শিব রুদ্রাষ্টকম্ Meaning — Line by Line
शिव रुद्राष्टकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of শিব রুদ্রাষ্টকম্ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. Namamishamishan Nirvanarupam
- Verse 2. Nirakaramonkaramulam Turiyam
- Verse 3. Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram
- Verse 4. Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam
- Verse 5. Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham
- Verse 6. Kalaateeta Kalyana Kalpantakari
- Verse 7. Na Yavad Umanatha Padaaravindam
- Verse 8. Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam
Namamishamishan Nirvanarupam
नमामीशमीशान निर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम्। निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम्॥
Namamishamishan Nirvanarupam Vibhum Vyapakam Brahmavedasvarupam Nijam Nirgunam Nirvikalpam Nireeham Chidakashamakashvasam Bhajeham
Meaningআমি দেবাদিদেবকে প্রণাম করি, যাঁর রূপই মোক্ষ। সর্বব্যাপী, ব্রহ্ম ও বেদের সার। স্বয়ম্ভূ, গুণের অতীত, চিন্তার অতীত, ইচ্ছার অতীত। যিনি চিৎ-আকাশে বাস করেন, যিনি আকাশে অধিষ্ঠিত, সেই তাঁকে আমি উপাসনা করি।
Nirakaramonkaramulam Turiyam
निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिरा ज्ञान गोतीतमीशं गिरीशम्। करालं महाकाल कालं कृपालं गुणागार संसारपारं नतोऽहम्॥
Nirakaramonkaramulam Turiyam Gira Gyana Goteetameesha Girisham Karalam Mahakala Kalam Kripalam Gunagara Sansaraparam Natoham
Meaningনিরাকার, ওঁকারের মূল, চেতনার চতুর্থ অবস্থা (তুরীয়)। বাক্য, জ্ঞান ও ইন্দ্রিয়ের অতীত — গিরীশ (পর্বতের অধিপতি)। ভয়ংকর তবু করুণাময়, স্বয়ং মহাকাল, কালের সংহারক। সর্বগুণের আধার, পার্থিব অস্তিত্বের অতীত সেই তাঁকে আমি প্রণাম করি।
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram
तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं मनोभूत कोटिप्रभा श्री शरीरम्। स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारुगंगा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजंगा॥
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram Manobhuta Kotiprabha Shri Shariram Sfuranmauli Kallolini Charuganga Lasat Bhalabaalendu Kanthe Bhujanga
Meaningতুষারপর্বতের মতো শ্বেত, গম্ভীর ও গভীর। তাঁর দিব্য দেহ কোটি কামদেবের প্রভায় উদ্ভাসিত। সুন্দরী গঙ্গা তাঁর মস্তক থেকে প্রবাহিত হয়। অর্ধচন্দ্র তাঁর ললাট শোভিত করে, সর্প তাঁর কণ্ঠ শোভিত করে।
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam
चलत्कुण्डलं भ्रूसुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम्। मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं प्रियं शंकरं सर्वनाथं भजामि॥
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam Prasannaananam Neelakantham Dayalam Mrigadhishcharmambaram Mundamalam Priyam Shankaram Sarvanatham Bhajami
Meaningদুলন্ত কুণ্ডল, সুন্দর ভ্রূ ও বিশাল নয়ন সহ। প্রশান্ত মুখ, নীলকণ্ঠ ও করুণাময় স্বভাব সহ। সিংহচর্ম ও মুণ্ডমালা ধারণ করে। আমি সবার অধিপতি, প্রিয় শঙ্করকে উপাসনা করি।
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham
प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं अखण्डं अजं भानुकोटिप्रकाशम्। त्रयः शूलनिर्मूलनं शूलपाणिं भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यम्॥
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham Akhandam Ajam Bhanukotiprakasham Trayah Shulanirmoolanam Shulapanim Bhajeham Bhavanipatim Bhavagamyam
Meaningউগ্র, পরম, প্রচণ্ড, পরমেশ্বর। অখণ্ড, অজন্মা, কোটি কোটি সূর্যের তেজে প্রজ্বলিত। যিনি হাতে ত্রিশূল নিয়ে তিন তাপকে উৎপাটিত করেন। আমি ভবানীপতিকে উপাসনা করি, যিনি ভক্তির দ্বারা লভ্য।
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari
कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी सदा सज्जनानन्ददाता पुरारी। चिदानन्दसंदोह मोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी॥
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari Sada Sajjanananddadata Purari Chidanandasandoha Mohaphari Praseeda Praseeda Prabho Manmathari
Meaningকালাতীত, মঙ্গলময়, সৃষ্টির অন্তে সংহারক। সজ্জনদের সদা আনন্দদাতা, ত্রিপুরের সংহারক। আনন্দ-চৈতন্যের পুঞ্জ, মোহ-নাশক। প্রসন্ন হও, প্রসন্ন হও, হে প্রভু, কামের সংহারক।
Na Yavad Umanatha Padaaravindam
न यावद् उमानाथ पादारविन्दं भजन्तीह लोके परे वा नराणाम्। न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासम्॥
Na Yavad Umanatha Padaaravindam Bhajantiha Loke Pare Va Naranaam Na Tavatsukham Shanti Santapanasham Praseeda Prabho Sarvabhutadhivasam
Meaningযতক্ষণ মানুষ এই লোকে বা পরলোকে উমাপতির চরণকমল পূজা না করে, ততক্ষণ তারা সুখ, শান্তি বা দুঃখের অবসান পায় না। প্রসন্ন হও, হে প্রভু, যিনি সর্বভূতে বাস করেন।
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam
न जानामि योगं जपं नैव पूजां नतोऽहं सदा सर्वदा शम्भु तुभ्यम्। जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं प्रभो पाहि आपन्नमामीश शम्भो॥
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam Natoham Sada Sarvada Shambhu Tubhyam Jara Janma Duhkhaugha Tatapyamanam Prabho Pahi Aapannamameesh Shambho
Meaningআমি যোগ জানি না, জপ জানি না, পূজাও জানি না। আমি কেবল তোমাকেই সদা-সর্বদা প্রণাম করি, হে শম্ভু। বার্ধক্য, জন্ম ও দুঃখের তাপে দগ্ধ হয়ে — হে প্রভু, এই অসহায়কে রক্ষা করো, হে ঈশ, হে শম্ভো!
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Composed by Goswami Tulsidas
Author: Goswami Tulsidas
Period: 16th century CE
তুলসীদাস ভগবান শিবের প্রতি তাঁর গভীরতম ভক্তির প্রকাশ হিসেবে এই অষ্টক রচনা করেন। যদিও তিনি প্রধানত রাম-ভক্ত হিসেবে পরিচিত, তবু শিবকে পরম শ্রদ্ধায় দেখতেন — রামচরিতমানসে তিনি শিবকে রামের প্রথম ভক্ত রূপে উপস্থাপন করেছেন। এই অষ্টক মাত্র আট শ্লোকে সবচেয়ে নিরাকার তত্ত্ব (নির্গুণ ব্রহ্ম) থেকে সবচেয়ে আত্মীয় শরণাগতি (দীন ভক্তের ক্রন্দন) পর্যন্ত সম্পূর্ণ আধ্যাত্মিক যাত্রাকে প্রতিফলিত করে।
Frequently Asked Questions
রুদ্রাষ্টকম্ কে রচনা করেছিলেন?▼
শেষ শ্লোকের অর্থ কী?▼
দ্বিতীয় শ্লোকে উল্লিখিত তুরীয় অবস্থা কী?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →