Mantra.Tips

બગલામુખી સ્તોત્રમ્ (શ્રીબ્રહ્માસ્ત્રમહાવિદ્યાબગલામુખીસ્તોત્રમ્) — Word-by-Word Meaning

बगलामुखी स्तोत्रम् (श्रीब्रह्मास्त्रमहाविद्याबगलामुखीस्तोत्रम्)

Every Sanskrit word explained in English

Word-by-Word Breakdown

सौवर्णासनसंस्थिताम्
sauvarṇāsanasaṁsthitām
સુવર્ણ આસન પર વિરાજમાન
त्रिनयनाम्
trinayanām
ત્રિનેત્રા (ત્રણ નેત્રોવાળી)
पीतांशुकोल्लासिनीम्
pītāṁśukollāsinīm
પીત વસ્ત્રોમાં દેદીપ્યમાન
मुद्गर-पाश-वज्र-रसनाः
mudgara-pāśa-vajra-rasanāḥ
હાથોમાં મુદ્ગર, પાશ, વજ્ર અને (શત્રુની) જિહ્વા ધારણ કરી
त्रिजगतां संस्तम्भिनीम्
trijagatāṁ saṁstambhinīm
ત્રિજગતને સ્તંભિત (કીલિત) કરનાર
मध्येसुधाब्धि
madhye-sudhābdhi
અમૃત-સાગરના મધ્યમાં
मणिमण्डपरत्नवेद्याम्
maṇimaṇḍaparatnavedyām
મણિ-મંડપની અંદર રત્ન-વેદી પર
परिपीतवर्णाम्
paripītavarṇām
સંપૂર્ણ સ્વર્ણ-પીત વર્ણા
धृतमुद्गरवैरिजिह्वाम्
dhṛtamudgaravairijihvām
મુદ્ગર અને પોતાના શત્રુની જિહ્વા ધારણ કરી
जिह्वाग्रम् आदाय
jihvāgram ādāya
(શત્રુની) જિહ્વાનો અગ્રભાગ પકડીને
वामेन शत्रून् परिपीडयन्तीम्
vāmena śatrūn paripīḍayantīm
ડાબા હાથથી શત્રુઓને પીડિત કરતી
द्विभुजां नमामि
dvibhujāṁ namāmi
દ્વિભુજા (બે ભુજાવાળી) દેવીને હું પ્રણામ કરું છું
रिपुस्तम्भनकारिणी
ripustambhanakāriṇī
જે શત્રુને સ્તંભિત કરે છે (સ્તંભનકારિણી)
महाविद्या महामाया
mahāvidyā mahāmāyā
મહાવિદ્યા, મહામાયા
त्रैलोक्यं स्तम्भयेत् क्षणात्
trailokyaṁ stambhayet kṣaṇāt
ક્ષણભરમાં ત્રૈલોક્યને સ્તંભિત કરી શકે છે
जिह्वां च सङ्कीलय
jihvāṁ ca saṅkīlaya
અને (મારા વિરોધીની) જિહ્વાને કીલ દો
वादी मूकति
vādī mūkati
વાદી (વિવાદ કરનાર) મૂક થઈ જાય છે
गर्वी खर्बति
garvī kharbati
ગર્વી (અભિમાની) નાનો/નમ્ર થઈ જાય છે
विघ्नौघविध्वंसिनी
vighnaughavidhvaṁsinī
વિઘ્ન-સમૂહની વિધ્વંસિની
ब्रह्मास्त्रविद्या परा
brahmāstravidyā parā
પરમ જ્ઞાન જે બ્રહ્માસ્ત્ર છે (અમોઘ દિવ્ય અસ્ત્ર)
गुरुभक्ताय दातव्यम्
gurubhaktāya dātavyam
કેવળ ગુરુભક્તને જ આપવું જોઈએ

Complete Translation

ધ્યાન: સુવર્ણ આસન પર વિરાજમાન, ત્રિનેત્રા, પીત વસ્ત્રોમાં શોભતી, સ્વર્ણ સમાન કાંતિવાળાં અંગોવાળી, ચંદ્ર-મુકુટધારિણી, ચંપકની માળાથી યુક્ત, હાથોમાં મુદ્ગર, પાશ, વજ્ર અને શત્રુની જિહ્વા ધારણ કરી, આભૂષણોથી સુસજ્જ — ત્રિજગતને સ્તંભિત કરનાર બગલામુખીનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. સ્તોત્ર: અમૃત-સાગરના મધ્યમાં, મણિ-મંડપની રત્ન-વેદી પર, સિંહાસન પર વિરાજમાન, પૂર્ણ પીતવર્ણા, પીત વસ્ત્ર-આભૂષણ-માળાથી સુસજ્જ, મુદ્ગર અને શત્રુની જિહ્વા ધારણ કરનાર દેવીને હું પ્રણામ કરું છું. જે ડાબા હાથથી શત્રુની જિહ્વાનો અગ્રભાગ પકડીને શત્રુઓને પીડિત કરે છે અને જમણા હાથથી ગદાનો પ્રહાર કરે છે — તે પીતાંબરધારિણી દ્વિભુજા દેવીને હું પ્રણામ કરું છું. આ દેવી આનંદ આપનાર અને શત્રુ-સ્તંભન કરનાર છે; મદોન્માદિની અને પ્રીતિ-સ્તંભન કરનાર છે. મહાવિદ્યા, મહામાયા, સાધકને ફળ આપનાર, જેમના સ્મરણમાત્રથી ક્ષણભરમાં ત્રૈલોક્ય સ્તંભિત થઈ જાય છે. હે મા! મારા વિપક્ષીનું મુખ ભંગ કરી દો અને જિહ્વાને કીલ દો; તેની વાણી અને ઉગ્ર ગતિને મુદ્રાથી શીઘ્ર સ્તંભિત કરી દો; હે ગૌરાંગી, પીતાંબરે! તમારી ગદાથી મારા શત્રુઓને શીઘ્ર ચૂર-ચૂર કરી દો; હે બગલે! પ્રણામ કરનારાઓના વિઘ્ન-સમૂહને હરી લો, હે કરુણાપૂર્ણ દૃષ્ટિવાળી. હે મા ભૈરવિ, ભદ્રકાલિ, વિજયે, વારાહિ, વિશ્વાશ્રયે! હે શ્રીવિદ્યે, સમયે, મહેશિ, બગલે, કામેશિ, વામે, રમે, માતંગિ, ત્રિપુરે, પરાત્પરતરે, સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપનાર! હું દાસ છું, શરણાગત છું; હે વિશ્વેશ્વરિ! કૃપા કરીને મારી રક્ષા કરો. તમારા અનુશાસનમાં બંધાઈને વાદી મૂક થઈ જાય છે, રાજા રંક બની જાય છે, અગ્નિ શીતળ થઈ જાય છે, ક્રોધી શાંત થઈ જાય છે, દુર્જન સજ્જન બની જાય છે, તીવ્રગામી લંગડો થઈ જાય છે, ગર્વી નાનો પડી જાય છે, અને સર્વજ્ઞ પણ જડ થઈ જાય છે — હે શ્રીનિત્યે, કલ્યાણિ બગલામુખિ! પ્રતિદિન તમને નમસ્કાર છે. તમે પરમ વિદ્યા, ત્રિલોકની જનની, વિઘ્ન-સમૂહની વિધ્વંસિની, આકર્ષણ કરનાર, ત્રિજગતના આનંદની વર્ધિની, દુષ્ટોનું ઉચ્ચાટન કરનાર અને પશુતુલ્ય જનોના મનને સંમોહિત કરનાર છો — હે જિહ્વા-કીલન કરનાર ભૈરવી! તમે વિજયિની છો, પરમ બ્રહ્માસ્ત્ર-વિદ્યા છો. આ બ્રહ્માસ્ત્ર ત્રણે લોકોમાં વિખ્યાત અને દુર્લભ છે; તેને કેવળ ગુરુભક્તને જ આપવું જોઈએ, કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિને નહીં.

Origin & History

Source: Rudrayamala Tantra, Uttara Khanda (Shri Brahmastra Mahavidya Bagalamukhi Stotram)

Author: Traditional (anonymous); attributed in the viniyoga to the sage Narada as the seer (rishi)

Period: Medieval Tantric period

દશ મહાવિદ્યાઓમાં આઠમી દેવી બગલામુખી વિશે કહેવાય છે કે તે સૃષ્ટિને જોખમમાં મૂકતા એક મહાન વાવાઝોડાને સ્તબ્ધ કરવા પ્રગટ થયાં, 'હરિદ્રા' (હળદર) સરોવરના સ્વર્ણ જળમાંથી અવતરી અરાજકતાની અસુર-શક્તિઓને નિશ્ચલ કરવા. સ્તંભનની દેવી તરીકે તે પ્રતિકૂળ સર્વસ્વને સ્તબ્ધ અને મૂક કરી દે છે. રુદ્રયામલ તંત્રમાં સચવાયેલું અને પ્રસિદ્ધ 'મધ્યેસુધાબ્ધિ' ધ્યાનથી શરૂ થતું આ બ્રહ્માસ્ત્ર સ્તોત્ર, તેમની ઉપાસનામાં સૌથી વધુ પઠાતું સ્તોત્ર છે, જે વિજય, રક્ષા અને શત્રુઓના દમન માટે અત્યંત મૂલ્યવાન મનાય છે.

Frequently Asked Questions

બગલામુખી કોણ છે?
બગલામુખી, જેમને પીતાંબરા દેવી પણ કહે છે, દશ મહાવિદ્યાઓમાં આઠમી છે. સ્વર્ણ-વર્ણા અને પીત-વસ્ત્રધારિણી તે સ્તંભનની દેવી છે — સ્તબ્ધ, મૂક અને નિશ્ચલ કરવાની શક્તિની અધિષ્ઠાત્રી. તેમને એક હાથમાં અસુરની જીભ પકડેલી અને બીજામાં ગદા ઉઠાવેલી દર્શાવાય છે, જે હાનિકારક વાણી, વિચાર અને કર્મના સ્તંભનનું પ્રતીક છે, અને વિશેષ કરીને શત્રુઓ પર વિજય અને પ્રતિકૂળ શક્તિઓથી રક્ષા માટે આરાધાય છે.
આ 'બ્રહ્માસ્ત્ર' બગલામુખી સ્તોત્રમ્ શું છે?
આ વિશેષ સ્તોત્ર રુદ્રયામલ તંત્રના ઉત્તર ખંડમાંથી છે, અને 'બ્રહ્માસ્ત્ર મહાવિદ્યા બગલામુખી સ્તોત્રમ્' નામથી પ્રસિદ્ધ છે. બ્રહ્માસ્ત્ર દેવોનું અપ્રતિહત દિવ્ય અસ્ત્ર છે; આ સ્તોત્ર બગલામુખીની મંત્ર-વિદ્યાને એ જ પરમ અમોઘ શક્તિ તરીકે સ્તુતિ કરે છે, જે ક્ષણભરમાં ત્રણ લોકને સ્તબ્ધ કરી શકે છે.
બગલામુખીની ઉપાસનામાં પીળો રંગ આટલો મહત્ત્વનો કેમ છે?
બગલામુખી સ્વર્ણ-પીત વર્ણા છે અને 'પીતાંબરા' એટલે 'પીત વસ્ત્ર ધારણ કરનારી' નામથી પણ ઓળખાય છે. ધ્યાન-શ્લોક તેમને સ્વર્ણ સિંહાસન પર પીત રેશમમાં વર્ણવે છે. તેથી ભક્તો તેમની પૂજામાં પીળાં વસ્ત્રો, પીળાં પુષ્પો અને હળદરનો ઉપયોગ કરે છે, અને તેમના જપ માટે હળદર (હરિદ્રા)ની માળા પારંપરિક છે.
પ્રસિદ્ધ 'વાદી મૂકતિ' શ્લોકનો અર્થ શું છે?
તે શ્લોક (અહીં શ્લોક ૭) બગલામુખીની સ્તંભન શક્તિઓને સજીવ શબ્દોમાં ગણાવે છે: તેમના અનુશાસનમાં બંધાઈને 'વાદી મૂક થઈ જાય છે, રાજા રંક બની જાય છે, અગ્નિ શીતળ થઈ જાય છે, ક્રોધી શાંત થઈ જાય છે, દુર્જન સજ્જન બની જાય છે, વેગવાન લંગડો થઈ જાય છે, અહંકારી નાનો પડી જાય છે, અને સર્વજ્ઞ પણ જડ થઈ જાય છે.' આ કોઈપણ પ્રતિકૂળ કે હાનિકારક શક્તિને નિષ્પ્રભ કરવાની તેમની અદ્વિતીય ક્ષમતા વ્યક્ત કરે છે.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →