Mantra.Tips
vishnuranganathasrirangamvedanta-desika

ശ്രീ ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനമ്

Bhagavad Dhyana Sopanam in Malayalam · മലയാളം

🕉️ hindu·📿 1× ജപം·🕐 രാവിലെ അല്ലെങ്കിൽ വൈകുന്നേരം ധ്യാന സമയത്ത്; പ്രത്യേകിച്ച് ഏകാദശി, പങ്കുനി ഉത്തിരം, ശ്രീരംഗത്തിൽ വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി നാളിൽ·📜 Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam)
Share:

അർഥം

ശ്രീ ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനം — അതായത് 'ഭഗവാന്റെ ധ്യാനത്തിന്റെ സോപാനം (പടവ്)' — സ്വാമി വേദാന്ത ദേശികൻ രചിച്ച പന്ത്രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങളുള്ള പ്രസിദ്ധമായ സ്തോത്രമാണ്, ഇത് ശ്രീരംഗത്തിലെ ശയനമൂർത്തിയായ ഭഗവാൻ രംഗനാഥനെ സ്തുതിക്കുന്നു. തിരുപ്പാണാഴ്വാരുടെ തമിഴ് 'അമലനാദിപിരാൻ'-ൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട ഈ സ്തോത്രം ഭഗവാന്റെ ദിവ്യ സ്വരൂപത്തെ പാദ-കമലത്തിൽ നിന്ന് കിരീടം വരെ അംഗപ്രത്യംഗ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു, സോപാനത്തിന്റെ പടവുകൾ കയറുന്നതുപോലെ. അതിന്റെ ഫലശ്രുതി-ശ്ലോകം പറയുന്നു — ഇപ്രകാരം ധ്യാനിക്കുന്നതിലൂടെ ഗാഢ ഭക്തിയും ഭഗവത്-സാന്നിധ്യത്തിലേക്കുള്ള അനായാസ ആരോഹണവും ലഭിക്കുന്നു.

ഉത്ഭവം & കഥ

Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam) · Swami Vedanta Desika (Venkatanatha / Venkateshacharya) · 13th–14th century CE

സ്വാമി വേദാന്ത ദേശികൻ ശ്രീരംഗത്തിൽ ഭഗവാൻ രംഗനാഥന്റെ — ആദിശേഷനിന്മേൽ മഹാ ശയനമൂർത്തി വിഷ്ണു — ആരാധനയിൽ ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനം രചിച്ചു. തിരുപ്പാണാഴ്വാരുടെ തമിഴ് 'അമലനാദിപിരാൻ' അനുസരിച്ച് — അദ്ദേഹം ഭഗവാനെ പാദത്തിൽ നിന്ന് മുഖം വരെ കണ്ട്, അതിനുശേഷം മറ്റൊരു വസ്തുവിന്മേലും ദൃഷ്ടി പതിക്കില്ലെന്ന് സങ്കൽപിച്ചു — ദേശികൻ അതേ പാദാദി-കേശ (പാദം-മുതൽ-കിരീടം) ദർശനത്തെ സുന്ദര സംസ്കൃത ശ്ലോകങ്ങളിൽ കോർത്തു. ഓരോ ശ്ലോകവും ധ്യാനിക്കുന്ന മനസ്സിനെ ഭഗവാന്റെ സ്വരൂപത്തിന്റെ ഓരോ അംഗത്തിന്മേൽ നിർത്തുന്നു, അതിനാൽ മുഴുവൻ സ്തോത്രവും ഒരു ധ്യാനത്തിന്റെ 'സോപാന'മാകുന്നു, ഇതിലൂടെ ഭക്തൻ ഭഗവാനുമായി സ്നേഹമയ മിലനത്തിലേക്ക് ആരോഹണം ചെയ്യുന്നു.

ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ

തിരുപ്പാണാഴ്വാരെക്കുറിച്ച് — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനം ഈ സ്തോത്രത്തെ പ്രചോദിപ്പിച്ചു — പറയപ്പെടുന്നു: ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം തന്നെ ക്ഷേത്ര പൂജാരിയുടെ ചുമലിൽ ശ്രീരംഗം ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഭഗവാന്റെ ശോഭ പാദത്തിൽ നിന്ന് മുഖം വരെ പാടി, താൻ തന്റെ കണ്ണുകൾ മറ്റൊരു ഹീന വസ്തുവിന്മേലും വയ്ക്കില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, അവിടെത്തന്നെ രംഗനാഥനിൽ ലയിച്ചു; ദേശികന്റെ ധ്യാനസോപാനം ഓരോ ഭക്തനെയും അതേ ആരോഹി ദർശന-മാർഗത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു.

അർഥസഹിതം പൂർണ പാഠം

ഏതെങ്കിലും വരിയിലോ ▶ ബട്ടണിലോ തൊട്ട് കേൾക്കൂ

ശ്ലോകം 1

അന്തര്ജ്യോതിഃ കിമപി യമിനാമഞ്ജനം യോഗദൃഷ്ടേ- ശ്ചിന്താരത്നം സുലഭമിഹ നഃ സിദ്ധിമോക്ഷാനുരൂപമ് ദീനാനാഥവ്യസനശമനം ദൈവതം ദൈവതാനാം ദിവ്യം ചക്ഷുഃ ശ്രുതിപരിഷദാം ദൃശ്യതേ രങ്ഗമധ്യേ

antarjyotiḥ kimapi yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭe- ścintāratnaṃ sulabhamiha naḥ siddhimokṣānurūpam | dīnānāthavyasanaśamanaṃ daivataṃ daivatānāṃ divyaṃ cakṣuḥ śrutipariṣadāṃ dṛśyate raṅgamadhye || 1 ||

അർഥം:അവിടെ, ശ്രീരംഗത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ ദർശനമാകുന്നു — എന്തോ ഒരു അനിർവചനീയ അന്തർജ്യോതി, യമീ (സംയമ) മുനിമാരുടെ യോഗദൃഷ്ടിക്ക് അഞ്ജനം, ഇവിടെ നമുക്ക് സുലഭമായ ചിന്താമണി, സിദ്ധി മോക്ഷം രണ്ടിനും അനുരൂപം, ദീന-അനാഥരുടെ ദുഃഖം ശമിപ്പിക്കുന്നത്, ദേവന്മാർക്കും ദേവൻ, ശ്രുതി-പരിഷത്തുകളുടെ ദിവ്യ നേത്രം. (1)

ശ്ലോകം 2

വേദാതീതശ്രുതിപരിമലം വേധസാം മൌലിസേവ്യം പ്രാദുര്ഭൂതം കനകസരിതഃ സൈകതേ ഹംസജുഷ്ടേ ലക്ഷ്മീഭൂമ്യോഃ കരസരസിജൈര്ലാലിതം രങ്ഗഭര്തുഃ പാദാമ്ഭോജം പ്രതിഫലതി മേ ഭാവനാദീര്ഘികായാമ്

vedātītaśrutiparimalaṃ vedhasāṃ maulisevyaṃ prādurbhūtaṃ kanakasaritaḥ saikate haṃsajuṣṭe | lakṣmībhūmyoḥ karasarasijairlālitaṃ raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃ pratiphalati me bhāvanādīrghikāyām || 2 ||

അർഥം:എന്റെ ഭാവനാ-ദീർഘികയിൽ (തടാകത്തിൽ) ശ്രീരംഗനാഥന്റെ പാദ-കമലങ്ങൾ പ്രതിഫലിക്കുന്നു — വേദങ്ങളെയും കടന്ന പരിമളം, വേദങ്ങളുടെ പരിമള-സ്വരൂപം, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുടെ കിരീടങ്ങളാൽ സേവ്യം, സ്വർണ-സരിത (കാവേരി) അരയന്നങ്ങൾ വസിക്കുന്ന മണൽത്തിട്ടയിൽ ആവിർഭവിച്ചവ, ലക്ഷ്മീ-ഭൂമിമാരുടെ കര-കമലങ്ങളാൽ ലാളിക്കപ്പെടുന്നവ. (2)

ശ്ലോകം 3

ചിത്രാകാരാം കടകരുചിഭിശ്ചാരുവൃത്താനുപൂര്വാം കാലേ ദൂത്യദ്രുതതരഗതിം കാന്തിലീലാകലാചീമ് ജാനുച്ഛായാദ്വിഗുണസുഭഗാം രങ്ഗഭര്തുര്മദാത്മാ ജങ്ഘാം ദൃഷ്ട്വാ ജനനപദവീജാങ്ഘികത്വം ജഹാതി

citrākārāṃ kaṭakarucibhiścāruvṛttānupūrvāṃ kāle dūtyadrutataragatiṃ kāntilīlākalācīm | jānucchāyādviguṇasubhagāṃ raṅgabharturmadātmā jaṅghāṃ dṛṣṭvā jananapadavījāṅghikatvaṃ jahāti || 3 ||

അർഥം:രംഗനാഥന്റെ ജംഘകളെ (കണങ്കാലുകളെ) കണ്ട് — വിചിത്രാകാരം, സുന്ദര-വൃത്തം, ക്രമേണ മെലിയുന്നവ, സമയത്ത് ദൂതനെപ്പോലെ വേഗമേറിയവ, കാന്തി ലീലകളാൽ കലിതം, മുട്ടുകളുടെ കാന്തിയാൽ ഇരട്ടി സുഭഗം — എന്റെ മുഗ്ധ മനസ്സ് ജന്മ-മാർഗത്തിൽ അലയുന്ന സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. (3)

ശ്ലോകം 4

കാമാരാമസ്ഥിരകദലികാസ്തമ്ഭസമ്ഭാവനീയം ക്ഷൌമാശ്ലിഷ്ടം കിമപി കമലാഭൂമിനീലോപധാനമ് ന്യഞ്ചത്കാഞ്ചീകിരണരുചിരം നിര്വിശത്യൂരുയുഗ്മം ലാവണ്യൌഘദ്വയമിവ മതിര്മാമികാ രങ്ഗയൂനഃ

kāmārāmasthirakadalikāstambhasambhāvanīyaṃ kṣaumāśliṣṭaṃ kimapi kamalābhūminīlopadhānam | nyañcatkāñcīkiraṇaruciraṃ nirviśatyūruyugmaṃ lāvaṇyaughadvayamiva matirmāmikā raṅgayūnaḥ || 4 ||

അർഥം:എന്റെ ബുദ്ധി യുവ രംഗനാഥന്റെ ഊരു-യുഗളത്തിൽ (തുടകളുടെ ജോഡിയിൽ) പ്രവേശിക്കുന്നു — കാമ ഉദ്യാനത്തിലെ സ്ഥിര കദളീ-സ്തംഭങ്ങളോട് ഉപമിക്കാവുന്നവ, ക്ഷൗമത്താൽ (പട്ടാൽ) ആവൃതം, ലക്ഷ്മിക്ക് അനിർവചനീയ നീല ഉപധാനം (തലയണ), താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന മേഖലയുടെ കിരണങ്ങളാൽ രുചിരം — രണ്ട് ലാവണ്യ-ധാരകൾ പോലെ. (4)

ശ്ലോകം 5

സമ്പ്രീണാതി പ്രതികലമസൌ മാനസം മേ സുജാതാ ഗമ്ഭീരത്വാത്ക്വചന സമയേ ഗൂഢനിക്ഷിപ്തവിശ്വാ നാലീകേന സ്ഫുരിതരജസാ വേധസോ നിര്മിമാണാ രമ്യാവര്തദ്യുതിസഹചരീ രങ്ഗനാഥസ്യ നാഭിഃ

samprīṇāti pratikalamasau mānasaṃ me sujātā gambhīratvātkvacana samaye gūḍhanikṣiptaviśvā | nālīkena sphuritarajasā vedhaso nirmimāṇā ramyāvartadyutisahacarī raṅganāthasya nābhiḥ || 5 ||

അർഥം:ഓരോ നിമിഷവും രംഗനാഥന്റെ സുജാത നാഭി എന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു — എത്ര ഗംഭീരമെന്നാൽ പ്രളയകാലത്ത് സമസ്ത വിശ്വത്തെയും ഗൂഢമായി തന്നിൽ വയ്ക്കുന്നു, വിടർന്ന പരാഗമുള്ള കമലത്താൽ ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, രമ്യ ആവർത്തത്തിന്റെ കാന്തിക്ക് സഹചാരി. (5)

ശ്ലോകം 6

ശ്രീവത്സേന പ്രഥിതവിഭവം ശ്രീപദന്യാസധന്യം മധ്യം ബാഹ്വോര്മണിവരരുചാ രഞ്ജിതം രങ്ഗധാമ്നഃ സാന്ദ്രച്ഛായം തരുണതുലസീചിത്രയാ വൈജയന്ത്യാ സന്താപം മേ ശമയതി ധിയശ്ചന്ദ്രികോദാരഹാരമ്

śrīvatsena prathitavibhavaṃ śrīpadanyāsadhanyaṃ madhyaṃ bāhvormaṇivararucā rañjitaṃ raṅgadhāmnaḥ | sāndracchāyaṃ taruṇatulasīcitrayā vaijayantyā santāpaṃ me śamayati dhiyaścandrikodārahāram || 6 ||

അർഥം:രംഗധാമത്തിന്റെ മധ്യഭാഗം (അരക്കെട്ട്) — ശ്രീവത്സത്താൽ വിഭവ-പ്രസിദ്ധം, ശ്രീയുടെ പാദ-ന്യാസത്താൽ ധന്യം, ഭുജങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്രേഷ്ഠ മണികളുടെ കാന്തിയാൽ രഞ്ജിതം, പുതിയ തുളസിയോടെ വിചിത്ര വൈജയന്തി മാലയാൽ സാന്ദ്ര-ഛായ ഉള്ളത്, ചന്ദ്രിക പോലെ ഉദാര ഹാരത്തോടെ കൂടിയത് — എന്റെ മനസ്സിന്റെ സന്താപം ശമിപ്പിക്കുന്നു. (6)

ശ്ലോകം 7

ഏകം ലീലോപഹിതമിതരം ബാഹുമാജാനുലമ്ബം പ്രാപ്തൌ രങ്ഗേ ശയിതുരഖിലപ്രാര്ഥനാപാരിജാതമ് ദൃപ്താ സേയം ദൃഢനിയമിതാ രശ്മിഭിര്ഭൂഷണാനാം ചിന്താഹസ്തിന്യനുഭവതി മേ ചിത്രമാലാനയന്ത്രമ്

ekaṃ līlopahitamitaraṃ bāhumājānulambaṃ prāptau raṅge śayiturakhilaprārthanāpārijātam | dṛptā seyaṃ dṛḍhaniyamitā raśmibhirbhūṣaṇānāṃ cintāhastinyanubhavati me citramālānayantram || 7 ||

അർഥം:ശയിക്കുന്ന രംഗനാഥന്റെ രണ്ട് ഭുജങ്ങൾ — ഒന്ന് ലീലയായി വയ്ക്കപ്പെട്ടത്, മറ്റൊന്ന് മുട്ടുകൾ വരെ തൂങ്ങുന്നത്, സമസ്ത പ്രാർഥനകളും നിറവേറ്റുന്ന പാരിജാതം — ഗർവിച്ചാലും ആഭരണങ്ങളുടെ കിരണങ്ങളാൽ ദൃഢമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവ; എന്റെ ചിന്താ-ഹസ്തിനി (പെണ്ണാന) അവയെ വിചിത്ര ആലാന-സ്തംഭമായി അനുഭവിക്കുന്നു. (7)

ശ്ലോകം 8

സാഭിപ്രായസ്മിതവികസിതം ചാരുബിമ്ബാധരോഷ്ഠം ദുഃഖാപായപ്രണയിനി ജനേ ദൂരദത്താഭിമുഖ്യമ് കാന്തം വക്ത്രം കനകതിലകാലങ്കൃതം രങ്ഗഭര്തുഃ സ്വാന്തേ ഗാഢം വിലഗതി മമ സ്വാഗതോദാരനേത്രമ്

sābhiprāyasmitavikasitaṃ cārubimbādharoṣṭhaṃ duḥkhāpāyapraṇayini jane dūradattābhimukhyam | kāntaṃ vaktraṃ kanakatilakālaṅkṛtaṃ raṅgabhartuḥ svānte gāḍhaṃ vilagati mama svāgatodāranetram || 8 ||

അർഥം:രംഗനാഥന്റെ കാന്ത മുഖം — അർഥവത്തായ പുഞ്ചിരിയാൽ വിടർന്നത്, സുന്ദര ബിംബ-സദൃശ അധരോഷ്ഠം ഉള്ളത്, ദൂരെനിന്നുതന്നെ ദുഃഖിത ഭക്തന്റെ നേർക്ക് അഭിമുഖം, സ്വർണ-തിലകത്താൽ അലങ്കൃതം — തന്റെ സ്വാഗതപൂർണ ഉദാര നേത്രങ്ങളോടെ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഗാഢമായി പതിയുന്നു. (8)

ശ്ലോകം 9

മാല്യൈരന്തഃസ്ഥിരപരിമലൈര്വല്ലഭാസ്പര്ശമാന്യൈഃ കുപ്യച്ചോലീവചനകുടിലൈഃ കുന്തലൈഃ ശ്ലിഷ്ടമൂലേ രത്നാപീഡദ്യുതിശബലിതേ രങ്ഗഭര്തുഃ കിരീടേ രാജന്വത്യഃ സ്ഥിതിമധിഗതാ വൃത്തയശ്ചേതസോ മേ

mālyairantaḥsthiraparimalairvallabhāsparśamānyaiḥ kupyaccolīvacanakuṭilaiḥ kuntalaiḥ śliṣṭamūle | ratnāpīḍadyutiśabalite raṅgabhartuḥ kirīṭe rājanvatyaḥ sthitimadhigatā vṛttayaścetaso me || 9 ||

അർഥം:രംഗനാഥന്റെ കിരീടത്തിൽ — അതിന്റെ മൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുന്തലങ്ങളാൽ (കേശങ്ങളാൽ) വേഷ്ടിതം, രത്നാപീഡ കാന്തിയാൽ ശബലം — എന്റെ ചിത്ത വൃത്തികൾ രാജന്വതി (സുശാസിതം) ആയി സ്ഥിതി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. (9)

ശ്ലോകം 10

പാദാമ്ഭോജം സ്പൃശതി ഭജതേ രങ്ഗനാഥസ്യ ജങ്ഘാ- മൂരുദ്വന്ദ്വേ വിലഗതി ശനൈരൂര്ധ്വമഭ്യേതി നാഭിമ് വക്ഷസ്യാസ്തേ വലതി ഭുജയോര്മാമികേയം മനീഷാ വക്ത്രാഭിഖ്യാം പിബതി വഹതേ വാസനാം മൌലിബന്ധേ ൧൦

pādāmbhojaṃ spṛśati bhajate raṅganāthasya jaṅghā- mūrudvandve vilagati śanairūrdhvamabhyeti nābhim | vakṣasyāste valati bhujayormāmikeyaṃ manīṣā vaktrābhikhyāṃ pibati vahate vāsanāṃ maulibandhe || 10 ||

അർഥം:എന്റെ ഈ ബുദ്ധി രംഗനാഥന്റെ പാദ-കമലത്തെ സ്പർശിച്ച് സേവിക്കുന്നു, ജംഘ ഊരു-യുഗളത്തിൽ ലഗ്നമാകുന്നു, പതുക്കെ മുകളിലേക്ക് നാഭി വരെ പോകുന്നു, വക്ഷത്തിൽ നിൽക്കുന്നു, ഭുജങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, മുഖ ശോഭ പാനം ചെയ്യുന്നു, കിരീട-ബന്ധത്തിൽ വാസനയെ (അനുരാഗത്തെ) ധരിക്കുന്നു. (10)

ശ്ലോകം 11

കാന്തോദാരരയൈരിഹ ഭുജൈഃ കങ്കണജ്യാകിണാങ്കൈ- ര്ലക്ഷ്മീധാമ്നഃ പൃഥുലപരിഘൈര്ലക്ഷിതാ ഭീതിഹേതിഃ അഗ്രേ കിഞ്ചിദ്ഭുജഗശയനഃ സ്വാത്മനൈവാത്മനഃ സന് മധ്യേരങ്ഗം മമ ഹൃദയേ വര്തതേ സാവരോധഃ ൧൧

kāntodāararayairiha bhujaiḥ kaṅkaṇajyākiṇāṅkai- rlakṣmīdhāmnaḥ pṛthulaparighairlakṣitā bhītihetiḥ | agre kiñcidbhujagaśayanaḥ svātmanaivātmanaḥ san madhyeraṅgaṃ mama ca hṛdaye vartate sāvarodhaḥ || 11 ||

അർഥം:ഇവിടെ സർപ്പശായി ഭഗവാൻ വിരാജമാനൻ — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭുജങ്ങൾ കാന്തം, ഉദാര-വേഗം ഉള്ളവ, ജ്യാ (വില്ലിന്റെ ഞാൺ) കിണാംകത്താൽ (തഴമ്പുകളാൽ) ചിഹ്നിതം, ലക്ഷ്മീ-ധാമത്തിന്റെ വിശാല അർഗള സദൃശം, ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്ന ആയുധ-സ്വരൂപം; തന്റെ ആത്മാവിനാൽ തന്നെ തനിക്കായി വിദ്യമാനനായി ശ്രീരംഗത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ, ഇപ്പോൾ തന്റെ പരിവാരത്തോടെ എന്റെ ഹൃദയത്തിലും വസിക്കുന്നു. (11)

ശ്ലോകം 12

രങ്ഗാസ്ഥാനേ രസികമഹിതേ രഞ്ജിതാശേഷചിത്തേ വിദ്വത്സേവാവിമലമനസാ വേങ്കടേശേന കൢപ്തമ് അക്ലേശേന പ്രണിഹിതധിയാമാരുരുക്ഷോരവസ്ഥാം ഭക്തിം ഗാഢാം ദിശതു ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനമേതത് ൧൨

raṅgāsthāne rasikamahite rañjitāśeṣacitte vidvatsevāvimalamanasā veṅkaṭeśena kḷptam | aktleśena praṇihitadhiyāmārurukṣoravasthāṃ bhaktiṃ gāḍhāṃ diśatu bhagavaddhyānasopānametat || 12 ||

അർഥം:ഈ ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനം — വിദ്വാന്മാരുടെ സേവയാൽ വിമല-മനസ്കനായ വേങ്കടേശൻ (വേദാന്ത ദേശികൻ) ശ്രീരംഗത്തിലെ രസിക-പൂജിത, സമസ്ത ചിത്തത്തെയും രഞ്ജിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് രചിച്ചു — ആ അവസ്ഥ വരെ കയറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രണിഹിത-ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് അനായാസമായി ഗാഢ ഭക്തി പ്രസാദിക്കട്ടെ. (12)

ശ്ലോകം 13

ഇതി ശ്രീമദ്വേങ്കടേശാര്യപ്രണീതം ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനം സമ്പൂര്ണമ്

|| iti śrīmadveṅkaṭeśāryapraṇītaṃ bhagavaddhyānasopānaṃ sampūrṇam ||

അർഥം:ഇപ്രകാരം ശ്രീമദ് വേങ്കടേശാര്യൻ (വേദാന്ത ദേശികൻ) രചിച്ച ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനം സമ്പൂർണമായി.

പദം-പദം അർഥം

ഉച്ചാരണം കേൾക്കാൻ ഏതെങ്കിലും പദത്തിൽ ക്ലിക്ക് ചെയ്യൂ

അന്തര്ജ്യോതിഃ കിമപി🔊antarjyotiḥ kimapiഎന്തോ ഒരു അനിർവചനീയ അന്തർജ്യോതി
യമിനാമ് അഞ്ജനം യോഗദൃഷ്ടേഃ🔊yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭeḥസംയമ മുനിമാരുടെ യോഗദൃഷ്ടിക്ക് അഞ്ജനം
ചിന്താരത്നം🔊cintāratnaṃചിന്താരത്നം (ചിന്താമണി)
ദൈവതം ദൈവതാനാം🔊daivataṃ daivatānāṃദേവന്മാർക്കും ദേവൻ
ദൃശ്യതേ രങ്ഗമധ്യേ🔊dṛśyate raṅgamadhyeശ്രീരംഗത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ ദർശനമേകുന്നു
രങ്ഗഭര്തുഃ പാദാമ്ഭോജം🔊raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃരംഗനാഥന്റെ പാദ-കമലങ്ങൾ
പ്രതിഫലതി മേ ഭാവനാദീര്ഘികായാമ്🔊pratiphalati me bhāvanādīrghikāyāmഎന്റെ ഭാവനാ-ദീർഘികയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു
ലക്ഷ്മീഭൂമ്യോഃ കരസരസിജൈഃ🔊lakṣmībhūmyoḥ karasarasijaiḥലക്ഷ്മീ-ഭൂമിമാരുടെ കര-കമലങ്ങളാൽ (പാദങ്ങൾ ലാളിക്കപ്പെടുന്നു)
ജങ്ഘാം ദൃഷ്ട്വാ🔊jaṅghāṃ dṛṣṭvā(ഭഗവാന്റെ) സുന്ദര ജംഘകളെ (കണങ്കാലുകളെ) കണ്ട്
ജനനപദവീജാങ്ഘികത്വം ജഹാതി🔊jananapadavījāṅghikatvaṃ jahātiഎന്റെ മനസ്സ് '(വീണ്ടും) ജന്മങ്ങളുടെ മാർഗത്തിൽ അലയുന്നത്' ഉപേക്ഷിക്കുന്നു
ഊരുയുഗ്മം ... രങ്ഗയൂനഃ🔊ūruyugmaṃ ... raṅgayūnaḥയുവ രംഗനാഥന്റെ ഊരു-യുഗളം (തുടകളുടെ ജോഡി)
രങ്ഗനാഥസ്യ നാഭിഃ🔊raṅganāthasya nābhiḥരംഗനാഥന്റെ നാഭി (അതിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ കമലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു)
വേധസോ നിര്മിമാണാ🔊vedhaso nirmimāṇāബ്രഹ്മാവിനെ (സൃഷ്ടികർത്താവിനെ) സൃഷ്ടിച്ച്
ശ്രീവത്സേന പ്രഥിതവിഭവം🔊śrīvatsena prathitavibhavaṃശ്രീവത്സ ചിഹ്നത്താൽ (വക്ഷത്തിൽ) മഹിമ പ്രസിദ്ധമായത്
വൈജയന്ത്യാ ... സാന്ദ്രച്ഛായം🔊vaijayantyā ... sāndracchāyaṃപുതിയ തുളസിയോടെ വൈജയന്തി മാലയാൽ സാന്ദ്ര-ഛായ ഉള്ളത്
അഖിലപ്രാര്ഥനാപാരിജാതമ്🔊akhilaprārthanāpārijātamസമസ്ത പ്രാർഥനകളും നിറവേറ്റുന്ന പാരിജാതം — ഭഗവാന്റെ ഭുജം
സാഭിപ്രായസ്മിതവികസിതം ... വക്ത്രം🔊sābhiprāyasmitavikasitaṃ ... vaktraṃഅർഥവത്തായ പുഞ്ചിരിയാൽ വിടർന്ന മുഖം
സ്വാഗതോദാരനേത്രമ്🔊svāgatodāranetramഭക്തനെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്ന വിശാല നേത്രങ്ങളോടെ
രങ്ഗഭര്തുഃ കിരീടേ🔊raṅgabhartuḥ kirīṭeരംഗനാഥന്റെ കിരീടത്തിന്മേൽ
ഭുജഗശയനഃ🔊bhujagaśayanaḥസർപ്പത്തിന്മേൽ (ആദിശേഷനിന്മേൽ) ശയിക്കുന്നവൻ
മമ ച ഹൃദയേ വര്തതേ🔊mama ca hṛdaye vartateഇപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിലും വസിക്കുന്നു
ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനമ് ഏതത്🔊bhagavaddhyānasopānam etatഈ 'ഭഗവാന്റെ ധ്യാനത്തിന്റെ സോപാനം' (സ്തോത്രത്തിന്റെ പേര്)

Bhagavad Dhyana Sopanam പാരായണ ഫലങ്ങൾ

ഭക്തനെ ഭഗവാൻ രംഗനാഥന്റെ ദിവ്യ സ്വരൂപത്തിൽ പാദത്തിൽ നിന്ന് കിരീടം വരെ ധ്യാനത്തിൽ വഴിനയിക്കുന്നു

ശ്രീ വൈഷ്ണവ സമ്പ്രദായത്തിലെ മഹാനായ ആചാര്യന്മാരിൽ ഒരാളായ സ്വാമി വേദാന്ത ദേശികൻ രചിച്ചതാണ്

ഭഗവാനിലേക്ക് കയറുന്ന ക്രമമായ 'സോപാന' രൂപത്തിൽ തീവ്രവും ഏകാഗ്രവുമായ ഭക്തി വളർത്തുന്നു

മനസ്സിന്റെ സന്താപം ശമിപ്പിച്ച്, സംസാരത്തിൽ മനസ്സിന്റെ അശാന്ത അലച്ചിലിനെ തടയുന്നു

അതിന്റെ ഫലശ്രുതി-ശ്ലോകം ഗാഢ ഭക്തിയും ഭഗവാനുമായി യോഗം (മിലനം) ലേക്ക് എളുപ്പമുള്ള ആരോഹണവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു

൧൦൮ ദിവ്യ ദേശങ്ങളിൽ പ്രമുഖമായ ശ്രീരംഗത്തിലെ ശ്രീ രംഗനാഥനോടുള്ള സ്നേഹം ആഴത്തിലാക്കുന്നു

Bhagavad Dhyana Sopanam പാരായണ വിധി

ജപ സംഖ്യ1തവണ
ഉത്തമ സമയംരാവിലെ അല്ലെങ്കിൽ വൈകുന്നേരം ധ്യാന സമയത്ത്; പ്രത്യേകിച്ച് ഏകാദശി, പങ്കുനി ഉത്തിരം, ശ്രീരംഗത്തിൽ വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി നാളിൽ

ഈ സ്തോത്രം തന്നെ ഒരു ധ്യാനമാണ്. സ്നാനത്തിനുശേഷം ശാന്തമായി ഇരുന്ന്, ശ്വാസം ശാന്തമാക്കി, പന്ത്രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ പതുക്കെ പാരായണം ചെയ്യുക, മനസ്സിനെ ഭഗവാൻ രംഗനാഥന്റെ സ്വരൂപത്തിന്റെ ഓരോ അംഗത്തിന്മേലും ഊഴമിട്ട് നിർത്തി — അവന്റെ പാദ-കമലങ്ങളിൽ നിന്ന് (ശ്ലോകം 2) തുടങ്ങി, സോപാനത്തിന്റെ പടവുകൾ കയറി, കിരീടം (ശ്ലോകം 9) വരെ, പിന്നെ മുഴുവൻ സ്വരൂപ അവലോകനം (ശ്ലോകം 10-11). ഫലശ്രുതി (ശ്ലോകം 12) യോടെ അവസാനിപ്പിക്കുക, ഗാഢ ഭക്തി പ്രാർഥിച്ച്. ചിന്താനിമഗ്ന ഭാവത്തോടെ, തിടുക്കമില്ലാതെ പാരായണം ചെയ്യുന്നതാണ് ഉത്തമം.

പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ

ഈ പേജിൽ പൂർണ Bhagavad Dhyana Sopanam മലയാള ലിപിയിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നു — അതേ മൂല ശ്ലോകങ്ങൾ, അക്ഷരം-അക്ഷരം ലിപ്യന്തരണം ചെയ്ത്, നിങ്ങൾക്ക് സൗകര്യമായി വായിച്ച് ജപിക്കാം. ഏതെങ്കിലും വരിയിൽ (അല്ലെങ്കിൽ ▶ ബട്ടൺ) തൊട്ട് അതിന്റെ പാരായണം കേൾക്കൂ.
അതെ — ലിപി മാത്രമേ മാറുന്നുള്ളൂ; വാക്കുകളും അവയുടെ അർഥവും മൂലം തന്നെ. ഈ പേജിലെ ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥം, ഫലങ്ങൾ, പാരായണ വിധി അതേപടി ബാധകമാണ്.
അതിന്റെ അർഥം 'ഭഗവാന്റെ (ഭഗവത്) ധ്യാനത്തിന്റെ (ധ്യാന) പടവ് (സോപാനം)'. ഈ സ്തോത്രം ഇപ്രകാരം രചിക്കപ്പെട്ടു — ധ്യാനിക്കുന്ന മനസ്സ് ഭഗവാന്റെ ദിവ്യ സ്വരൂപത്തിൽ പാദ-കമലത്തിൽ നിന്ന് കിരീടം വരെ ക്രമേണ കയറുന്നു, അവനുമായി ഒന്നുചേരുന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പടവുകൾ കയറുന്നതുപോലെ.
ഇത് സ്വാമി വേദാന്ത ദേശികൻ (വേങ്കടനാഥൻ, ൧൩-൧൪ നൂറ്റാണ്ട്) രചിച്ചു, അദ്ദേഹം മഹാനായ ശ്രീ വൈഷ്ണവ ദാർശനിക-കവിയാണ്. ഇത് അദ്ദേഹം ഭഗവാൻ രംഗനാഥന് മാത്രം — ശ്രീരംഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനരൂപം — സമർപ്പിച്ച മൂന്ന് സ്തോത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, അഭീതി സ്തവം, ന്യാസ തിലകം എന്നിവയോടൊപ്പം.
ഭഗവദ്ധ്യാനസോപാനം തിരുപ്പാണാഴ്വാരുടെ തമിഴ് 'അമലനാദിപിരാൻ' ഭാവം പിന്തുടരുന്നു, അദ്ദേഹം രംഗനാഥന്റെ ശോഭ പാദത്തിൽ നിന്ന് മുഖം വരെ (പാദാദി-കേശ) പാടി. വേദാന്ത ദേശികൻ അതേ പാദം-മുതൽ-കിരീടം ക്രമത്തിൽ ഈ സംസ്കൃത സ്തോത്രം രചിച്ച്, ആ ആഴ്വാരുടെ ദർശനത്തെ ആദരിച്ചു.
പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകം (ഫലശ്രുതി) പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു — ഈ സ്തോത്രം, അനായാസമായി, ഭഗവാനുമായി ഒന്നുചേരുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് കയറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ഥിര-ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ഗാഢവും തീവ്രവുമായ ഭക്തി പ്രസാദിക്കുന്നു — ഇത് സ്നേഹമയമായ ധ്യാന സാധനയ്ക്ക് അമൂല്യമായ ഉപാധിയാക്കുന്നു.

ഇവയും വായിക്കൂ

ഉപകാരപ്പെട്ടോ? പ്രിയപ്പെട്ടവരുമായി പങ്കിടൂ 🙏

Share:

പൂർണ Bhagavad Dhyana Sopanam ശ്ലോകം-ശ്ലോകം അർഥസഹിതം വായിക്കൂ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ പവിത്ര പാഠങ്ങൾ കാണൂ