ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ
ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ ('ଚାରି ଶ୍ଲୋକ') ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଯାମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଆଳବନ୍ଦାର) ରଚିତ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ସ୍ତୁତି। କେବଳ ଚାରି ଶ୍ଲୋକରେ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରମ ମହିମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଅଭିନ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧ, ଜଗନ୍ମାତା ରୂପେ ତାଙ୍କ ଅସୀମ କରୁଣା, ତଥା ସେହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ-ଶକ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଏ ଯାହାଙ୍କ କୃପାରୁ ଜୀବକୁ ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ଆଧାରଭୂତ ସ୍ତୋତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Chatuh Shloki (a stuti of four verses in praise of Lakshmi) · Yamunacharya (Alavandar) · c. 10th-11th century CE
ଯାମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ଆଳବନ୍ଦାର ରୂପେ ପୂଜିତ, ଜଣେ ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ନାଥମୁନିଙ୍କ ପୌତ୍ର ତଥା ରାମାନୁଜଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପିତାମହ-ଗୁରୁ ଥିଲେ। ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ରେ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତିରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେ କେବଳ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଶ୍ରୀ)ଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଏହି ଚାରି ଶ୍ଲୋକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପରମ ମହିମା ତଥା ଆତ୍ମା ଓ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କରୁଣାମୟୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ (ପୁରୁଷାକାର) ରୂପେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ। ଏହା ପରମ୍ପରାର ଏକ ଆଧାରଭୂତ ସ୍ତୋତ୍ର ହେଲା, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ସ୍ତୋତ୍ରରତ୍ନ ସହିତ ପଠାଯାଏ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ଏକ ରାଜସଭା-ବିବାଦରେ ଯୁବ ଯମୁନାଙ୍କ ପ୍ରତିଭା ହିଁ ସର୍ବପ୍ରଥମ 'ତାଙ୍କୁ ଭୂମି ଜିତାଇ ଦେଲା' ଏବଂ ଆଳବନ୍ଦାର ('ଯିଏ ଶାସନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ') ଉପାଧି ଦେଲା; ପରେ ରାଜ୍ୟକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ ଓ ସ୍ତୋତ୍ରରତ୍ନ ରୂପେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ପ୍ରବାହିତ ହେଲା, ତାହା ରାମାନୁଜଙ୍କୁ ଏତେ ଅଭିଭୂତ କଲା ଯେ ଯଦିଓ ଦୁହେଁ ଜୀବନରେ କେବେ ବି ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ରାମାନୁଜ ଆଳବନ୍ଦାରଙ୍କ ଅକଥିତ ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ବ୍ରତ ନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକୁ ଜଗତ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
କାନ୍ତସ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ଫଣିପତିଃ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଵାହନଂ ଵେଦାତ୍ମା ଵିହଗେଶ୍ଵରୋ ଯଵନିକା ମାଯା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ । ବ୍ରହ୍ମେଶାଦିସୁରଵ୍ରଜଃ ସଦଯିତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦାସଦାସୀଗଣଃ ଶ୍ରୀରିତ୍ଯେଵ ଚ ନାମ ତେ ଭଗଵତି ବ୍ରୂମଃ କଥଂ ତ୍ଵାଂ ଵଯମ୍ ॥ ୧ ॥
kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ vedātmā vihageśvaro yavanikā māyā jaganmohinī | brahmeśādisuravrajaḥ sadayitastvaddāsadāsīgaṇaḥ śrīrityeva ca nāma te bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam || 1 ||
ଅର୍ଥ:ହେ ଭଗବତୀ! ଆପଣଙ୍କ ପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (ନାରାୟଣ), ନାଗରାଜ ଶେଷ ଆପଣଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ, ବେଦସ୍ୱରୂପ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ଼ ଆପଣଙ୍କ ବାହନ, ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ମାୟା ଆପଣଙ୍କ ଯବନିକା (ପରଦା); ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଆଦି ଦେବଗଣ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ-ଦାସୀମାନଙ୍କ ସମୂହ, ଏବଂ 'ଶ୍ରୀ'ଇ ଆପଣଙ୍କ ନାମ — ତେବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କିପରି କରିବୁ?
ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ମହିମାନମାତ୍ମନ ଇଵ ତ୍ଵଦ୍ଵଲ୍ଲଭୋଽପି ପ୍ରଭୁର୍ ନାଲଂ ମାତୁମିଯତ୍ତଯା ନିରଵଧିଂ ନିତ୍ଯାନୁକୂଲଂ ସ୍ଵତଃ । ତାଂ ତ୍ଵାଂ ଦାସ ଇତି ପ୍ରପନ୍ନ ଇତି ଚ ସ୍ତୋଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନିର୍ଭଯୋ ଲୋକୈକେଶ୍ଵରି ଲୋକନାଥଦଯିତେ ଦାନ୍ତେ ଦଯାଂ ତେ ଵିଦନ୍ ॥ ୨ ॥
yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur nālaṃ mātumiyattayā niravadhiṃ nityānukūlaṃ svataḥ | tāṃ tvāṃ dāsa iti prapanna iti ca stoṣyāmyahaṃ nirbhayo lokaikeśvari lokanāthadayite dānte dayāṃ te vidan || 2 ||
ଅର୍ଥ:ଯାହାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ସର୍ବସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମହିମା ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମାପି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ — ଯାହା ଅସୀମ ଓ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିତ୍ୟାନୁକୂଳ — ସେହି ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଲୋକୈକେଶ୍ୱରୀ! ହେ ଲୋକନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟା! ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଦୟାକୁ ଜାଣି, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ 'ଦାସ' ଓ 'ଶରଣାଗତ' କହି ସ୍ତୁତି କରିବି।
ଈଷତ୍ତ୍ଵତ୍କରୁଣାନିରୀକ୍ଷଣସୁଧାସନ୍ଧୁକ୍ଷଣାଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତେ ନଷ୍ଟଂ ପ୍ରାକ୍ତଦଲାଭତସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ତୋଦଯମ୍ । ଶ୍ରେଯୋ ନ ହ୍ଯରଵିନ୍ଦଲୋଚନମନଃକାନ୍ତାପ୍ରସାଦାଦୃତେ ସଂସୃତ୍ଯକ୍ଷରଵୈଷ୍ଣଵାଧ୍ଵସୁ ନୃଣାଂ ସମ୍ଭାଵ୍ଯତେ କର୍ହିଚିତ୍ ॥ ୩ ॥
īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate naṣṭaṃ prāktadalābhatastribhuvanaṃ sampratyanantodayam | śreyo na hyaravindalocanamanaḥkāntāprasādādṛte saṃsṛtyakṣaravaiṣṇavādhvasu nṛṇāṃ sambhāvyate karhicit || 3 ||
ଅର୍ଥ:ଆପଣଙ୍କ ଅଳ୍ପ କରୁଣାମୟୀ ଦୃଷ୍ଟିରୂପୀ ଅମୃତର ସେଚନରେ, ପୂର୍ବେ ତାହାର ଅଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ତିନି ଲୋକ ବର୍ତ୍ତମାନ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଅନନ୍ତ ଉନ୍ନତି ପ୍ରାପ୍ତ। କମଳନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ବିନା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂସାର, କୈବଲ୍ୟ ଅଥବା ବୈଷ୍ଣବ-ସେବାର ମାର୍ଗରେ କେବେ ବି କଲ୍ୟାଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।
ଶାନ୍ତାନନ୍ତମହାଵିଭୂତି ପରମଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ରୂପଂ ହରେର୍ ମୂର୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତୋଽପି ତତ୍ପ୍ରିଯତରଂ ରୂପଂ ଯଦତ୍ଯଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଯଥାସୁଖଂ ଵିହରତୋ ରୂପାଣି ସର୍ଵାଣି ତାନ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ସ୍ଵୈରନୁରୂପରୂପଵିଭଵୈର୍ଗାଢୋପଗୂଢାନି ତେ ॥ ୪ ॥
śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer mūrtaṃ brahma tato'pi tatpriyataraṃ rūpaṃ yadatyadbhutam | yānyanyāni yathāsukhaṃ viharato rūpāṇi sarvāṇi tāny āhuḥ svairanurūparūpavibhavairgāḍhopagūḍhāni te || 4 ||
ଅର୍ଥ:ହରିଙ୍କ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ମହାବିଭୂତିମୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟତର ଯେଉଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ମୂର୍ତ ବ୍ରହ୍ମ (ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ), ତଥା ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପ ସେ ଲୀଳା ପାଇଁ ଧାରଣ କରନ୍ତି — ଏହି ସବୁ ରୂପ, ଋଷି କୁହନ୍ତି, ନିଜ ନିଜ ଅନୁରୂପ ବୈଭବ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଗାଢ଼ ରୂପେ ଆଲିଙ୍ଗିତ (ଅଭିନ୍ନ) ହୋଇଅଛନ୍ତି।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ ପାଠର ଲାଭ
ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦିବ୍ୟ ମାତା ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଦାତ୍ରୀଙ୍କ କୃପାର ଆହ୍ୱାନ କରେ
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ପରମ ପ୍ରାର୍ଥନା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ, କାରଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରଦାନ କରେ
ଯେଉଁ ମାତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତିତା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ସମର୍ପଣ (ପ୍ରପତ୍ତି)ର ଭାବକୁ ବିକଶିତ କରେ
ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନାରାୟଣ (ଶ୍ରୀ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ)ଙ୍କ ଅଭିନ୍ନ ଐକ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରେ
ଭୌତିକ କଲ୍ୟାଣ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ସେବା (କୈଙ୍କର୍ଯ୍ୟ)ର ଉଚ୍ଚତର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉଭୟ ପାଇଁ ପଠାଯାଏ
କେବଳ ଚାରି ଶ୍ଲୋକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ତୁତି, ଯାହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କଣ୍ଠସ୍ଥ କରି ନିତ୍ୟ ପଠନ ସହଜ
ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ ପାଠ ବିଧି
ସ୍ନାନ କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣଙ୍କ ଚିତ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବ ଆଡ଼କୁ ମୁଖ କରି ବସନ୍ତୁ। ଦୀପ ଜାଳନ୍ତୁ, ପୁଷ୍ପ ବା ତୁଳସୀ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି ଚାରି ଶ୍ଲୋକକୁ ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥ ବୁଝି ଧୀରେ ଧୀରେ ପଠନ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ କରୁଣାମୟୀ ମାତା ଓ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରି। ଅନେକ ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀକୁ ସେହି ରଚୟିତାଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ରରତ୍ନ ସହିତ ପଠନ୍ତି। ଶେଷରେ ନିଜ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କ କୃପାର ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ಚತುಃಶ್ಲೋಕೀ ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ