ગજેન્દ્રમોક્ષ સ્તોત્રમ્ Meaning — Line by Line
गजेन्द्रमोक्ष स्तोत्रम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of ગજેન્દ્રમોક્ષ સ્તોત્રમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. śrī-śuka uvāca -
- Verse 2. śrī-gajendra uvāca -
- Verse 3. yasminn-idaṃ yataś-cedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam |
- Verse 4. yaḥ svātmanīdaṃ nija-māyayārpitaṃ
- Verse 5. kālena pañcatvam-iteṣu kṛtsnaśo
- Verse 6. na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidur-
- Verse 7. namo namas-tubhyam-asahya-vega-
- Verse 8. yaṃ dharma-kāmārtha-vimukti-kāmā
- Verse 9. ekāntino yasya na kañcanārthaṃ
- Verse 10. tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nanta-śaktaye |
śrī-śuka uvāca -
श्रीशुक उवाच - एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि । जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् ॥
śrī-śuka uvāca - evaṃ vyavasito buddhyā samādhāya mano hṛdi | jajāpa paramaṃ jāpyaṃ prāg-janmany-anuśikṣitam ||
Meaningશ્રીશુકદેવ બોલ્યા — આ પ્રકારે બુદ્ધિથી નિશ્ચય કરીને અને પોતાના મનને હૃદયમાં સ્થિર કરીને ગજેન્દ્રે તે પરમ જપ કરવાનો આરંભ કર્યો, જે તેણે પૂર્વજન્મમાં શીખ્યો હતો.
śrī-gajendra uvāca -
श्रीगजेन्द्र उवाच - ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम् । पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि ॥
śrī-gajendra uvāca - oṃ namo bhagavate tasmai yata etac-cid-ātmakam | puruṣāyādi-bījāya pareśāyābhidhīmahi ||
Meaningગજેન્દ્ર બોલ્યા — ૐ. તે ભગવાનને મારા નમસ્કાર છે, જેમનાથી આ સંપૂર્ણ ચિન્મય સૃષ્ટિ પ્રકટ થઈ છે. અમે તે આદિપુરુષ, સૌના આદિબીજ, પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરીએ છીએ.
yasminn-idaṃ yataś-cedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam |
यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् । योऽस्मात्परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् ॥
yasminn-idaṃ yataś-cedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam | yo'smāt-parasmāc-ca paras-taṃ prapadye svayambhuvam ||
Meaningજેમનામાં આ જગત સ્થિત છે, જેમનાથી આ ઉત્પન્ન થાય છે, જેમના દ્વારા આ છે, અને જે સ્વયં આ જગત છે — તે સ્વયંભૂ, પરાત્પર પ્રભુની હું શરણ ગ્રહણ કરું છું.
yaḥ svātmanīdaṃ nija-māyayārpitaṃ
यः स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्वचिद्विभातं क्व च तत्तिरोहितम् । अविद्धदृक्साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्ममूलोऽवतु मां परात्परः ॥
yaḥ svātmanīdaṃ nija-māyayārpitaṃ kvacid-vibhātaṃ kva ca tat-tirohitam | aviddha-dṛk-sākṣy-ubhayaṃ tad-īkṣate sa ātma-mūlo'vatu māṃ parāt-paraḥ ||
Meaningઆ સૃષ્ટિ તેમની પોતાની માયા દ્વારા તેમના જ આત્મામાં પ્રકટ કરાઈ છે — ક્યારેક પ્રકટ, ક્યારેક લીન. તે નિર્મળ દૃષ્ટિવાળા સાક્ષી બંને અવસ્થાઓને જુએ છે. તે આત્મમૂલ પરાત્પર પ્રભુ મારી રક્ષા કરે.
kālena pañcatvam-iteṣu kṛtsnaśo
कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्स्नशो लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु । तमस्तदासीद् गहनं गभीरं यस्तस्य पारेऽभिविराजते विभुः ॥
kālena pañcatvam-iteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarva-hetuṣu | tamas-tadāsīd gahanaṃ gabhīraṃ yas-tasya pāre'bhivirājate vibhuḥ ||
Meaningજ્યારે સમય આવતા સમસ્ત લોક, તેમના પાલક તથા સર્વ કારણ એકત્વમાં લીન થઈ જાય છે, ત્યારે કેવળ ગહન-ગંભીર અંધકાર શેષ રહે છે; પરંતુ તે વિભુ પ્રભુ તે અંધકારની પેલે પાર પ્રકાશમાન રહે છે. તે મારી રક્ષા કરે.
na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidur-
न यस्य देवा ऋषयः पदं विदु- र्जन्तुः पुनः कोऽर्हति गन्तुमीरितुम् । यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमणः स मावतु ॥
na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidur- jantuḥ punaḥ ko'rhati gantum-īritum | yathā naṭasyākṛtibhir-viceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa māvatu ||
Meaningજેમના સ્વરૂપને દેવતા અને ઋષિ પણ જાણી શકતા નથી, પછી સાધારણ પ્રાણી તેમને કેવી રીતે જાણી કે વર્ણવી શકે? જેમ નટ અનેક રૂપ ધારે છે, તેમ તેમની ગતિ દુર્જ્ઞેય છે. તે પ્રભુ મારી રક્ષા કરે.
namo namas-tubhyam-asahya-vega-
नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग- शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय । प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने ॥
namo namas-tubhyam-asahya-vega- śakti-trayāyākhila-dhī-guṇāya | prapanna-pālāya duranta-śaktaye kad-indriyāṇām-anavāpya-vartmane ||
Meaningઆપને વારંવાર નમસ્કાર છે, જે અસહ્ય વેગવાળી ત્રિગુણાત્મક શક્તિના સ્વામી છે, સમસ્ત બુદ્ધિના મૂળ છે, શરણાગતોના રક્ષક છે, અનંત શક્તિવાળા છે, અને જેમનો માર્ગ અનિયંત્રિત ઇન્દ્રિયોને ક્યારેય પ્રાપ્ત થતો નથી.
yaṃ dharma-kāmārtha-vimukti-kāmā
यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति । किं चाशिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेऽदभ्रदयो विमोक्षणम् ॥
yaṃ dharma-kāmārtha-vimukti-kāmā bhajanta iṣṭāṃ gatim-āpnuvanti | kiṃ cāśiṣo rāty-api dehama-vyayaṃ karotu me'dabhra-dayo vimokṣaṇam ||
Meaningધર્મ, કામ, અર્થ અથવા મોક્ષની કામના કરનારા જેમની ઉપાસના કરીને પોતાનું અભીષ્ટ પ્રાપ્ત કરી લે છે, અને જે અવિનાશી દેહ સુધી પ્રદાન કરે છે — તે અપાર દયાવાળા પ્રભુ મને મોક્ષ પ્રદાન કરે.
ekāntino yasya na kañcanārthaṃ
एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्नाः । अत्यद्भुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्नाः ॥
ekāntino yasya na kañcanārthaṃ vāñchanti ye vai bhagavat-prapannāḥ | aty-adbhutaṃ tac-caritaṃ su-maṅgalaṃ gāyanta ānanda-samudra-magnāḥ ||
Meaningજે તેમના અનન્ય ભક્ત છે અને ભગવાનના પૂર્ણ શરણાગત છે, તે કંઈ પણ ઇચ્છતા નથી; આનંદના સમુદ્રમાં ડૂબેલા તેઓ તેમના અત્યંત અદ્ભુત અને પરમ મંગલમય ચરિત્રોનું ગાન કરે છે.
tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nanta-śaktaye |
तस्मै नमः परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥
tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nanta-śaktaye | arūpāyoru-rūpāya nama āścarya-karmaṇe ||
Meaningતે પરમેશ્વરને નમસ્કાર છે, જે અનંત શક્તિવાળા બ્રહ્મ છે, જે અરૂપ હોવા છતાં અનેક રૂપવાળા છે — તે આશ્ચર્યકર્મા પ્રભુને નમસ્કાર છે.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Srimad Bhagavata Purana, Eighth Canto (chapters 2-4)
Author: Veda Vyasa (as narrated by Shuka to King Parikshit)
Period: Puranic
ગજેન્દ્રમોક્ષ શ્રીમદ્ભાગવત મહાપુરાણના અષ્ટમ સ્કંધમાં શુકદેવ ગોસ્વામી દ્વારા રાજા પરીક્ષિતને સંભળાવાયેલ છે. ગજરાજ ગજેન્દ્ર પૂર્વજન્મમાં પવિત્ર રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન હતા, જેમને ઋષિ અગસ્ત્યે હાથીની દેહ ધારણ કરવાનો શાપ આપ્યો હતો. તળાવ પર જળ પીતી વખતે એક મગર (દેવલ ઋષિના શાપથી પડેલ હૂહૂ નામક ગંધર્વ) દ્વારા પકડાઈને ગજેન્દ્ર હજારો વર્ષ સુધી પૂર્ણ રૂપે થાકવા સુધી લડતા રહ્યા. દરેક બીજી આશા ત્યજીને તેમણે આ પ્રાર્થના કરી — તે પરમ જાપ્ય જે તેમણે પૂર્વજન્મમાં શીખ્યું હતું — પ્રભુને કોઈ સંપ્રદાયગત નામથી નહીં, પણ અરૂપ, સર્વવ્યાપી સૌના સ્રોત રૂપે સંબોધતા. એવી શુદ્ધ, નિષ્કામ શરણાગતિથી પ્રસન્ન થઈને શ્રીહરિ ગરુડ પર પ્રકટ થયા, પોતાના સુદર્શન ચક્રથી મગરના જડબાં કાપ્યાં, અને ગજેન્દ્રને જળમાંથી ઉઠાવ્યા, તેમને અને મગર બંનેને મુક્તિ પ્રદાન કરી.
Frequently Asked Questions
ગજેન્દ્રમોક્ષ સ્તોત્ર શું છે?▼
ગજેન્દ્રમોક્ષ પાછળની કથા શું છે?▼
ગજેન્દ્રમોક્ષનો ગૂઢ અર્થ શું છે?▼
ગજેન્દ્રમોક્ષનો પાઠ ક્યારે અને શા માટે કરાય છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →