શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા ૮.૬ — યં યં વાપિ સ્મરન્ ભાવં — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ८.६ — यं यं वापि स्मरन्भावं
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
यं यम्
yam yam
જે જે પણ
वा
vā
અથવા
अपि
api
પણ
स्मरन्
smaran
સ્મરણ કરતો
भावम्
bhāvam
ભાવ, ચિંતનનો વિષય
त्यजति
tyajati
ત્યાગ કરે છે
अन्ते
ante
અંતે (જીવનના અંતે)
कलेवरम्
kalevaram
શરીરને
तम् तम्
tam tam
તે જ ભાવને
एव
eva
નિશ્ચે જ
एति
eti
પ્રાપ્ત કરે છે
कौन्तेय
kaunteya
હે કુંતીપુત્ર (અર્જુન)
सदा
sadā
સદા
तद्भावभावितः
tat-bhāva-bhāvitaḥ
તે ભાવના ચિંતનમાં લીન
Complete Translation
હે કુંતીપુત્ર! મનુષ્ય અંતકાળે શરીરનો ત્યાગ કરતી વખતે જે ભાવનું સ્મરણ કરે છે, સદા તે ભાવના ચિંતનમાં લીન રહેવાને કારણે તે એ જ ભાવને પ્રાપ્ત કરે છે.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 8, Verse 6
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
આઠમા અધ્યાય અક્ષર-બ્રહ્મ યોગમાં શ્રીકૃષ્ણ પરબ્રહ્મ, આત્મા અને મૃત્યુ સમયે શું થાય છે — અર્જુનના આ પ્રશ્નોના ઉત્તર આપે છે. પ્રયાણની ક્ષણની મનઃસ્થિતિ જ ભવિષ્યની અવસ્થા નક્કી કરે છે એમ સમજાવી, પછી અંતિમ વિચાર પરમ લક્ષ્ય તરફ દોરે એ માટે ભગવાનના સતત સ્મરણની સલાહ આપે છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ ગીતા ૮.૬નો મુખ્ય ઉપદેશ શું છે?▼
શરીરનો ત્યાગ કરવાની ક્ષણે મનુષ્ય જેનું સ્મરણ કરે છે એ જ તેની આગલી અસ્તિત્વ-અવસ્થા નક્કી કરે છે એમ શ્રીકૃષ્ણ શીખવે છે. અંતિમ વિચાર જીવનભરના ચિંતનથી ઘડાતો હોવાથી, અંતિમ વિચાર ઉચ્ચ ગતિ તરફ દોરે એ માટે જીવનભર સાચા સ્મરણને કેળવવા પર આ શ્લોક ભાર મૂકે છે.
શું આનો અર્થ એ છે કે ફક્ત અંતિમ ક્ષણ જ મહત્ત્વની છે?▼
બરાબર એમ નહીં. શ્લોક કહે છે કે અંતિમ વિચાર નિર્ણાયક છે, પણ એ પણ નોંધે છે કે એ વિચાર તે ભાવના ચિંતનમાં 'સદા લીન' રહેવાથી ઉદ્ભવે છે. તેથી અંતિમ વિચાર ખરેખર જીવનભરની માનસિક ટેવોનું ફળ છે, એ જ કારણે જીવનમાં સ્થિર સાધના આવશ્યક છે.
આ શ્લોક આગલા શ્લોક (૮.૭) સાથે કેવી રીતે જોડાય છે?▼
આગલા જ શ્લોકમાં શ્રીકૃષ્ણ વ્યવહારુ ઉપદેશ આપે છે: 'તેથી, સર્વ સમયે મારું સ્મરણ કર અને યુદ્ધ કર.' અંતિમ વિચાર ગતિને ઘડે છે એમ સમજાવ્યા પછી, કર્તવ્ય બજાવતાં બજાવતાં પોતાનું સતત સ્મરણ કરવાની સલાહ આપે છે, જેથી ભગવાન જ સ્વાભાવિક અંતિમ વિચાર બને.
સારો અંતિમ વિચાર કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરી શકાય?▼
જપ, પ્રાર્થના, ભક્તિ અને ધર્મમય જીવન દ્વારા જીવનભર ભગવાનનું સ્થિર સ્મરણ કરીને. જેમ અભ્યાસ કોઈ પણ વિચારને સ્વાભાવિક બનાવે છે, તેમ જીવનભરનું ઈશ્વર-સ્મરણ ભગવાનને અંતિમ ક્ષણે પણ મનનો સ્વાભાવિક વિષય બનાવે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →