શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૧.૩૮ — ત્વમાદિદેવઃ પુરુષઃ પુરાણઃ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.३८ — त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणः
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
त्वम्
tvam
આપ
आदिदेवः
ādi-devaḥ
આદિદેવ; આદિ (પ્રથમ) દેવ
पुरुषः
puruṣhaḥ
(પરમ) પુરુષ
पुराणः
purāṇaḥ
સનાતન; સૌથી પ્રાચીન
त्वम्
tvam
આપ
अस्य विश्वस्य
asya viśhvasya
આ વિશ્વના
परं निधानम्
paraṁ nidhānam
પરમ આશ્રય; અંતિમ નિધાન
वेत्ता
vettā
જ્ઞાતા; જાણનાર
असि
asi
આપ છો
वेद्यम्
vedyam
જ્ઞેય; જાણવા યોગ્ય; જ્ઞાનનો વિષય
च
cha
અને
परं धाम
paraṁ dhāma
પરમ ધામ; પરમ આશ્રય-સ્થાન
त्वया
tvayā
આપથી
ततम्
tatam
વ્યાપ્ત કરાયેલું
विश्वम्
viśhvam
વિશ્વ; બ્રહ્માંડ
अनन्तरूप
ananta-rūpa
હે અનંતરૂપ; હે અનંત રૂપો વાળા
Complete Translation
આપ આદિદેવ અને સનાતન પુરુષ છો; આપ આ સમગ્ર વિશ્વના પરમ આશ્રય છો. આપ જ જ્ઞાતા અને જ્ઞેય (જાણવા યોગ્ય) છો તથા પરમ ધામ છો. હે અનંતરૂપ! આપથી જ આ સમગ્ર વિશ્વ વ્યાપ્ત છે.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 38
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અગિયારમા અધ્યાય, વિશ્વરૂપ દર્શન યોગમાં, શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા દિવ્યચક્ષુ પ્રદાન કરાયા અને પોતાનું લૌકિક રૂપ પ્રગટ કર્યા પછી અર્જુન વિસ્મય અને ભક્તિથી ભરાઈ જાય છે. શ્લોકોની એક શૃંખલામાં તેઓ ભગવાનનું ગુણગાન કરે છે; અહીં તેઓ શ્રીકૃષ્ણને આદિદેવ, પરમ આશ્રય, જ્ઞાતા અને જ્ઞેય, તથા અનંત રૂપો વાળા સર્વવ્યાપી પુરુષ રૂપે ઘોષિત કરે છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા ૧૧.૩૮માં અર્જુન કોની સ્તુતિ કરે છે?▼
લૌકિક રૂપને જોઈને અર્જુન શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિ આદિદેવ, સનાતન પુરુષ, વિશ્વના પરમ આશ્રય, જ્ઞાતા અને જ્ઞેય, પરમ ધામ, તથા સમસ્ત અસ્તિત્વમાં વ્યાપ્ત થનાર રૂપે કરે છે.
'અનંત-રૂપ'નો શો અર્થ છે?▼
'અનંત-રૂપ'નો અર્થ છે 'હે અનંત રૂપો વાળા'. અર્જુન વિશ્વરૂપ જોયા પછી શ્રીકૃષ્ણને આ રીતે સંબોધે છે, એ ઓળખતાં કે ભગવાન અનંત આકારોમાં પ્રગટ થતાં છતાં એક જ પરમ પુરુષ રહે છે.
શ્રીકૃષ્ણ કેવી રીતે 'જ્ઞાતા' અને 'જ્ઞેય' બંને છે?▼
પરમ ચેતના રૂપે ભગવાન સમસ્તના પરમ જ્ઞાતા છે; અને સર્વોચ્ચ સત્ય તથા સમસ્ત જ્ઞાનના લક્ષ્ય રૂપે તેઓ જ્ઞેય પણ છે. એ દર્શાવે છે કે ભગવાન દ્રષ્ટા પણ છે અને દૃશ્ય પણ, સમસ્ત જ્ઞાનના સ્રોત પણ છે અને લક્ષ્ય પણ.
આ શ્લોકનો ભક્તિમાં ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકાય?▼
એ સ્તુતિનો સુંદર શ્લોક છે જેનો પાઠ પૂજા અથવા ધ્યાનના સમયે કરી શકાય. એનો પાઠ ભક્તને ભગવાનના સર્વવ્યાપી, સર્વસમાવેશી સ્વરૂપનું ચિંતન કરવામાં અને મનને તેમનામાં પરમ આશ્રય અને ધામ રૂપે વિશ્રામ આપવામાં સહાય કરે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →