Mantra.Tips

ചതുഃശ്ലോകീ Meaning — Line by Line

चतुःश्लोकी

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ചതുഃശ്ലോകീ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ

कान्तस्ते पुरुषोत्तमः फणिपतिः शय्यासनं वाहनं वेदात्मा विहगेश्वरो यवनिका माया जगन्मोहिनी ब्रह्मेशादिसुरव्रजः सदयितस्त्वद्दासदासीगणः श्रीरित्येव नाम ते भगवति ब्रूमः कथं त्वां वयम्

kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ vedātmā vihageśvaro yavanikā māyā jaganmohinī | brahmeśādisuravrajaḥ sadayitastvaddāsadāsīgaṇaḥ śrīrityeva ca nāma te bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam || 1 ||

Meaningഓ ഭഗവതീ! നിന്റെ പതി പുരുഷോത്തമൻ (നാരായണൻ), നാഗരാജ ശേഷൻ നിന്റെ ശയ്യയും ആസനവും, വേദസ്വരൂപനായ പക്ഷിരാജ ഗരുഡൻ നിന്റെ വാഹനം, ജഗന്മോഹിനി മായ നിന്റെ തിര; ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ മുതലായ ദേവഗണം തങ്ങളുടെ പത്നിമാരോടൊപ്പം നിന്റെ ദാസ-ദാസിമാരുടെ സമൂഹം, 'ശ്രീ'യാണ് നിന്റെ പേര് — അത്തരം നിന്നെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ വർണിക്കും?

Verse 2#

yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur

यस्यास्ते महिमानमात्मन इव त्वद्वल्लभोऽपि प्रभुर् नालं मातुमियत्तया निरवधिं नित्यानुकूलं स्वतः तां त्वां दास इति प्रपन्न इति स्तोष्याम्यहं निर्भयो लोकैकेश्वरि लोकनाथदयिते दान्ते दयां ते विदन्

yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur nālaṃ mātumiyattayā niravadhiṃ nityānukūlaṃ svataḥ | tāṃ tvāṃ dāsa iti prapanna iti ca stoṣyāmyahaṃ nirbhayo lokaikeśvari lokanāthadayite dānte dayāṃ te vidan || 2 ||

Meaningആരുടെ മഹിമയെ നിന്റെ പ്രിയതമനായ സർവസമർഥ പ്രഭു പോലും തന്റെ മഹിമപോലെ പൂർണമായി അളക്കാനാവില്ലയോ — അത് അപരിമിതം, സ്വഭാവത്താൽ നിത്യാനുകൂലം — അത്തരം നിന്നെ, ഓ ലോകൈകേശ്വരീ! ഓ ലോകനാഥന്റെ പ്രിയേ! ജിതേന്ദ്രിയരുടെ മേലും കാട്ടിയ നിന്റെ ദയ അറിഞ്ഞ്, ഞാൻ നിർഭയനായി 'ദാസൻ', 'ശരണാഗതൻ' എന്ന് സ്തുതിക്കും.

Verse 3#

īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate

ईषत्त्वत्करुणानिरीक्षणसुधासन्धुक्षणाद्रक्ष्यते नष्टं प्राक्तदलाभतस्त्रिभुवनं सम्प्रत्यनन्तोदयम् श्रेयो ह्यरविन्दलोचनमनःकान्ताप्रसादादृते संसृत्यक्षरवैष्णवाध्वसु नृणां सम्भाव्यते कर्हिचित्

īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate naṣṭaṃ prāktadalābhatastribhuvanaṃ sampratyanantodayam | śreyo na hyaravindalocanamanaḥkāntāprasādādṛte saṃsṛtyakṣaravaiṣṇavādhvasu nṛṇāṃ sambhāvyate karhicit || 3 ||

Meaningനിന്റെ അൽപം കരുണാദൃഷ്ടി അമൃത സേചനത്താൽ, മുമ്പ് അതിന്റെ അഭാവത്താൽ നശിച്ച മൂന്നു ലോകങ്ങൾ ഇപ്പോൾ രക്ഷിക്കപ്പെട്ട് അനന്ത ഉന്നതി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കമലനയന പ്രഭുവിന്റെ ഹൃദയ പ്രിയ (ലക്ഷ്മി) പ്രസാദമില്ലാതെ, മനുഷ്യർക്ക് സംസാരം, കൈവല്യം അല്ലെങ്കിൽ വൈഷ്ണവ-സേവയുടെ മാർഗത്തിൽ ഒരിക്കലും ശ്രേയസ്സ് ഉണ്ടാവില്ല.

Verse 4#

śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer

शान्तानन्तमहाविभूति परमं यद्ब्रह्म रूपं हरेर् मूर्तं ब्रह्म ततोऽपि तत्प्रियतरं रूपं यदत्यद्भुतम् यान्यन्यानि यथासुखं विहरतो रूपाणि सर्वाणि तान्य् आहुः स्वैरनुरूपरूपविभवैर्गाढोपगूढानि ते

śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer mūrtaṃ brahma tato'pi tatpriyataraṃ rūpaṃ yadatyadbhutam | yānyanyāni yathāsukhaṃ viharato rūpāṇi sarvāṇi tāny āhuḥ svairanurūparūpavibhavairgāḍhopagūḍhāni te || 4 ||

Meaningഹരിയുടെ ശാന്ത, അനന്ത, മഹാവിഭൂതിമയ പരമ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം, അതിലും പ്രിയതരമായ അത്യദ്ഭുത മൂർത്ത ബ്രഹ്മം (ദിവ്യ വിഗ്രഹം), അവൻ ലീലയ്ക്കായി ധരിക്കുന്ന മറ്റു സമസ്ത രൂപങ്ങൾ — ഈ എല്ലാ രൂപങ്ങളും, ഋഷിമാർ പറയുന്നു, തങ്ങളുടെ അനുരൂപ വൈഭവത്തോടെ നിന്നോട് ഗാഢമായി ആലിംഗിതമായി (അഭിന്നമായി) ഇരിക്കുന്നു.

Word-by-Word Breakdown

कान्तः ते
kāntaḥ te
നിന്റെ പ്രിയതമ പതി (ആകുന്നു)
पुरुषोत्तमः
puruṣottamaḥ
പുരുഷോത്തമൻ, പരമ പുരുഷൻ (വിഷ്ണു/നാരായണൻ)
फणिपतिः शय्यासनम्
phaṇipatiḥ śayyāsanam
നാഗരാജ (ആദിശേഷൻ) നിന്റെ ശയ്യ, ആസനം
वेदात्मा विहगेश्वरः वाहनम्
vedātmā vihageśvaraḥ vāhanam
വേദസ്വരൂപനായ പക്ഷിരാജ (ഗരുഡൻ) നിന്റെ വാഹനം
यवनिका माया जगन्मोहिनी
yavanikā māyā jaganmohinī
ജഗന്മോഹിനി മായ നിന്റെ തിര
ब्रह्मेशादिसुरव्रजः
brahmeśādisuravrajaḥ
ബ്രഹ്മാവ്, ശിവൻ മുതലായ ദേവഗണ സമൂഹം
सदयितः त्वद्दासदासीगणः
sadayitaḥ tvaddāsadāsīgaṇaḥ
തങ്ങളുടെ പത്നിമാരോടൊപ്പം നിന്റെ ദാസ-ദാസിമാരുടെ സമൂഹം
श्रीः इति एव च नाम ते
śrīḥ iti eva ca nāma te
'ശ്രീ' (മംഗളകരം)യാണ് നിന്റെ പേര്
भगवति ब्रूमः कथं त्वाम् वयम्
bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam
ഓ ഭഗവതീ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ എങ്ങനെ (മതിയായവിധം) വർണിക്കും?
यस्याः ते महिमानम्
yasyāḥ te mahimānam
നിന്റെ മഹിമ, ഏതിനെ
त्वद्वल्लभः अपि प्रभुः
tvadvallabhaḥ api prabhuḥ
നിന്റെ പ്രിയതമ പ്രഭു (വിഷ്ണു) പോലും സ്വയം
न अलं मातुम्
na alaṃ mātum
പൂർണമായി അളക്കാനാവില്ല
निरवधिम् नित्यानुकूलम्
niravadhim nityānukūlam
അപരിമിതം, നിത്യം (എല്ലാവരോടും) അനുകൂലം
दासः इति प्रपन्नः इति
dāsaḥ iti prapannaḥ iti
'ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ', 'ഞാൻ ശരണാഗതൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ്
स्तोष्यामि अहम् निर्भयः
stoṣyāmi aham nirbhayaḥ
ഞാൻ നിർഭയനായി നിന്നെ സ്തുതിക്കും
लोकैकेश्वरि
lokaikeśvari
ഓ ലോകങ്ങളുടെ ഏക അധീശ്വരീ
ईषत् त्वत्करुणानिरीक्षण
īṣat tvatkaruṇānirīkṣaṇa
നിന്റെ അൽപം കരുണാദൃഷ്ടിയാൽ
सुधासन्धुक्षणात् रक्ष्यते
sudhāsandhukṣaṇāt rakṣyate
ആ അമൃതത്താൽ സേചിതമായി (ജഗത്ത്) രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു
अरविन्दलोचनमनःकान्ता
aravindalocanamanaḥkāntā
കമലനയന പ്രഭുവിന്റെ ഹൃദയ പ്രിയ (ലക്ഷ്മി)
प्रसादात् ऋते
prasādāt ṛte
ആരുടെ പ്രസാദമില്ലാതെ
शान्तानन्तमहाविभूति
śāntānantamahāvibhūti
ഓ ശാന്ത, അനന്ത, മഹാവിഭൂതിമയീ
परमम् यत् ब्रह्म रूपम् हरेः
paramam yat brahma rūpam hareḥ
ഹരിയുടെ പരമ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം (നിരാകാര പരബ്രഹ്മം)
मूर्तम् ब्रह्म तत्प्रियतरम्
mūrtam brahma tatpriyataram
മൂർത്ത ബ്രഹ്മം (അവന്റെ ദിവ്യ വിഗ്രഹം), അതിലും പ്രിയതരം
रूपाणि सर्वाणि ते गाढोपगूढानि
rūpāṇi sarvāṇi te gāḍhopagūḍhāni
അവന്റെ സമസ്ത രൂപങ്ങളും നിന്നോട് ഗാഢമായി വ്യാപിച്ച് (അഭിന്നമായി ആലിംഗിതമായി) ഇരിക്കുന്നു

Origin & History

Source: Chatuh Shloki (a stuti of four verses in praise of Lakshmi)

Author: Yamunacharya (Alavandar)

Period: c. 10th-11th century CE

യാമുനാചാര്യൻ, ആളവന്ദാർ ആയി പൂജിക്കപ്പെടുന്നവർ, ശ്രീവൈഷ്ണവ ആചാര്യൻ, തത്ത്വജ്ഞാനി, നാഥമുനിയുടെ പൗത്രൻ, രാമാനുജർക്ക് ആധ്യാത്മിക പിതാമഹ-ഗുരു. പാരമ്പര്യം പറയുന്നു അദ്ദേഹം ശ്രീരംഗത്ത് പ്രഭുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഭക്തിയാൽ പരവശനായി വെറും ദേവി ലക്ഷ്മി (ശ്രീ) സ്തുതിയിൽ ഈ നാല് ശ്ലോകങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത സ്തുതി രചിച്ചു എന്ന്, ഇത് അവളുടെ പരമ മഹിമയെ, ആത്മാവിനും പരമ പ്രഭുവിനും ഇടയിൽ കരുണാമയി മധ്യവർത്തി (പുരുഷാകാരം) രൂപത്തിൽ അവളുടെ പങ്കിനെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഇത് പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സ്തോത്രമായി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലിയ സ്തോത്രരത്നത്തോടൊപ്പം പാരായണം ചെയ്യുന്നു.

Frequently Asked Questions

ചതുഃശ്ലോകീ ആരാണ് രചിച്ചത്?
ഇത് ശ്രീ യാമുനാചാര്യൻ രചിച്ചു, അദ്ദേഹത്തെ ആളവന്ദാർ (ഏകദേശം ക്രി.വ. 916-1041) എന്നും വിളിക്കുന്നു, ശ്രീവൈഷ്ണവ പാരമ്പര്യത്തിലെ പ്രമുഖ ആദ്യകാല ആചാര്യന്മാരിൽ ഒരാൾ, രാമാനുജരുടെ വംശത്തിലെ പിതാമഹ-ഗുരു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം ഇത് ശ്രീരംഗത്ത് രംഗനാഥ സ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ രചിച്ചു.
ഇതിനെ 'ചതുഃശ്ലോകീ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?
'ചതുഃശ്ലോകീ' എന്നാൽ അക്ഷരാർഥത്തിൽ 'നാല് ശ്ലോകങ്ങൾ' (ചതുഃ = നാല്, ശ്ലോകീ = ശ്ലോകങ്ങൾ). ഈ സ്തുതി ദേവി ലക്ഷ്മിയെ കൃത്യം നാല് ശ്ലോകങ്ങളിൽ പുകഴ്ത്തുന്നു, ഓരോന്നും അവളുടെ മഹിമ, കരുണ, വിഷ്ണുവുമായുള്ള അഭിന്ന ബന്ധത്തിന്റെ ഒരു വ്യത്യസ്ത വശം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
ചതുഃശ്ലോകീയുടെ കേന്ദ്ര ഉപദേശം എന്ത്?
ഇത് വിഷ്ണുവിന്റെ പത്നി, അഭിന്ന ശക്തി, കരുണാമയി മാതാവ് (പുരുഷാകാരം) രൂപത്തിൽ ലക്ഷ്മിയുടെ (ശ്രീ) പരമ സ്ഥിതിയെ സ്ഥാപിക്കുന്നു, ആരുടെ കൃപ ഭക്തനും പ്രഭുവിനും ഇടയിൽ മധ്യവർത്തിത്വം ചെയ്യുന്നു. നാലാം ശ്ലോകം പ്രഭു ധരിക്കുന്ന ഓരോ രൂപത്തിലും ലക്ഷ്മി ഗാഢമായി ഉണ്ടെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു.
ചതുഃശ്ലോകീ ആർക്കും പാരായണം ചെയ്യാമോ?
അതെ. ഇത് ശ്രീവൈഷ്ണവ പാരമ്പര്യത്തിൽ വിശേഷിച്ച് പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്, നിത്യ പൂജയ്ക്കു മുമ്പ് പാരായണം ചെയ്യുന്നു എങ്കിലും, ദേവി ലക്ഷ്മി, നാരായണരുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി ആർക്കും ഈ നാല് ശ്ലോകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യാം.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →