Mantra.Tips

અર્ધનારીનટેશ્વર સ્તોત્રમ્ Meaning — Line by Line

अर्धनारीनटेश्वर स्तोत्रम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of અર્ધનારીનટેશ્વર સ્તોત્રમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Champeya-Gaura-Ardha-Sharira-Kayai
  2. Verse 2. Kasturika-Kunkuma-Charchitayai
  3. Verse 3. Jhanat-Kvanat-Kankana-Nupurayai
  4. Verse 4. Vishala-Nila-Utpala-Lochanayai
  5. Verse 5. Mandara-Mala-Kalita-Alakayai
  6. Verse 6. Ambhodhara-Shyamala-Kuntalayai
  7. Verse 7. Prapancha-Srishti-Unmukha-Lasya-Kayai
  8. Verse 8. Pradipta-Ratna-Ujjvala-Kundalayai
  9. Verse 9. Etat-Pathed-Ashtakam-Ishtadam Yo
Verse 1#

Champeya-Gaura-Ardha-Sharira-Kayai

चाम्पेयगौरार्धशरीरकायै कर्पूरगौरार्धशरीरकाय। धम्मिल्लकायै जटाधराय नमः शिवायै नमः शिवाय॥१॥

Champeya-Gaura-Ardha-Sharira-Kayai Karpura-Gaura-Ardha-Sharira-Kaya Dhammilla-Kayai Cha Jata-Dharaya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (1)

Meaningતે દેવી અને તે દેવને નમસ્કાર — જેમનું અડધું શરીર ચંપાના ફૂલ સમાન સ્વર્ણવર્ણ છે (પાર્વતી) અને જેમનું અડધું શરીર કર્પૂર સમાન શ્વેત છે (શિવ); જે સુંદર વેણી-કેશ વાળાં છે અને જે જટાધારી છે.

Verse 2#

Kasturika-Kunkuma-Charchitayai

कस्तूरिकाकुङ्कुमचर्चितायै चितारजःपुञ्जविचर्चिताय। कृतस्मरायै विकृतस्मराय नमः शिवायै नमः शिवाय॥२॥

Kasturika-Kunkuma-Charchitayai Chita-Rajah-Punja-Vicharchitaya Krita-Smarayai Vikrita-Smaraya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (2)

Meaningનમસ્કાર — જે કસ્તૂરી અને કુંકુમથી ચર્ચિત છે અને જે ચિતાની ભસ્મથી લિપ્ત છે; જે કામને ઉત્પન્ન કરે છે અને જેમણે કામદેવને વિકૃત (ભસ્મ) કરી દીધો.

Verse 3#

Jhanat-Kvanat-Kankana-Nupurayai

झणत्क्वणत्कङ्कणनूपुरायै पादाब्जराजत्फणिनूपुराय। हेमाङ्गदायै भुजगाङ्गदाय नमः शिवायै नमः शिवाय॥३॥

Jhanat-Kvanat-Kankana-Nupurayai Pada-Abja-Rajat-Phani-Nupuraya Hema-Angadayai Bhujaga-Angadaya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (3)

Meaningનમસ્કાર — જેમના કંકણ અને નૂપુર ઝણકારે છે અને જેમના ચરણ-કમળોમાં સર્પ નૂપુર રૂપે શોભે છે; જે સ્વર્ણ-અંગદ ધારિણી છે અને જે ભુજંગ-અંગદ ધારી છે.

Verse 4#

Vishala-Nila-Utpala-Lochanayai

विशालनीलोत्पललोचनायै विकासिपङ्केरुहलोचनाय। समेक्षणायै विषमेक्षणाय नमः शिवायै नमः शिवाय॥४॥

Vishala-Nila-Utpala-Lochanayai Vikasi-Pankeruha-Lochanaya Samekshanayai Vishamekshanaya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (4)

Meaningનમસ્કાર — જેમનાં નેત્ર વિશાળ નીલકમળ સદૃશ છે અને જેમનાં નેત્ર વિકસિત કમળ સદૃશ છે; જેમનાં સમ (બે) નેત્ર છે અને જેમનાં વિષમ (ત્રણ) નેત્ર છે.

Verse 5#

Mandara-Mala-Kalita-Alakayai

मन्दारमालाकलितालकायै कपालमालाङ्कितकन्धराय। दिव्याम्बरायै दिगम्बराय नमः शिवायै नमः शिवाय॥५॥

Mandara-Mala-Kalita-Alakayai Kapala-Mala-Ankita-Kandharaya Divya-Ambarayai Cha Digambaraya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (5)

Meaningનમસ્કાર — જેમના કેશ મંદાર-માળાથી અલંકૃત છે અને જેમનો કંઠ કપાલ-માળાથી અંકિત છે; જે દિવ્ય વસ્ત્ર ધારિણી છે અને જે દિગંબર છે.

Verse 6#

Ambhodhara-Shyamala-Kuntalayai

अम्भोधरश्यामलकुन्तलायै तडित्प्रभाताम्रजटाधराय। निरीश्वरायै निखिलेश्वराय नमः शिवायै नमः शिवाय॥६॥

Ambhodhara-Shyamala-Kuntalayai Tadit-Prabha-Tamra-Jata-Dharaya Nir-Ishvarayai Nikhila-Ishvaraya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (6)

Meaningનમસ્કાર — જેમના કેશ મેઘ સમાન શ્યામ છે અને જેમની જટાઓ વિદ્યુત સમ તામ્રવર્ણ છે; જે નિરીશ્વરા (સ્વયં પરા) છે અને જે નિખિલેશ્વર છે.

Verse 7#

Prapancha-Srishti-Unmukha-Lasya-Kayai

प्रपञ्चसृष्ट्युन्मुखलास्यकायै समस्तसंहारकताण्डवाय। जगज्जनन्यै जगदेकपित्रे नमः शिवायै नमः शिवाय॥७॥

Prapancha-Srishti-Unmukha-Lasya-Kayai Samasta-Samhara-Kata-Tandavaya Jagaj-Jananyai Jagad-Eka-Pitre Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (7)

Meaningનમસ્કાર — જેમના લાસ્ય નૃત્યથી જગતની સૃષ્ટિ ઉન્મુખ થાય છે અને જેમના તાંડવથી સમસ્ત સંહાર થાય છે; જે જગજ્જનની છે અને જે જગતના એકમાત્ર પિતા છે.

Verse 8#

Pradipta-Ratna-Ujjvala-Kundalayai

प्रदीप्तरत्नोज्ज्वलकुण्डलायै स्फुरन्महापन्नगभूषणाय। शिवान्वितायै शिवान्विताय नमः शिवायै नमः शिवाय॥८॥

Pradipta-Ratna-Ujjvala-Kundalayai Sphuran-Maha-Pannaga-Bhushanaya Shiva-Anvitayai Cha Shiva-Anvitaya Namah Shivayai Cha Namah Shivaya (8)

Meaningનમસ્કાર — જે પ્રદીપ્ત રત્નોથી ઉજ્જ્વલ કુંડલ ધારિણી છે અને જે સ્ફુરિત મહાસર્પથી ભૂષિત છે; જે શિવથી યુક્ત છે અને જે શિવા (શક્તિ) થી યુક્ત છે.

Verse 9#

Etat-Pathed-Ashtakam-Ishtadam Yo

एतत्पठेदष्टकमिष्टदं यो भक्त्या मान्यो भुवि दीर्घजीवी। प्राप्नोति सौभाग्यमनन्तकालं भूयात्सदा तस्य समस्तसिद्धिः॥९॥

Etat-Pathed-Ashtakam-Ishtadam Yo Bhaktya Sa Manyo Bhuvi Dirgha-Jivi Prapnoti Saubhagyam-Ananta-Kalam Bhuyat-Sada Tasya Samasta-Siddhih (9)

Meaningજે ભક્તિપૂર્વક આ ઇષ્ટદાયક અષ્ટકનો પાઠ કરે છે તે પૃથ્વી પર માનનીય અને દીર્ઘજીવી થાય છે; તે અનંત કાળ સુધી સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે, અને સદા તેને સમસ્ત સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય.

Word-by-Word Breakdown

चाम्पेयगौर-अर्ध-शरीरकायै
Champeya-Gaura-Ardha-Sharira-Kayai
તેમને (દેવીને) જેમના અડધા શરીરનો વર્ણ ચંપા-પુષ્પ સમાન સ્વર્ણિમ છે (પાર્વતી)
कर्पूरगौर-अर्ध-शरीरकाय
Karpura-Gaura-Ardha-Sharira-Kaya
તેમને (શિવને) જેમના અડધા શરીરનો વર્ણ કર્પૂર સમાન શ્વેત છે
धम्मिल्लकायै
Dhammilla-Kayai
જેમની સુંદર વેણી (કેશ-ગૂંથણ) છે તે (દેવી) ને
जटाधराय
Jata-Dharaya
જટા ધારણ કરનાર તે (શિવ) ને
नमः शिवायै च नमः शिवाय
Namah Shivayai Cha Namah Shivaya
શિવા (દેવી) ને નમસ્કાર અને શિવ (પ્રભુ) ને નમસ્કાર
कस्तूरिकाकुङ्कुमचर्चितायै
Kasturika-Kunkuma-Charchitayai
કસ્તૂરી અને કુંકુમથી ચર્ચિત (લિપ્ત) તે (દેવી) ને
चितारजःपुञ्जविचर्चिताय
Chita-Rajah-Punja-Vicharchitaya
ચિતાની ભસ્મ-રાશિથી વિલિપ્ત તે (શિવ) ને
कृतस्मरायै
Krita-Smarayai
કામ (પ્રેમ) ને ઉત્પન્ન કરનાર તે (દેવી) ને
विकृतस्मराय
Vikrita-Smaraya
કામદેવને વિકૃત (ભસ્મ) કરનાર તે (શિવ) ને
झणत्क्वणत्कङ्कणनूपुरायै
Jhanat-Kvanat-Kankana-Nupurayai
ઝણકારતા-ખણકતા કંકણ અને નૂપુર વાળાં તે (દેવી) ને
पादाब्जराजत्फणिनूपुराय
Pada-Abja-Rajat-Phani-Nupuraya
જેમના ચરણ-કમળોમાં સર્પ નૂપુર રૂપે શોભે છે તે (શિવ) ને
विशालनीलोत्पललोचनायै
Vishala-Nila-Utpala-Lochanayai
વિશાળ નીલકમળ સદૃશ નેત્રો વાળાં તે (દેવી) ને
समेक्षणायै
Samekshanayai
સમ (બે) નેત્રો વાળાં તે (દેવી) ને
विषमेक्षणाय
Vishamekshanaya
વિષમ (ત્રણ) નેત્રો વાળાં તે (શિવ) ને
दिव्याम्बरायै
Divya-Ambarayai
દિવ્ય (તેજોમય) વસ્ત્ર ધારણ કરનાર તે (દેવી) ને
दिगम्बराय
Digambaraya
દિગંબર (દિશાઓ જ જેમનાં વસ્ત્ર છે) તે (શિવ) ને
जगज्जनन्यै
Jagaj-Jananyai
જગતની જનની તે (દેવી) ને
जगदेकपित्रे
Jagad-Eka-Pitre
જગતના એકમાત્ર પિતા તે (શિવ) ને
शिवान्वितायै च शिवान्विताय
Shiva-Anvitayai Cha Shiva-Anvitaya
શિવથી યુક્ત તે (દેવી) ને અને શિવા (શક્તિ) થી યુક્ત તે (શિવ) ને
एतत्पठेदष्टकम् इष्टदं यः
Etat-Pathed-Ashtakam Ishtadam Yah
જે આ ઇષ્ટ (મનોવાંછિત) ફળ આપનાર અષ્ટકનો પાઠ કરે છે

Origin & History

Source: Shaiva-Shakta stotra corpus attributed to Adi Shankaracharya

Author: Adi Shankaracharya (traditionally)

Period: c. 8th century CE

આદિ શંકરાચાર્ય, જેમણે અદ્વૈતની અંદર શિવ અને શક્તિની ઉપાસનાનો સમન્વય કર્યો, તેમણે અર્ધનારીશ્વર — દિવ્યના અર્ધ-પુરુષ, અર્ધ-સ્ત્રી સ્વરૂપ — ના આ સ્તોત્રની રચના કરી. દરેક શ્લોક એક સુવિચારિત યુગ્મ છે: એક તરફ દેવી કુંકુમ, રત્ન અને રેશમથી સુસજ્જિત; બીજી તરફ પ્રભુ ભસ્મથી લિપ્ત, કપાલ-માલાથી અલંકૃત અને દિગંબર — છતાં એક જ શરીર, એ ઘોષિત કરતા કે સૃષ્ટિના પિતા અને માતા, સૃષ્ટિના નર્તક (લાસ્ય) અને સંહારના નર્તક (તાંડવ), સદા એક છે.

Frequently Asked Questions

અર્ધનારીશ્વર શું છે?
અર્ધનારીશ્વર શિવ અને પાર્વતીનું સંયુક્ત સ્વરૂપ છે જે વચ્ચેથી વિભાજિત એક જ શરીર રૂપે દર્શાવાય છે — જમણો અડધો શિવ અને ડાબો અડધો પાર્વતી. તે આ સત્યને વ્યક્ત કરે છે કે પરમ તત્ત્વ (શિવ) અને તેની સર્જન-શક્તિ (શક્તિ) અભિન્ન છે, એક જ વાસ્તવિકતાના બે પાસાં.
અર્ધનારીનટેશ્વર સ્તોત્રની રચના કોણે કરી?
'ચાંપેયગૌરાર્ધશરીરકાયૈ'થી શરૂ થતું આ આઠ શ્લોકોનું સ્તોત્ર પરંપરાગત રીતે આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત છે. તે અર્ધનારીશ્વર સ્વરૂપ પરનાં સૌથી લોકપ્રિય સંસ્કૃત સ્તોત્રોમાંનું એક છે.
'નમઃ શિવાયૈ ચ નમઃ શિવાય' ટેકનો શો અર્થ છે?
તેનો અર્થ છે 'શિવા (દેવી) ને નમસ્કાર અને શિવ (પ્રભુ) ને નમસ્કાર'. સ્ત્રીલિંગ 'શિવાયૈ' પાર્વતીને નમન કરે છે અને પુલ્લિંગ 'શિવાય' શિવને નમન કરે છે — એક જ દિવ્ય સ્વરૂપના બંને ભાગોને નમસ્કાર.
તેને દંપતીઓ માટે કેમ સૂચવવામાં આવે છે?
કારણ કે આ સ્તોત્ર દિવ્ય યુગલના પૂર્ણ, સામંજસ્યપૂર્ણ સંયોગનું ગાન કરે છે, તેને પરંપરાગત રીતે વિવાહિત દંપતીઓ અને વૈવાહિક સામંજસ્ય, પરસ્પર સમજ તથા ચિરસ્થાયી સંગાથ ઇચ્છનારાઓ દ્વારા ગવાય છે, તેના અંતિમ શ્લોકમાં આપેલા દીર્ઘાયુ અને સૌભાગ્ય સાથે.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →