ભગવતી દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની (નિશુમ્ભ-વધ)
Bhagavati Durga Durgartinashini (Durga, Destroyer of Distress, Slays Nishumbha) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
દુર્ગા સપ્તશતીના નવમા અધ્યાયનો આ પ્રસંગ દેવીને 'ભગવતી દુર્ગા, દુર્ગાર્તિનાશિની' — ક્લેશ અને દુસ્તર બાધાઓનો નાશ કરનારી — તરીકે નામ આપે છે, અને નિશુંભ દૈત્યના વધનું વર્ણન કરે છે. જ્યારે નિશુંભ તેમના પર ઝપટે છે, ત્યારે ચંડિકા વેગથી શૂળ તેના હૃદયમાં મારે છે; વીંધાયેલા હૃદયમાંથી એક બીજો યોદ્ધા 'ઊભો રહે!' કહેતો નીકળે છે, પરંતુ અટ્ટહાસ કરતી દેવી તેનું પણ માથું કાપી નાખે છે. આ શ્લોક દુર્ગાના પ્રભાવશાળી વિશેષણ અને વિજયની આ અદ્ભુત ક્ષણ — બંને માટે પ્રિય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Durga Saptashati Chapter 9 · Sage Markandeya (Markandeya Purana) · c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
રક્તબીજના વધ પછી, દૈત્ય-બંધુ શુંભ અને નિશુંભ અપાર ક્રોધથી ભરાઈને એક સાથે દેવી પર તૂટી પડ્યા. તે ઘોર દ્વંદ્વમાં નિશુંભે ખડ્ગ, ભાલા, શૂળ અને ગદાથી ચંડિકા પર વારંવાર પ્રહાર કર્યો, જેને દેવીએ એક પછી એક ચૂર કરી નાખ્યા. અંતે તેમણે પોતાના શૂળથી તેનું હૃદય વીંધી નાખ્યું, તેમાંથી નીકળેલા બીજા યોદ્ધાનું માથું કાપ્યું, અને નિશુંભને ધરાશાયી કર્યો, જેથી શુંભ એકલો તેમની સામે રહી ગયો.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ભક્તજનો આ શ્લોકના 'દુર્ગાર્તિનાશિની' નામને ક્લેશ-નિવારણની પ્રત્યક્ષ પ્રાર્થના માને છે; સંકટ સમયે તેનો પાઠ પરંપરાથી કરવામાં આવે છે, અને અનેક ભક્તો જણાવે છે કે જે માતાએ નિશુંભનું હૃદય વીંધ્યું, તેમણે તેમની પોતાની કઠિન, ચિરસ્થાયી મુશ્કેલીઓને પણ ઝડપથી કાપી નાખી.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
તતો ભગવતી ક્રુદ્ધા દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની । ચિચ્છેદ દેવી ચક્રાણિ સ્વશરૈઃ સાયકાંશ્ચ તાન્ ॥
tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī ciccheda devī cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān
અર્થ:ત્યારે ક્રુદ્ધ ભગવતી દુર્ગા — ક્લેશ અને દુસ્તર પીડાઓનો નાશ કરનારી — એ પોતાનાં બાણોથી તે ચક્રો અને બાણોને કાપી નાખ્યાં. પીડા આપનાર નિશુંભ જ્યારે હાથમાં શૂળ લઈને આગળ વધ્યો, ત્યારે ચંડિકાએ વેગથી ફેંકેલા શૂળથી તેના હૃદયને વીંધી નાખ્યું. શૂળથી વીંધાયેલા તેના હૃદયમાંથી એક બીજો મહાબળી, મહાપરાક્રમી પુરુષ 'ઊભો રહે!' કહેતો બહાર નીકળ્યો. તે નીકળતાં જ દેવીએ અટ્ટહાસ કરીને ખડ્ગથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું; ત્યારે તે ભૂમિ પર પડ્યો.
શૂલહસ્તં સમાયાન્તં નિશુમ્ભમમરાર્દનમ્ । હૃદિ વિવ્યાધ શૂલેન વેગાવિદ્ધેન ચણ્ડિકા ॥
śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā
ભિન્નસ્ય તસ્ય શૂલેન હૃદયાન્નિઃસૃતોઽપરઃ । મહાબલો મહાવીર્યસ્તિષ્ઠેતિ પુરુષો વદન્ ॥
bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥsṛto'paraḥ mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan
તસ્ય નિષ્ક્રામતો દેવી પ્રહસ્ય સ્વનવત્તતઃ । શિરશ્ચિચ્છેદ ખડ્ગેન તતોઽસાવપતદ્ભુવિ ॥
tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ śiraściccheda khaḍgena tato'sāvapatadbhuvi
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Bhagavati Durga Durgartinashini (Durga, Destroyer of Distress, Slays Nishumbha) પાઠના લાભ
દુર્ગાને તેમના પ્રભાવશાળી નામ દુર્ગાર્તિનાશિની, 'સમસ્ત ક્લેશોને હરનારી' થી આવાહન કરે છે
દુર્જેય અથવા અસંભવ લાગતી મુશ્કેલીઓને પાર કરવા માટે પાઠ કરવામાં આવે છે
પરાજિત થયા પછી પણ ફરી ઉત્પન્ન થતા અથવા પાછા ફરતા સંકટોનો સામનો કરવાનું સાહસ આપે છે
દેવીમાં આ શ્રદ્ધાને દૃઢ કરે છે કે તેઓ બુરાઈને તેના મૂળમાંથી જ કાપી નાખે છે
નવરાત્રિમાં અને સપ્તશતીના નવમા અધ્યાયના પાઠમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી છે
શત્રુઓ, ભય અને સાધના-માર્ગની બાધાઓથી રક્ષણ આપે છે
Bhagavati Durga Durgartinashini (Durga, Destroyer of Distress, Slays Nishumbha) જપ વિધિ
સપ્તશતીના બીજ મંત્ર 'ૐ ઐં હ્રીં ક્લીં ચામુંડાયૈ વિચ્ચે' થી શરૂ કરો. ભક્તિ સાથે જપ કરો, 'દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની' નામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા, સમસ્ત મુશ્કેલીને હરવાની પ્રાર્થના રૂપે. પાર કરવા કઠિન એવી બાધાઓનો સામનો કરતી વખતે, અને નિશુંભ-વધનું વર્ણન કરતા દુર્ગા સપ્તશતીના નવમા અધ્યાયના પાઠના અંગ રૂપે તેનો પાઠ કરવામાં આવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Bhagavati Durga Durgartinashini (Durga, Destroyer of Distress, Slays Nishumbha) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ