ભગવતી દુર્ગા દુર્ગાર્તિનાશિની (દુર્ગા, ક્લેશનાશિની, નિશુંભ વધ) — Word-by-Word Meaning
भगवती दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी (निशुम्भ-वध)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ततः भगवती क्रुद्धा
tataḥ bhagavatī kruddhā
ત્યારે ભગવતી (દેવી) ક્રુદ્ધ થઈને
दुर्गा
durgā
દુર્ગા (અગમ્ય, અજેય)
दुर्गार्तिनाशिनी
durga-ārti-nāśinī
ક્લેશ અને દુસ્તર બાધાઓનો નાશ કરનારી
चिच्छेद देवी चक्राणि
ciccheda devī cakrāṇi
દેવીએ તે ચક્રોને કાપી નાખ્યાં
स्वशरैः सायकान् च तान्
sva-śaraiḥ sāyakān ca tān
અને તે બાણોને, પોતાનાં બાણોથી
शूलहस्तं समायान्तम्
śūla-hastaṃ samāyāntam
હાથમાં શૂળ લઈને આગળ આવતા
निशुम्भम् अमरार्दनम्
niśumbham amar-ārdanam
નિશુંભને, દેવતાઓને (અમરોને) પીડા આપનારને
हृदि विव्याध शूलेन
hṛdi vivyādha śūlena
પોતાના શૂળથી તેના હૃદયને વીંધી નાખ્યું
वेगाविद्धेन चण्डिका
vegāviddhena caṇḍikā
વેગથી ફેંકેલા શૂળથી, ચંડિકાએ (એમ કર્યું)
भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयात्
bhinnasya tasya śūlena hṛdayāt
શૂળથી વીંધાયેલા તેના હૃદયમાંથી
निःसृतः अपरः
niḥsṛtaḥ aparaḥ
એક બીજો પ્રાણી બહાર નીકળ્યો
तिष्ठ इति पुरुषः वदन्
tiṣṭha iti puruṣaḥ vadan
'ઊભો રહે!' કહેતો એક પુરુષ
देवी प्रहस्य शिरः चिच्छेद खड्गेन
devī prahasya śiraḥ ciccheda khaḍgena
દેવીએ અટ્ટહાસ કરીને ખડ્ગથી તેનું માથું કાપ્યું
ततः असौ अपतत् भुवि
tataḥ asau apatat bhuvi
ત્યારે તે ભૂમિ પર પડ્યો
Complete Translation
ત્યારે ક્રુદ્ધ ભગવતી દુર્ગા — ક્લેશ અને દુસ્તર પીડાઓનો નાશ કરનારી — એ પોતાનાં બાણોથી તે ચક્રો અને બાણોને કાપી નાખ્યાં. પીડા આપનાર નિશુંભ જ્યારે હાથમાં શૂળ લઈને આગળ વધ્યો, ત્યારે ચંડિકાએ વેગથી ફેંકેલા શૂળથી તેના હૃદયને વીંધી નાખ્યું. શૂળથી વીંધાયેલા તેના હૃદયમાંથી એક બીજો મહાબળી, મહાપરાક્રમી પુરુષ 'ઊભો રહે!' કહેતો બહાર નીકળ્યો. તે નીકળતાં જ દેવીએ અટ્ટહાસ કરીને ખડ્ગથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું; ત્યારે તે ભૂમિ પર પડ્યો.
Origin & History
Source: Durga Saptashati Chapter 9
Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)
Period: c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
રક્તબીજના વધ પછી, દૈત્ય-બંધુ શુંભ અને નિશુંભ અપાર ક્રોધથી ભરાઈને એક સાથે દેવી પર તૂટી પડ્યા. તે ઘોર દ્વંદ્વમાં નિશુંભે ખડ્ગ, ભાલા, શૂળ અને ગદાથી ચંડિકા પર વારંવાર પ્રહાર કર્યો, જેને દેવીએ એક પછી એક ચૂર કરી નાખ્યા. અંતે તેમણે પોતાના શૂળથી તેનું હૃદય વીંધી નાખ્યું, તેમાંથી નીકળેલા બીજા યોદ્ધાનું માથું કાપ્યું, અને નિશુંભને ધરાશાયી કર્યો, જેથી શુંભ એકલો તેમની સામે રહી ગયો.
Frequently Asked Questions
'દુર્ગાર્તિનાશિની' નો શો અર્થ છે?▼
દુર્ગાર્તિનાશિની એટલે 'દુર્ગ-આર્તિનો નાશ કરનારી' — અર્થાત્ પાર કરવા કઠિન એવા ક્લેશ, પીડા અને સંકટોને હરનારી (દુર્ગ એટલે 'દુસ્તર' અને દેવીનું એક નામ — બંને). તે સપ્તશતીમાં દેવીના સૌથી પ્રિય વિશેષણોમાંનું એક છે.
જ્યારે ચંડિકા નિશુંભ પર પ્રહાર કરે છે ત્યારે શું થાય છે?▼
ચંડિકા પોતાનું શૂળ વેગથી નિશુંભના હૃદયમાં મારે છે. વીંધાયેલા હૃદયમાંથી એક બીજો મહાબળી યોદ્ધા 'ઊભો રહે!' કહેતો નીકળે છે — પરંતુ દેવી અટ્ટહાસ કરીને ખડ્ગથી તેનું માથું કાપી, નિશુંભનો સંપૂર્ણ અંત કરે છે.
આ દુર્ગા સપ્તશતીના કયા અધ્યાયમાંથી છે?▼
આ દુર્ગા સપ્તશતીના નવમા અધ્યાય (નિશુંભ-વધ) ના 29 અને 32 થી 34 શ્લોકો છે, જે દેવી મહાસરસ્વતી દ્વારા અધિષ્ઠિત ઉત્તમ ચરિતનો અંશ છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →