Mantra.Tips

ભગવદ્ગીતા 11.16 — અનેકબાહૂદરવક્ત્રનેત્રમ્ — Word-by-Word Meaning

श्रीमद्भगवद्गीता ११.१६ — अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रम्

Every Sanskrit word explained in English

Word-by-Word Breakdown

अनेकबाहु
aneka-bāhu
અનેક ભુજાઓવાળા
उदर
udara
ઉદરો
वक्त्र
vaktra
મુખો
नेत्रम्
netram
નેત્રો
पश्यामि त्वाम्
paśhyāmi tvām
આપને હું જોઉં છું
सर्वतः
sarvataḥ
સર્વ બાજુ; સર્વ દિશાઓમાં
अनन्तरूपम्
ananta-rūpam
અનંતરૂપવાળા
न अन्तम्
na antam
કોઈ અંત નહીં
न मध्यम्
na madhyam
કોઈ મધ્ય નહીં
न पुनः तव आदिम्
na punas tava ādim
આપનો કોઈ આદિ પણ નહીં
विश्वेश्वर
viśhveśhvara
હે વિશ્વના સ્વામી
विश्वरूप
viśhva-rūpa
હે વિશ્વરૂપ

Complete Translation

અનેક ભુજાઓ, ઉદરો, મુખો અને નેત્રોવાળા તથા સર્વ બાજુ અનંતરૂપ એવા આપને હું જોઈ રહ્યો છું. હે વિશ્વેશ્વર! હે વિશ્વરૂપ! હું આપના ન અંતને, ન મધ્યને કે ન આદિને જોઈ શકતો.

Origin & History

Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 16

Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)

Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)

અગિયારમા અધ્યાય વિશ્વરૂપદર્શનયોગમાં, જ્યારે અર્જુન દિવ્ય દૃષ્ટિથી વિશ્વરૂપનું દર્શન કરે છે, ત્યારે તેઓ તેના અનંત લક્ષણોનું વર્ણન કરે છે. અહીં તેઓ સર્વ દિશાઓમાં અગણિત ભુજાઓ, મુખો અને નેત્રોને જુએ છે અને શ્રીકૃષ્ણને વિશ્વના સ્વામી કહીને વિસ્મિત થાય છે કે તેમને તે અસીમ રૂપનો ન આદિ, ન મધ્ય કે ન અંત દેખાય છે.

Frequently Asked Questions

ભગવદ્ગીતા 11.16માં અર્જુન શું વર્ણન કરે છે?
અર્જુન વિશ્વરૂપનું વર્ણન અગણિત ભુજાઓ, ઉદરો, મુખો અને નેત્રોવાળા તથા સર્વ બાજુ અનંત રૂપે કરે છે. તેઓ શ્રીકૃષ્ણને વિશ્વના સ્વામી અને વિશ્વરૂપ કહીને સંબોધે છે અને કહે છે કે તેમને ભગવાનનો ન આદિ, ન મધ્ય કે ન અંત દેખાય છે.
અર્જુનને આદિ, મધ્ય કે અંત કેમ મળતો નથી?
કારણ કે વિશ્વરૂપ અનંત અને અસીમ છે. પરમ સત્ય રૂપે ભગવાન સમસ્ત દેશ અને કાળની સીમાઓથી પર છે, તેથી તે દર્શન સર્વ દિશાઓમાં અનંત રૂપે ફેલાય છે, જે ભગવાનના અસીમ, સનાતન સ્વરૂપને પ્રકટ કરે છે.
'વિશ્વેશ્વર' અને 'વિશ્વરૂપ' નામોનો અર્થ શું છે?
'વિશ્વેશ્વર' એટલે વિશ્વના સ્વામી કે શાસક, અને 'વિશ્વરૂપ' એટલે વિશ્વરૂપ (સમસ્ત બ્રહ્માંડ જેનું રૂપ છે). અર્જુન આ નામોથી શ્રીકૃષ્ણને તે સર્વવ્યાપી પરમ સત્તા રૂપે સંબોધે છે જેમનું રૂપ સમગ્ર બ્રહ્માંડને સમાવે છે અને વ્યાપે છે.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →