દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ (વિદ્વાન હોવા છતાં દુર્જનનો ત્યાગ કરો) — Word-by-Word Meaning
दुर्जनः परिहर्तव्यः
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
दुर्जनः
durjanaḥ
દુર્જન, દુષ્ટ સ્વભાવ વાળો માણસ
परिहर्तव्यः
parihartavyaḥ
ત્યાગ કરવો જોઈએ, અવશ્ય દૂર રાખવો જોઈએ
विद्यया
vidyayā
વિદ્યાથી, જ્ઞાનથી
अलङ्कृतः
alaṅkṛtaḥ
અલંકૃત, શોભિત
अपि सन्
api san
હોવા છતાં (એમ હોવા છતાં)
मणिना
maṇinā
મણિથી, રત્નથી
भूषितः
bhūṣitaḥ
શોભિત, અલંકૃત (ફણ પર)
सर्पः
sarpaḥ
સર્પ, સાપ
किम् असौ
kim asau
શું તે...?
न भयङ्करः
na bhayaṅkaraḥ
ભયંકર નથી, ખતરનાક નથી
Complete Translation
દુર્જનનો ત્યાગ કરી દેવો જોઈએ, ભલે તે વિદ્યાથી અલંકૃત કેમ ન હોય. જેમ મણિથી શોભતો સર્પ — શું તે ઓછો ભયંકર થઈ જાય છે? આ શ્લોક ચેતવણી આપે છે કે કેવળ વિદ્યા કોઈ વ્યક્તિને સંગતિ યોગ્ય બનાવી દેતી નથી; દુષ્ટ સ્વભાવ ગમે તેટલો વિદ્વાન કેમ ન દેખાય, ભયંકર જ રહે છે.
Origin & History
Source: Bhartrhari Niti Shataka
Author: Bhartrhari
Period: Classical Sanskrit literature (c. 5th century CE)
નીતિશતક ભર્તૃહરિના ત્રણ પ્રસિદ્ધ શતકોમાંનું પ્રથમ છે, જે આચરણ, જ્ઞાન અને સાંસારિક રીતિઓ પર સો સૂક્તિઓનો સંગ્રહ છે. ચરિત્ર અને વિવેક પરના તેના અનેક શ્લોકોમાં, આ શ્લોક મણિ-અલંકૃત સર્પના અવિસ્મરણીય ચિત્રનો ઉપયોગ કરી ચેતવણી આપે છે કે દુષ્ટ સ્વભાવ વાળો વ્યક્તિ, ભલે ગમે તેટલો વિદ્વાન હોય, ત્યાજ્ય છે — કેમ કે જ્ઞાન કોઈ દુષ્ટ હૃદયને સુરક્ષિત બનાવી શકતું નથી.
Frequently Asked Questions
દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યઃ ક્યાંથી આવ્યો છે?▼
તે ભર્તૃહરિના નીતિશતકનું એક પ્રસિદ્ધ સુભાષિત છે — નીતિ અને સાંસારિક જ્ઞાન પર રચાયેલું તેમનું શાસ્ત્રીય શતક. તે વિવેક અને સત્સંગના ચયન પર સૌથી ઉદ્ધૃત શ્લોકોમાંનો એક છે.
આ શ્લોકનો કેન્દ્રીય ઉપદેશ શું છે?▼
એ કે દુર્જનનો ત્યાગ કરવો જોઈએ ભલે તે વિદ્વાન હોય, કેમ કે જ્ઞાન દુષ્ટ સ્વભાવને વશમાં કરતું નથી. મણિધારી સર્પનું ચિત્ર દર્શાવે છે કે બાહ્ય અલંકરણ કે ચમક કોઈ ખરાબ ચરિત્રના ખતરાને ઓછો કરતી નથી.
શું આ શ્લોક વિદ્યાને ઓછી આંકે છે?▼
ના — ભર્તૃહરિ અન્યત્ર વિદ્યાની ખૂબ પ્રશંસા કરે છે. અહીં વાત એ છે કે વિદ્યા સચ્ચરિત્ર સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ. દુર્જનના હાથમાં જ્ઞાન સર્પ પર મણિ સમાન છે: પ્રભાવશાળી, પણ વિશ્વાસ કે નિકટતા યોગ્ય નથી.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →