એકૈવાહં જગત્યત્ર (દેવીની અદ્વૈત ઘોષણા) — Word-by-Word Meaning
एकैवाहं जगत्यत्र (देवी की अद्वैत घोषणा)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
देव्युवाच
devyuvāca
દેવી (ભગવતી) બોલ્યાં
एका एव अहम् जगति अत्र
ekā eva aham jagati atra
આ જગતમાં હું એકલી જ છું
द्वितीया का मम अपरा
dvitīyā kā mama aparā
મારા સિવાય બીજી કોણ છે?
पश्य एताः दुष्ट
paśya etāḥ duṣṭa
અરે દુષ્ટ! આમને જો
मयि एव विशन्त्यः मद्विभूतयः
mayi eva viśantyaḥ mad-vibhūtayaḥ
મારામાં જ પ્રવેશતી મારી વિભૂતિઓ
ततः समस्ताः ताः देव्यः
tataḥ samastāḥ tāḥ devyaḥ
ત્યારે તે સમસ્ત દેવીઓ
ब्रह्माणीप्रमुखाः
brahmāṇī-pramukhāḥ
બ્રાહ્મણી આદિ (માતૃકાઓ)
लयम् तस्याः देव्याः तनौ जग्मुः
layam tasyāḥ devyāḥ tanau jagmuḥ
તે દેવીના શરીરમાં લીન થઈ ગઈ
एका एव आसीत् तदा अम्बिका
ekā eva āsīt tadā ambikā
ત્યારે એકલી અંબિકા જ શેષ રહી
अहम् विभूत्या बहुभिः रूपैः
aham vibhūtyā bahubhiḥ rūpaiḥ
હું મારી વિભૂતિ (શક્તિ)થી અનેક રૂપોમાં
इह यत् आस्थिता
iha yat āsthitā
અહીં જે રૂપોમાં સ્થિત હતી
तत् संहृतं मया
tat saṃhṛtaṃ mayā
તેમને મેં સમેટી લીધાં છે
एका एव तिष्ठामि आजौ
ekā eva tiṣṭhāmi ājau
હું યુદ્ધમાં એકલી જ ઊભી છું
स्थिरः भव
sthiraḥ bhava
તું સ્થિર થઈ જા (યુદ્ધ માટે દૃઢ થઈ જા)!
Complete Translation
દેવી બોલ્યાં — 'આ જગતમાં હું એકલી જ છું; મારા સિવાય બીજી કોણ છે? અરે દુષ્ટ! જો, આ મારી વિભૂતિઓ મારામાં જ પ્રવેશી રહી છે!' ત્યારે બ્રાહ્મણી આદિ તે સમસ્ત દેવીઓ તે દેવીના શરીરમાં લીન થઈ ગઈ; ત્યારે એકલી અંબિકા જ શેષ રહી. દેવી બોલ્યાં — 'મારી વિભૂતિથી જે અનેક રૂપોમાં હું અહીં સ્થિત હતી, તેમને મેં સમેટી લીધાં છે, અને હવે એકલી જ ઊભી છું. તું (યુદ્ધમાં) સ્થિર થઈ જા!'
Origin & History
Source: Durga Saptashati Chapter 10
Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)
Period: c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
નિશુંભના વધ પછી, તેનો ભાઈ શુંભ શોક અને ક્રોધમાં દેવી પર આરોપ મૂકે છે કે તેઓ માત્ર માતૃકા-શક્તિઓની સહાયથી યુદ્ધ કરી રહ્યાં છે. દેવી ઘોષણા કરે છે કે તેઓ જ એકલાં વિદ્યમાન છે અને માતૃકાઓ તેમની જ વિભૂતિઓ છે; ત્યારબાદ તેઓ બ્રાહ્મણી આદિ સમસ્ત દેવીઓને ફરી પોતાનામાં સમેટી લે છે અને અંતિમ, નિર્ણાયક દ્વંદ્વ-યુદ્ધ માટે શુંભની સામે એકલી ઊભી રહે છે.
Frequently Asked Questions
'હું એકલી જ અહીં છું' નો ગૂઢ અર્થ શું છે?▼
આ પરમ અદ્વૈત (અભેદ)ની ઘોષણા છે. દેવી પ્રતિપાદિત કરે છે કે તેઓ જ એકમાત્ર સત્તા છે; સમસ્ત દેવો, માતૃકાઓ અને શક્તિઓ તેમની જ વિભૂતિઓ — તેમના જ આત્મ-પ્રકાશ — માત્ર છે. તેને સિદ્ધ કરવા તેઓ અનેક દેવીઓને પોતાના એક જ રૂપમાં સમેટી લે છે.
શુંભ આ ઘોષણાને કેમ ઉશ્કેરે છે?▼
શુંભ દેવીને મહેણો મારે છે કે તેઓ માત્ર બીજાઓ (માતૃકાઓ)ના બળનો સહારો લઈને યુદ્ધ કરે છે. જવાબમાં તેઓ તે સમસ્ત રૂપોને પોતાનામાં સમેટીને એકલી ઊભી રહે છે, એ દર્શાવતાં કે તે 'બીજાં' ક્યારેય તેમનાથી અલગ હતાં જ નહીં.
આ દુર્ગા સપ્તશતીના કયા અધ્યાયમાંથી છે?▼
આ દુર્ગા સપ્તશતીના દશમ અધ્યાય (શુંભ-વધ)ના ત્રીજાથી પાંચમા શ્લોકો છે, જે દેવી મહાસરસ્વતી દ્વારા અધિષ્ઠિત ઉત્તમ ચરિતનો અંશ છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →