હંસયુક્તવિમાનસ્થે — નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે (માતૃકા રૂપ) — Word-by-Word Meaning
हंसयुक्तविमानस्थे — नारायणि नमोऽस्तु ते (मातृका रूप)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
हंसयुक्तविमानस्थे
haṃsayuktavimānasthe
હે હંસ જોડેલા વિમાન પર વિરાજમાન (બ્રાહ્મણી રૂપમાં)
ब्रह्माणीरूपधारिणि
brahmāṇīrūpadhāriṇi
બ્રાહ્મણી (બ્રહ્માની શક્તિ)નું રૂપ ધારણ કરનારી
नारायणि नमोऽस्तु ते
nārāyaṇi namo'stu te
હે નારાયણિ, તમને નમસ્કાર હો!
त्रिशूलचन्द्राहिधरे
triśūlacandrāhidhare
હે ત્રિશૂળ, ચંદ્ર અને સર્પ ધારણ કરનારી
माहेश्वरीस्वरूपेण
māheśvarīsvarūpeṇa
માહેશ્વરી (શિવની શક્તિ)ના રૂપમાં
मयूरकुक्कुटवृते
mayūrakukkuṭavṛte
હે મયૂર અને કૂકડાથી ઘેરાયેલી
कौमारीरूपसंस्थाने
kaumārīrūpasaṃsthāne
કૌમારી (કુમાર/સ્કંદની શક્તિ)ના રૂપમાં સ્થિત
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्ग
śaṅkhacakragadāśārṅga
શંખ, ચક્ર, ગદા અને શાર્ઙ્ગ ધનુષ ધારણ કરનારી
वैष्णवीरूपे
vaiṣṇavīrūpe
વૈષ્ણવી (વિષ્ણુની શક્તિ)ના રૂપમાં
दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे
daṃṣṭroddhṛtavasundhare
જે પોતાની દાઢથી પૃથ્વીને ઊંચકનારી છે (વારાહી રૂપમાં)
वराहरूपिणि
varāharūpiṇi
વરાહ (વારાહી)ના રૂપમાં
नृसिंहरूपेण
nṛsiṃharūpeṇa
નૃસિંહ (નારસિંહી)ના ઉગ્ર રૂપમાં
त्रैलोक्यत्राणसहिते
trailokyatrāṇasahite
ત્રૈલોક્યની રક્ષાથી યુક્ત
किरीटिनि महावज्रे
kirīṭini mahāvajre
હે મુકુટધારિણી, મહાન વજ્ર ધારણ કરનારી (ઐન્દ્રી રૂપમાં)
वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि
vṛtraprāṇahare caindri
હે ઐન્દ્રી, જેણે વૃત્રના પ્રાણ હર્યા
शिवदूतीस्वरूपेण
śivadūtīsvarūpeṇa
શિવદૂતી (જેણે શિવને પોતાનો દૂત બનાવ્યો)ના રૂપમાં
दंष्ट्राकरालवदने
daṃṣṭrākarālavadane
હે દાઢોથી વિકરાળ મુખવાળી
शिरोमालाविभूषणे
śiromālāvibhūṣaṇe
(રાક્ષસોના) મુંડોની માળાથી વિભૂષિત
चामुण्डे मुण्डमथने
cāmuṇḍe muṇḍamathane
હે ચામુંડે, મુંડનો સંહાર કરનારી
Complete Translation
હે હંસ જોડેલા વિમાન પર વિરાજમાન, બ્રાહ્મણી રૂપ ધારણ કરનારી, કુશ-જળથી અભિષેક કરનારી દેવી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે ત્રિશૂળ, ચંદ્ર અને સર્પ ધારણ કરનારી, મહાન વૃષભ પર સવાર માહેશ્વરી રૂપવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે મયૂર અને કૂકડાથી ઘેરાયેલી, મહાશક્તિ ધારણ કરનારી, નિષ્પાપ કૌમારી રૂપમાં સ્થિત! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે શંખ, ચક્ર, ગદા અને શાર્ઙ્ગ રૂપ પરમ આયુધ ધારણ કરનારી! પ્રસન્ન થાઓ, હે વૈષ્ણવી રૂપવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે ઉગ્ર મહાચક્ર ધારણ કરનારી, દાઢથી પૃથ્વીને ઊંચકનારી, કલ્યાણી વરાહ (વારાહી) રૂપવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે ઉગ્ર નૃસિંહ રૂપથી દૈત્યોના વધમાં ઉદ્યત, ત્રૈલોક્યની રક્ષાથી યુક્ત! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે મુકુટ ધારણ કરનારી, મહાન વજ્ર ધારણ કરનારી, સહસ્ર નેત્રોથી ઉજ્જ્વળ, વૃત્રના પ્રાણ હરનારી ઐન્દ્રી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે શિવદૂતી રૂપથી દૈત્યોના મહાબળનો નાશ કરનારી, ઘોર રૂપ અને મહાનાદવાળી! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે. હે દાઢોથી વિકરાળ મુખવાળી, મુંડમાળાથી વિભૂષિત, મુંડનું મર્દન કરનારી ચામુંડે! હે નારાયણિ! તમને નમસ્કાર છે.
Origin & History
Source: Durga Saptashati Chapter 11
Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)
Period: Ancient (part of the Markandeya Purana, c. 400–600 CE)
દેવી દ્વારા મહાન અસુર શુંભના વધ પછી, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ — તેમના કમળમુખ આનંદથી ખીલેલા — કાત્યાયનીની સ્તુતિમાં નારાયણી સ્તુતિ ગાય છે. આ મધ્યવર્તી અંશમાં તેઓ દેવીને તેમના પ્રત્યેક બ્રહ્માંડીય માતૃ-રૂપમાં (માતૃકા) પ્રણામ કરે છે — તે જ શક્તિઓ જે રક્તબીજ અને દૈત્યસેનાઓ સાથે યુદ્ધ કરવા દેવતાઓમાંથી પ્રગટ થઈ હતી — એ ઓળખીને કે એક જ દેવી નારાયણી બ્રાહ્મણી, માહેશ્વરી, કૌમારી, વૈષ્ણવી, વારાહી, નારસિંહી, ઐન્દ્રી, શિવદૂતી અને ચામુંડાના રૂપે પ્રગટ થાય છે.
Frequently Asked Questions
આ સ્તોત્રમાં જે માતૃકા રૂપોના નામ છે, તે કોણ છે?▼
તે છે બ્રાહ્મણી, માહેશ્વરી, કૌમારી, વૈષ્ણવી, વારાહી, નારસિંહી, ઐન્દ્રી, શિવદૂતી અને ચામુંડા — તે માતૃશક્તિઓ જે બ્રહ્મા, શિવ, કુમાર, વિષ્ણુ, વરાહ, નૃસિંહ, ઇન્દ્રની શક્તિઓ તથા દેવીના ઉગ્ર સંહારક રૂપ ધારણ કરે છે.
'હંસયુક્તવિમાનસ્થે' દુર્ગા સપ્તશતીમાં ક્યાં આવે છે?▼
આ અગિયારમા અધ્યાયની નારાયણી સ્તુતિનો અંશ છે (શ્લોક 12–20), જે શુંભના વધ પછી ઇન્દ્ર અને દેવતાઓએ ગાયો હતો. પ્રત્યેક શ્લોક 'નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે'થી સમાપ્ત થાય છે.
'નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે'નો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે 'હે નારાયણિ, તમને નમસ્કાર હો'. નારાયણી નારાયણ (વિષ્ણુ)ની શક્તિ તથા પરમ દેવીનું એક નામ છે. વારંવાર દોહરાવાતું આ ધ્રુવપદ દેવીના પ્રત્યેક રૂપમાં પૂર્ણ સમર્પણ વ્યક્ત કરે છે.
આ બાકીની નારાયણી સ્તુતિથી કેવી રીતે ભિન્ન છે?▼
સંપૂર્ણ નારાયણી સ્તુતિ દેવીને જગતના આધાર, વૈષ્ણવી શક્તિ અને વિશ્વના બીજ રૂપે, તથા લક્ષ્મી, સરસ્વતી અને દુર્ગાના રૂપે સ્તુતિ કરે છે. આ વિશેષ અંશ તેમના નવ યુદ્ધ-કુશળ માતૃકા રૂપો પર કેન્દ્રિત છે, જે તેમને દિવ્ય શક્તિના અનેક સ્વરૂપો પર એક સજીવ ધ્યાન બનાવે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →