ભક્તામર સ્તોત્ર
ಭಕ್ತಾಮರ ಸ್ತೋತ್ರ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ભક્તામર સ્તોત્ર જૈન પરંપરાનું સર્વાધિક પૂજ્ય ભક્તિ-સ્તોત્ર છે, જેની રચના આચાર્ય માનતુંગે પ્રથમ તીર્થંકર ઋષભનાથ (આદિનાથ) ની સ્તુતિમાં કરી. વસંતતિલકા છંદમાં રચાયેલા તેના ચુંમાળીસ શ્લોક ભગવાનના અનંત ગુણો અને તેમના નામની રક્ષક શક્તિનું ગુણગાન કરે છે. માન્યતા છે કે માનતુંગે તેને બેડીઓમાં બંધાયેલા રચ્યું, અને દરેક શ્લોક સાથે એક બેડી તૂટતી ગઈ.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhaktamara Stotra (Jain devotional literature) · Acharya Manatunga · c. 6th–7th century CE
મહાન જૈન મુનિ આચાર્ય માનતુંગે પ્રથમ તીર્થંકર આદિનાથની સ્તુતિ-ગાન રૂપે ભક્તામર સ્તોત્રની રચના કરી. સર્વાધિક પ્રસિદ્ધ કિંવદંતી અનુસાર, એક રાજાએ તેમની ભક્તિની શક્તિને પડકારવા તેમને બેડીઓમાં બંદી બનાવ્યા. માનતુંગે જિનની સ્તુતિમાં શ્લોક વાંચવાનું શરૂ કર્યું, અને દરેક શ્લોક પૂર્ણ થતાં જ એક બેડી તૂટી ગઈ, જ્યાં સુધી તેઓ સંપૂર્ણ મુક્ત થઈને આગળ ન વધ્યા. ત્યારથી આ સ્તોત્ર શ્વેતાંબર અને દિગંબર બંને પરંપરાઓમાં રક્ષા અને મુક્તિના સ્રોત રૂપે પ્રિય મનાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
પરંપરાગત રીતે મનાય છે કે આચાર્ય માનતુંગ, જેમને જૈન ભક્તિ પર શંકા કરનાર એક રાજાએ બેડીઓમાં બાંધી કારાગૃહમાં નાખ્યા હતા, એ ભક્તામર સ્તોત્રનો શ્લોક-દર-શ્લોક પાઠ કર્યો — અને દરેક ક્રમિક શ્લોક સાથે તેમને બાંધનાર એક લોખંડની બેડી તૂટતી ગઈ, જ્યાં સુધી તેઓ મુક્ત થઈને આગળ ન વધ્યા, જે જિન પ્રત્યે ભક્તિની મુક્તિદાયક શક્તિ દર્શાવે છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ભક્તામર-પ્રણત-મૌલિ-મણિ-પ્રભાણા- મુદ્યોતકં દલિત-પાપ-તમો-વિતાનમ્। સમ્યક્ પ્રણમ્ય જિન-પાદ-યુગં યુગાદા- વાલમ્બનં ભવ-જલે પતતાં જનાનામ્॥
Bhaktamara-praṇata-mauli-maṇi-prabhāṇā- mudyotakaṁ dalita-pāpa-tamo-vitānam। Samyak praṇamya jina-pāda-yugaṁ yugādā- vālambanaṁ bhava-jale patatāṁ janānām॥
અર્થ:જે જિનેન્દ્રના ચરણ-યુગલ નમસ્કાર કરતા દેવતાઓના મુકુટોની મણિઓની પ્રભાને વધુ ઉદ્યોતિત કરે છે, પાપ રૂપી અંધકારના સમૂહને નષ્ટ કરે છે, અને યુગના આરંભથી જ સંસાર-સાગરમાં ડૂબતા પ્રાણીઓના આલંબન છે — તે ચરણોને સારી રીતે પ્રણામ કરીને:
યઃ સંસ્તુતઃ સકલ-વાઙ્મય-તત્ત્વ-બોધા- દુદ્ભૂત-બુદ્ધિ-પટુભિઃ સુર-લોક-નાથૈઃ। સ્તોત્રૈર્જગત્-ત્રિતય-ચિત્ત-હરૈરુદારૈઃ સ્તોષ્યે કિલાહમપિ તં પ્રથમં જિનેન્દ્રમ્॥
Yaḥ saṁstutaḥ sakala-vāṅmaya-tattva-bodhā- dudbhūta-buddhi-paṭubhiḥ sura-loka-nāthaiḥ। Stotrairjagat-tritaya-chitta-harairudāraiḥ stoṣye kilāhamapi taṁ prathamaṁ jinendram॥
અર્થ:જેમની સ્તુતિ સમસ્ત શાસ્ત્રોના જ્ઞાનથી ઉત્પન્ન તીક્ષ્ણ બુદ્ધિવાળા દેવલોકના અધિપતિઓ (ઇન્દ્રાદિ) એ ત્રણેય લોકના ચિત્તને હરનાર ઉદાર સ્તોત્રોથી કરી છે — તે પ્રથમ જિનેન્દ્ર (ઋષભદેવ) ની સ્તુતિ હું પણ કરીશ.
બુદ્ધ્યા વિનાપિ વિબુધાર્ચિત-પાદ-પીઠ! સ્તોતું સમુદ્યત-મતિર્વિગત-ત્રપોઽહમ્। બાલં વિહાય જલ-સંસ્થિત-મિન્દુ-બિમ્બ- મન્યઃ ક ઇચ્છતિ જનઃ સહસા ગ્રહીતુમ્॥
Buddhyā vināpi vibudhārchita-pāda-pīṭha! stotuṁ samudyata-matirvigata-trapo'ham। Bālaṁ vihāya jala-saṁsthita-mindu-bimba- manyaḥ ka ichchhati janaḥ sahasā grahītum॥
અર્થ:હે દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત ચરણ-પીઠવાળા પ્રભુ! બુદ્ધિ વિના પણ, લજ્જા છોડીને હું આપની સ્તુતિ કરવા ઉદ્યત થયો છું. જળમાં પ્રતિબિંબિત ચંદ્ર-બિંબને બાળક સિવાય કોણ સહસા પકડવા ઇચ્છશે?
વક્તું ગુણાન્ ગુણ-સમુદ્ર! શશાઙ્ક-કાન્તાન્ કસ્તે ક્ષમઃ સુર-ગુરુ-પ્રતિમોઽપિ બુદ્ધ્યા। કલ્પાન્ત-કાલ-પવનોદ્ધત-નક્ર-ચક્રં કો વા તરીતુમલમમ્બુ-નિધિં ભુજાભ્યામ્॥
Vaktuṁ guṇān guṇa-samudra! śaśāṅka-kāntān kaste kṣamaḥ sura-guru-pratimo'pi buddhyā। Kalpānta-kāla-pavanoddhata-nakra-chakraṁ ko vā tarītumalamambu-nidhiṁ bhujābhyām॥
અર્થ:હે ગુણોના સાગર! આપના ચંદ્ર સમાન કાંતિમાન ગુણોનું વર્ણન કરવામાં બૃહસ્પતિ સમાન બુદ્ધિવાળો પણ કોણ સમર્થ છે? પ્રલયકાળની પ્રચંડ વાયુથી ક્ષુબ્ધ મગરોના સમૂહવાળા સમુદ્રને ભુજાઓથી કોણ તરી શકે?
સોઽહં તથાપિ તવ ભક્તિ-વશાન્મુનીશ! કર્તું સ્તવં વિગત-શક્તિરપિ પ્રવૃત્તઃ। પ્રીત્યાત્મ-વીર્યમવિચાર્ય મૃગો મૃગેન્દ્રં નાભ્યેતિ કિં નિજ-શિશોઃ પરિપાલનાર્થમ્॥
So'haṁ tathāpi tava bhakti-vaśānmunīśa! kartuṁ stavaṁ vigata-śaktirapi pravṛttaḥ। Prītyātma-vīryamavichārya mṛgo mṛgendraṁ nābhyeti kiṁ nija-śiśoḥ paripālanārtham॥
અર્થ:તેમ છતાં, હે મુનીશ! ભક્તિના વશ થઈને, શક્તિ રહિત હોવા છતાં હું આપની સ્તુતિમાં પ્રવૃત્ત થયો છું. પ્રેમથી પોતાના બળનો વિચાર કર્યા વિના શું હરણી પોતાના શિશુની રક્ષા માટે સિંહની સામે નથી આવી જતી?
ૐ હ્રીં શ્રીં ઋષભદેવાય નમઃ॥
Oṁ hrīṁ śrīṁ ṛṣabhadevāya namaḥ॥
અર્થ:ૐ હ્રીં શ્રીં ઋષભદેવને નમસ્કાર છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ಭಕ್ತಾಮರ ಸ್ತೋತ್ರ પાઠના લાભ
પ્રથમ તીર્થંકર આદિનાથની કૃપા અને રક્ષાનું આહ્વાન કરે છે.
પરંપરાગત રીતે ભય, બંધન, કારાવાસ અને વિઘ્નોને દૂર કરનાર મનાય છે.
જિન પ્રત્યે ગહન ભક્તિ અને નમ્રતા વિકસાવે છે.
તેનો પાઠ કષ્ટ, રોગ અને દુર્ભાગ્યને દૂર કરનાર કહેવાય છે.
મનને શાંત કરે છે, આંતરિક શાંતિ અને શ્રદ્ધાની દૃઢતા લાવે છે.
એક પ્રબુદ્ધ આત્માના ગુણો પર એક સંપૂર્ણ કાવ્યમય ધ્યાન.
ಭಕ್ತಾಮರ ಸ್ತೋತ್ರ જપ વિધિ
શાંત, પવિત્ર મન અને સાચી ભક્તિ સાથે પાઠ કરો, શક્ય હોય તો આદિનાથની પ્રતિમા સમક્ષ બેસીને. સંપૂર્ણ સ્તોત્રમાં 44 શ્લોક છે; અનેક ભક્તો રોજ સંપૂર્ણ પાઠ કરે છે, જ્યારે અન્ય અહીં આપેલા આરંભિક શ્લોકોથી શરૂ કરે છે. પ્રવાહમય વસંતતિલકા છંદમાં દરેક શબ્દ સ્પષ્ટ ઉચ્ચારો. ઋષભદેવને બીજ-મંત્ર નમસ્કાર સાથે સમાપ્ત કરો. સ્વચ્છતા, અહિંસા અને શાકાહારી અનુશાસન જાળવવું સાધનાને બળવાન બનાવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ಭಕ್ತಾಮರ ಸ್ತೋತ್ರ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ