શ્રી કૃષ્ણાષ્ટકમ્ (ભજે વ્રજૈકમણ્ડનમ્)
Krishnashtakam (Bhaje Vrajaika Mandanam) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
'ભજે વ્રજૈક મણ્ડનમ્' થી શરૂ થતું કૃષ્ણાષ્ટકમ્ ભગવાન કૃષ્ણની સ્તુતિમાં એક મધુર અષ્ટપદી સ્તોત્ર છે, જે પરંપરાગત રીતે આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત છે. પ્રવાહમય અંત્યાનુપ્રાસયુક્ત છંદમાં રચાયેલું, દરેક શ્લોક 'નમામિ…' (હું પ્રણામ કરું છું) થી પૂર્ણ થાય છે, કૃષ્ણને વ્રજના આભૂષણ, ગોવર્ધન ઉઠાવનાર કમળનયન, ગોપીઓના પ્રિયતમ અને હૃદય-ચોર તરીકે પૂજતા. સમાપન શ્લોક તેનો પાઠ કરનારને દરેક જન્મમાં કૃષ્ણ પ્રત્યે શુદ્ધ ભક્તિનું વચન આપે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Attributed to Adi Shankaracharya (Stotra literature) · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
ભગવાન કૃષ્ણ, વિષ્ણુના આઠમા અવતાર, એ પોતાનું બાળપણ વ્રજ (વૃંદાવન) માં વિતાવ્યું, પોતાની સુંદરતા, પોતાની વાંસળી અને પોતાની ચંચળ લીલાઓથી સૌને મોહિત કરતા — ગોવર્ધન પર્વત ઉઠાવતા, ઇન્દ્રના અભિમાનનું મર્દન કરતા, અને ગોપ-ગોપીઓના હૃદય ચોરતા. આ કૃષ્ણાષ્ટકમ્, પરંપરાગત રીતે આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત, એ જ લીલાઓને આઠ પ્રવાહમય શ્લોકોમાં સંજોવે છે. તે આચાર્યને આરોપિત કૃષ્ણના બે પ્રસિદ્ધ અષ્ટકોમાંનું એક છે, બીજું 'વાસુદેવ-સુતં દેવમ્' થી શરૂ થાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
સમાપન શ્લોક પોતે જ વચન આપેલ ફળ (ફળ) છે: પરંપરા માને છે કે જે કોઈ આ આઠ શ્લોકોનો સાચા મનથી અભ્યાસ અને પાઠ કરે છે, તેને જન્મ-જન્મ કૃષ્ણ પ્રત્યે અટૂટ ભક્તિ પ્રદાન કરવામાં આવે છે — ભક્તોને કોઈ પણ સાંસારિક લાભ કરતાં વધુ પ્રિય વરદાન.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ભજે વ્રજૈકમણ્ડનં સમસ્તપાપખણ્ડનં સ્વભક્તચિત્તરઞ્જનં સદૈવ નન્દનન્દનમ્ । સુપિચ્છગુચ્છમસ્તકં સુનાદવેણુહસ્તકં અનઙ્ગરઙ્ગસાગરં નમામિ કૃષ્ણનાગરમ્ ॥ ૧ ॥
Bhaje vrajaikamandanam samastapapakhandanam Svabhaktachittaranjanam sadaiva nandanandanam | Supicchagucchamastakam sunadavenuhastakam Anangarangasagaram namami krishnanagaram || 1 ||
અર્થ:વ્રજના એકમાત્ર આભૂષણને, સમસ્ત પાપોના નાશકને, પોતાના ભક્તોના ચિત્તને આનંદિત કરનારને, સદા આનંદમય નંદનંદનને હું ભજું છું; જેમના મસ્તક પર સુંદર મયૂરપિચ્છનો ગુચ્છ છે અને હાથમાં મધુર ધ્વનિવાળી વેણુ છે — જે પ્રેમ-રસના સાગર છે — તે નાગર (રસિક) કૃષ્ણને હું નમસ્કાર કરું છું.
મનોજગર્વમોચનં વિશાલલોલલોચનં વિધૂતગોપશોચનં નમામિ પદ્મલોચનમ્ । કરારવિન્દભૂધરં સ્મિતાવલોકસુન્દરં મહેન્દ્રમાનદારણં નમામિ કૃષ્ણવારણમ્ ॥ ૨ ॥
Manojagarvamochanam vishalalolalochanam Vidhutagopashochanam namami padmalochanam | Kararavindabhudharam smitavalokasundaram Mahendramanadaranam namami krishnavaranam || 2 ||
અર્થ:જે કામદેવના ગર્વને ચૂર કરે છે, જેમના નેત્ર વિશાળ અને ચંચળ છે, જે ગોપોના શોકને દૂર કરે છે — તે કમલનયનને હું નમસ્કાર કરું છું; જેમણે પોતાના કરકમલ પર પર્વત (ગોવર્ધન) ધારણ કર્યો, જે મુસ્કાનભરી દૃષ્ટિથી સુંદર છે, જેમણે મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) ના અભિમાનનું દમન કર્યું — તે રક્ષક કૃષ્ણને હું નમસ્કાર કરું છું.
કદમ્બસૂનકુણ્ડલં સુચારુગણ્ડમણ્ડલં વ્રજાઙ્ગનૈકવલ્લભં નમામિ કૃષ્ણદુર્લભમ્ । યશોદયા સમોદયા સગોપયા સનન્દયા યુતં સુખૈકદાયકં નમામિ ગોપનાયકમ્ ॥ ૩ ॥
Kadambasunakundalam sucharugandamandalam Vrajanganaikavallabham namami krishnadurlabham | Yashodaya samodaya sagopaya sanandaya Yutam sukhaikadayakam namami gopanayakam || 3 ||
અર્થ:કદંબના ફૂલોના કુંડળવાળા, અતિ સુંદર કપોલમંડળવાળા, વ્રજાંગનાઓના એકમાત્ર પ્રિય — તે દુર્લભ કૃષ્ણને હું નમસ્કાર કરું છું; યશોદા, ગોપો અને નંદ સાથે આનંદમગ્ન, એકમાત્ર સુખદાતા — તે ગોપનાયકને હું નમસ્કાર કરું છું.
સદૈવ પાદપઙ્કજં મદીયમાનસે નિજં દધાનમુક્તમાલકં નમામિ નન્દબાલકમ્ । સમસ્તદોષશોષણં સમસ્તલોકપોષણં સમસ્તગોપમાનસં નમામિ નન્દલાલસમ્ ॥ ૪ ॥
Sadaiva padapankajam madiyamanase nijam Dadhanamuktamalakam namami nandabalakam | Samastadoshashoshanam samastalokaposhanam Samastagopamanasam namami nandalalasam || 4 ||
અર્થ:જેમના ચરણકમલ સદા મારા મનમાં પોતાના રૂપમાં નિવાસ કરે — ખુલ્લી અલકાવલી ધારણ કરનાર તે નંદબાલકને હું નમસ્કાર કરું છું; સમસ્ત દોષોને સૂકવનારને, સમસ્ત લોકોનું પોષણ કરનારને, સમસ્ત ગોપોના મનમાં વસનારને — તે નંદલાલને હું નમસ્કાર કરું છું.
ભુવો ભરાવતારકં ભવાબ્ધિકર્ણધારકં યશોમતીકિશોરકં નમામિ ચિત્તચોરકમ્ । દૃગન્તકાન્તભઙ્ગિનં સદા સદાલસઙ્ગિનં દિને દિને નવં નવં નમામિ નન્દસમ્ભવમ્ ॥ ૫ ॥
Bhuvo bharavatarakam bhavabdhikarnadharakam Yashomatikishorakam namami chittachorakam | Drigantakantabhanginam sada sadalasanginam Dine dine navam navam namami nandasambhavam || 5 ||
અર્થ:પૃથ્વીના ભારને ઉતારવા માટે અવતરિત, ભવસાગરના કર્ણધાર, યશોદાના કિશોર — તે ચિત્તચોરને હું નમસ્કાર કરું છું; નેત્રોના મનોહર કટાક્ષોવાળા, સદા સત્સંગી, પ્રતિદિન નવીન-થી-નવીન — તે નંદનંદનને હું નમસ્કાર કરું છું.
ગુણાકરં સુખાકરં કૃપાકરં કૃપાપરં સુરદ્વિષન્નિકન્દનં નમામિ ગોપનન્દનમ્ । નવીનગોપનાગરં નવીનકેલિલમ્પટં નમામિ મેઘસુન્દરં તડિત્પ્રભાલસત્પટમ્ ॥ ૬ ॥
Gunakaram sukhakaram kripakaram kripaparam Suradvishannikandanam namami gopanandanam | Navinagopanagaram navinakelilampatam Namami meghasundaram taditprabhalasatpatam || 6 ||
અર્થ:ગુણોના આકર, સુખના આકર, કૃપાના આકર, પરમ કૃપાળુ, દેવશત્રુઓના નાશક — તે ગોપનંદનને હું નમસ્કાર કરું છું; નિત્ય નવીન ગોપ-નાગર, નવીન ક્રીડામાં રત, મેઘ સમાન સુંદર, વીજળી-સી ચમકતી પીતાંબરધારી — તેમને હું નમસ્કાર કરું છું.
સમસ્તગોપનન્દનં હૃદમ્બુજૈકમોદનં નમામિ કુઞ્જમધ્યગં પ્રસન્નભાનુશોભનમ્ । નિકામકામદાયકં દૃગન્તચારુસાયકં રસાલવેણુગાયકં નમામિ કુઞ્જનાયકમ્ ॥ ૭ ॥
Samastagopanandanam hridambujaikamodanam Namami kunjamadhyagam prasannabhanushobhanam | Nikamakamadayakam drigantacharusayakam Rasalavenugayakam namami kunjanayakam || 7 ||
અર્થ:સમસ્ત ગોપોના આનંદ, હૃદયકમલના એકમાત્ર હર્ષ — કુંજના મધ્યમાં વિરાજમાન, પ્રસન્ન સૂર્ય-સી શોભાવાળા તેમને હું નમસ્કાર કરું છું; સમસ્ત કામનાઓના દાતા, કટાક્ષના સુંદર બાણવાળા, મધુર વેણુ-ગાયક — તે કુંજનાયકને હું નમસ્કાર કરું છું.
વિદગ્ધગોપિકામનોમનોજ્ઞતલ્પશાયિનં નમામિ કુઞ્જકાનનં પ્રવિષ્ટરાસમણ્ડનમ્ । યદા તદા યથા તથા તથૈવ કૃષ્ણસત્કથા મયા સદૈવ ગીયતાં તથા કૃપા વિધીયતામ્ ॥ ૮ ॥
Vidagdhagopikamanomanojnatalpashayinam Namami kunjakananam pravishtarasamandanam | Yada tada yatha tatha tathaiva krishnasatkatha Maya sadaiva giyatam tatha kripa vidhiyatam || 8 ||
અર્થ:ચતુર ગોપીઓની મનોહર શય્યા પર શયન કરનાર — રાસમંડલમાં પ્રવિષ્ટ કુંજવનના આભૂષણને હું નમસ્કાર કરું છું; જ્યારે-ત્યારે, જેમ-તેમ, સદા હું કૃષ્ણની સત્કથા ગાતો રહું — હે પ્રભો, મારા પર એવી જ કૃપા કરો.
પ્રમાણિકાષ્ટકદ્વયં જપત્યધીત્ય યઃ પુમાન્ ભવેત્સ નન્દનન્દને ભવે ભવે સુભક્તિમાન્ ॥
Pramanikashtakadvayam japatyadhitya yah puman Bhavetsa nandanandane bhave bhave subhaktiman ||
અર્થ:જે મનુષ્ય આ પ્રામાણિક અષ્ટક-યુગલનું અધ્યયન કરી જપ કરે છે, તે જન્મ-જન્માંતરમાં નંદનંદન પ્રત્યે ઉત્તમ ભક્તિથી યુક્ત થઈ જાય છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Krishnashtakam (Bhaje Vrajaika Mandanam) પાઠના લાભ
વ્રજના મોહન તરીકે ભગવાન કૃષ્ણ પ્રત્યે પ્રેમમય ભક્તિ (માધુર્ય ભક્તિ) જગાવે છે.
કૃષ્ણના સ્વરૂપ, લીલાઓ અને કૃપાનું સુંદર વર્ણન કરે છે, જે ધ્યાન અને ગાન માટે આદર્શ છે.
સમાપન શ્લોક તેનો પાઠ કરનારને જન્મ-જન્મમાં કૃષ્ણ પ્રત્યે અટલ ભક્તિનું વચન આપે છે.
પ્રથમ શ્લોકમાં ('સમસ્ત-પાપ-ખણ્ડનમ્') જાહેર કર્યા મુજબ, એવું માનવામાં આવે છે કે તે બધાં પાપોનો નાશ કરે છે.
તેના પ્રવાહમય, સંગીતમય છંદ દ્વારા હૃદયમાં શાંતિ, આનંદ અને માધુર્ય લાવે છે.
આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત હોવાથી, તે મહાન આચાર્યની કૃપા વહન કરે છે.
દૈનિક પાઠ, જન્માષ્ટમી અને કૃષ્ણ પૂજા માટે ઉત્તમ.
Krishnashtakam (Bhaje Vrajaika Mandanam) જપ વિધિ
ભગવાન કૃષ્ણની પ્રતિમા સમક્ષ બેસો, દીવો પ્રગટાવો અને આઠ શ્લોકોનો મધુરતાથી પાઠ કરો, આંતરિક અનુપ્રાસને ભક્તિને આગળ લઈ જવા દો. કૃષ્ણની કલ્પના કરો જેમ દરેક શ્લોક વર્ણવે છે — મોરપીંછધારી, હાથમાં વાંસળી, ગોવર્ધન ઉઠાવતા, કુંજમાં નૃત્ય કરતા. તે ખાસ કરીને કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી પર ગવાય છે. અંતિમ શ્લોક સાથે પૂર્ણ કરો જે દરેક જન્મમાં કૃષ્ણ પ્રત્યે ભક્તિની યાચના કરે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Krishnashtakam (Bhaje Vrajaika Mandanam) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ