प्रवृत्ते मम किं प्रयासैस्त्वय्यप्रवृत्ते मम किं प्रयासैः ॥ ६ ॥
tvadekatantraṃ kamalāsahāya svenaiva māṃ rakṣitum arhasi tvam | tvayi pravṛtte mama kiṃ prayāsaistvayyapravṛtte mama kiṃ prayāsaiḥ || 6 ||
Meaningহে কমলাসহায় (লক্ষ্মীপতি)! আমি কেবল আপনার উপর নির্ভরশীল, তাই আপনিই স্বয়ং আমাকে রক্ষা করুন। আপনি প্রবৃত্ত হলে আমার প্রয়াসে কী প্রয়োজন? আর আপনি প্রবৃত্ত না হলেও আমার প্রয়াসে কী?
samādhibhaṅgeṣvapi sampatatsu śaraṇyabhūte tvayi baddhakakṣye |
समाधिभङ्गेष्वपि सम्पतत्सु शरण्यभूते त्वयि बद्धकक्ष्ये । अपत्रपे सोढुम् अकिञ्चनोऽहं दूराधिरोहं पतनं च नाथ ॥ ७ ॥
samādhibhaṅgeṣvapi sampatatsu śaraṇyabhūte tvayi baddhakakṣye | apatrape soḍhum akiñcano'haṃ dūrādhirohaṃ patanaṃ ca nātha || 7 ||
Meaningসমাধি ভঙ্গ হলেও, বিঘ্ন এসে পড়লেও, শরণ্যভূত আপনি যখন কোমর বেঁধে (রক্ষায় তৎপর) আছেন, তখন আমি অকিঞ্চন ও নির্লজ্জ, হে নাথ, কঠিন আরোহণ ও পতন — উভয়কে সহ্য করতে পারি।
prāptābhilāṣaṃ tvadanugrahānmām padmāniṣevye tava pādapadme |
प्राप्ताभिलाषं त्वदनुग्रहान्माम् पद्मानिषेव्ये तव पादपद्मे । आदेहपातादपराधदूरम् आत्मान्तकैङ्कर्यरसं विधेयाः ॥ ८ ॥
prāptābhilāṣaṃ tvadanugrahānmām padmāniṣevye tava pādapadme | ādehapātādaparādhadūram ātmāntakaiṅkaryarasaṃ vidheyāḥ || 8 ||
Meaningআপনার কৃপায় অভীষ্ট লাভ করে, হে লক্ষ্মীসেব্য চরণকমলবিশিষ্ট! এই দেহের পতন পর্যন্ত আমাকে অপরাধ থেকে দূরে রেখে, আপনার চরণকমলে অন্তরঙ্গ কৈঙ্কর্যের রসে যুক্ত করুন।
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Ashtabhuja Ashtakam (eight verses on the Ashtabhuja Perumal of Kanchipuram)
Author: Vedanta Desika (Venkatanatha)
Period: 13th-14th century CE
স্বামী বেদান্ত দেশিক, যিনি নিজের জীবনের অধিকাংশ সময় কাঞ্চীপুরমে কাটিয়েছেন, এই অষ্টকম্ অষ্টভুজ পেরুমাল্ — অষ্টভুজাকরম্ দিব্যদেশে বিষ্ণুর আট বাহুবিশিষ্ট রূপ — কে প্রপত্তি রূপে রচনা করেন। ভগবানের সৌন্দর্য ও কৃপায় অভিভূত হয়ে, এবং নিজেকে বিষয়রূপী কুমির দ্বারা টেনে নীত অসহায় গজেন্দ্রের সঙ্গে তুলনা করে, তিনি আট শ্লোকে নিজেকে সম্পূর্ণরূপে ভগবানের রক্ষায় সমর্পণ করেন, মোক্ষকে স্বয়ং সাধ্য না মেনে ভগবানের চরণে নিত্য সেবার আনন্দ প্রার্থনা করেন।
Frequently Asked Questions
অষ্টভুজ পেরুমাল্ কে?▼
অষ্টভুজাষ্টকম্ কে রচনা করেছেন?▼
প্রথম শ্লোকে গজেন্দ্রের উল্লেখের তাৎপর্য কী?▼
এই স্তোত্রে ভক্ত শেষে কী প্রার্থনা করেন?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →