આલસ્યં હિ મનુષ્યાણાં શરીરસ્થો મહાન્ રિપુઃ — Word-by-Word Meaning
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
आलस्यम्
ālasyam
આળસ, અકર્મણ્યતા, સુસ્તી
हि
hi
નિશ્ચય જ, વસ્તુતઃ
मनुष्याणाम्
manuṣyāṇām
મનુષ્યોનું, લોકો માટે
शरीरस्थः
śarīrasthaḥ
શરીરની અંદર રહેલો, અંદર નિવાસ કરનાર
महान् रिपुः
mahān ripuḥ
એક મહાન શત્રુ
न अस्ति
na asti
નથી, વિદ્યમાન નથી
उद्यमसमः
udyama-samaḥ
ઉદ્યમ/પરિશ્રમ સમાન
बन्धुः
bandhuḥ
બંધુ, સંબંધી, સહાયક
कृत्वा
kṛtvā
તેને કરીને/અભ્યાસ કરીને
यम्
yam
જે (ઉદ્યમ) ને
न अवसीदति
na avasīdati
મનુષ્ય પતન પામતો નથી, નાશ પામતો નથી
Complete Translation
આળસ જ મનુષ્યોના શરીરમાં રહેલો મહાન શત્રુ છે; ઉદ્યમ (પરિશ્રમ) સમાન કોઈ બંધુ નથી, જેને કરીને મનુષ્ય ક્યારેય પતન પામતો નથી. આ ચાણક્ય-નીતિનો શ્લોક આળસને ભીતર છુપાયેલા શત્રુ રૂપે ઓળખાવે છે અને નિરંતર પરિશ્રમને સફળતાના માર્ગનો સાચો મિત્ર જાહેર કરે છે.
Origin & History
Source: Chanakya Niti (Subhashita)
Author: Attributed to Chanakya (Kautilya)
Period: Classical Sanskrit literature (Mauryan era tradition, c. 4th century BCE onward)
ચાણક્ય, મહાન રાજનીતિજ્ઞ અને અર્થશાસ્ત્રના રચયિતા, ચાણક્ય-નીતિ પરંપરામાં વ્યાવહારિક જ્ઞાન, શાસન અને આત્મ-અનુશાસન પરના અનેક સારગર્ભિત શ્લોકો માટે શ્રેય પામે છે. આ શ્લોક તેમના વારંવાર દોહરાવેલા વિષયોમાંના એકને વ્યક્ત કરે છે — કે પરિશ્રમ સફળતાનો પાયો છે. આળસને શરીરમાં વસેલા શત્રુ રૂપે બતાવીને, તે નિરંતર પરિશ્રમને પતન સામેની સૌથી નિશ્ચિત રક્ષા રૂપે આગ્રહ કરે છે.
Frequently Asked Questions
આલસ્યં હિ મનુષ્યાણાં નો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે 'આળસ જ મનુષ્યોનો (મહાન શત્રુ) છે.' પૂર્ણ શ્લોક આળસને શરીરમાં વસેલા મહાન શત્રુ રૂપે બતાવે છે, અને ઉદ્યમ (પરિશ્રમ) ને સર્વશ્રેષ્ઠ મિત્ર કહે છે, કેમ કે જે પરિશ્રમ કરે છે તે ક્યારેય પતન પામતો નથી.
આ શ્લોક ક્યાંથી છે?▼
આ ચાણક્ય પરંપરા તથા વ્યાપક સંસ્કૃત સુભાષિત સાહિત્ય સાથે સંકળાયેલો એક સુપ્રસિદ્ધ નીતિ-શ્લોક છે, જે પરિશ્રમ અને આળસના જોખમો પરના તેના પ્રેરક સંદેશ માટે વ્યાપક રીતે ટાંકવામાં આવે છે.
આ સુભાષિતની મુખ્ય શિક્ષા શું છે?▼
કે આપણો સૌથી મોટો શત્રુ આપણી અંદરની આળસ છે, અને આપણો સૌથી મોટો મિત્ર આપણો પોતાનો નિરંતર પરિશ્રમ છે. ઉદ્યમ મનુષ્યને નિષ્ફળતાથી બચાવે છે, જ્યારે આળસ પતન તરફ દોરી જાય છે — તેથી આપણે આળસને બદલે પરિશ્રમ પસંદ કરવો જોઈએ.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →