શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૧.૧૫ — પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેહે — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.१५ — पश्यामि देवांस्तव देव देहे
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
अर्जुनः उवाच
arjunaḥ uvācha
અર્જુને કહ્યું
पश्यामि
paśhyāmi
હું જોઈ રહ્યો છું
देवान्
devān
દેવતાઓને; દિવ્ય પ્રાણીઓને
तव देव देहे
tava deva dehe
આપના શરીરમાં, હે દેવ
सर्वान्
sarvān
સમસ્ત
तथा
tathā
તથા
भूतविशेषसङ्घान्
bhūta-viśheṣha-saṅghān
વિવિધ પ્રકારના પ્રાણીઓના સમૂહોને
ब्रह्माणम्
brahmāṇam
બ્રહ્માને (સૃષ્ટિકર્તાને)
ईशम्
īśham
ઈશને (શિવને)
कमलासनस्थम्
kamala-āsana-stham
કમળના આસન પર બિરાજમાન
ऋषीन्
ṛiṣhīn
ઋષિઓને
च सर्वान्
cha sarvān
અને સમસ્ત
उरगान्
uragān
સર્પોને
च दिव्यान्
cha divyān
અને દિવ્ય જનોને
Complete Translation
અર્જુને કહ્યું: હે દેવ! હું આપના શરીરમાં સમસ્ત દેવતાઓને તથા વિવિધ પ્રકારના પ્રાણીઓના સમૂહોને જોઈ રહ્યો છું; કમળના આસન પર બિરાજમાન બ્રહ્મા, ભગવાન શિવ, સમસ્ત ઋષિઓ અને દિવ્ય સર્પોને પણ જોઈ રહ્યો છું.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 15
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અગિયારમા અધ્યાય વિશ્વરૂપ દર્શન યોગમાં, શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા દિવ્યચક્ષુ પ્રદાન થતાં અર્જુન વિશ્વરૂપને જોવાનું અને તેનું વર્ણન કરવાનું આરંભે છે. આ શ્લોક તેમના વર્ણનનો આરંભ છે, જેમાં તેઓ ભગવાનના શરીરમાં સમસ્ત દેવતાઓ, પ્રાણીઓ, બ્રહ્મા, શિવ, ઋષિઓ અને દિવ્ય સર્પોને વિદ્યમાન જુએ છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા ૧૧.૧૫માં અર્જુન શું જુએ છે?▼
દિવ્યચક્ષુ પ્રાપ્ત થતાં અર્જુન શ્રીકૃષ્ણના શરીરમાં સમસ્ત દેવતાઓ, સર્વ પ્રકારના પ્રાણી સમૂહો, કમળ પર બિરાજમાન બ્રહ્મા, ભગવાન શિવ, સમસ્ત ઋષિઓ અને દિવ્ય સર્પોને જુએ છે. આ તેમના વિશ્વરૂપ-વર્ણનનો આરંભ છે.
વિશ્વરૂપ શું છે?▼
વિશ્વરૂપ એ ભગવાનનું તે વિરાટ, સર્વવ્યાપક રૂપ છે જેમાં સમગ્ર બ્રહ્માંડ તથા તેના સમસ્ત પ્રાણી અને દેવતા સમાયેલા છે. શ્રીકૃષ્ણ અગિયારમા અધ્યાયમાં અર્જુનને આ રૂપ દર્શાવી પોતાનું અનંત, પરમ સ્વરૂપ પ્રગટ કરે છે.
શ્રીકૃષ્ણના રૂપમાં બ્રહ્મા અને શિવ કેમ દેખાય છે?▼
ભગવાનના શરીરમાં બ્રહ્મા અને શિવનું દેખાવું એ દર્શાવે છે કે મહાન દેવતા પણ એ જ એક પરમ પુરુષમાં ઉદ્ભવે છે અને તેના પર આશ્રિત છે. આ દર્શન શ્રીકૃષ્ણને સમસ્ત દેવતાઓ અને સૃષ્ટિના મૂળ તથા આધાર રૂપે પ્રગટ કરે છે.
આ શ્લોક ભક્તિને કેવી રીતે ગહન કરે છે?▼
સમસ્ત દેવતા, ઋષિ અને પ્રાણી ભગવાનમાં જ વસે છે એવું ચિંતન કરવાથી ભક્ત પરમાત્માને અનંત અને સર્વવ્યાપી રૂપે જોવા લાગે છે. આથી ભક્તિ ઈશ્વરની સીમિત છબિથી ઉપર ઊઠી, સમગ્ર બ્રહ્માંડને ધારણ કરનાર પરમ તત્ત્વ પ્રત્યે શ્રદ્ધા બની જાય છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →