ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮ੍
ധന്വന്തരി സ്തോത്രം in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਜਲੌਕਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਣ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਰੋਗ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਰੋਗਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਨਤੇਰਸ (ਧਨਵੰਤਰੀ ਜਯੰਤੀ) ਉੱਤੇ, ਇਸਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Traditional Sanskrit dhyana shloka (Ayurvedic / Vaishnava tradition) · Unknown (traditionally recited in Ayurvedic and Vaishnava lineages) · Ancient / Classical
ਧਨਵੰਤਰੀ ਖੀਰਸਾਗਰ (ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਮਹਾਨ ਮੰਥਨ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੰਸ਼-ਅਵਤਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਧਿਆਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਨੇ ਅਸਾਧ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਾਈ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰ ਆਪਣੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ — ਜਿਵੇਂ ਖੁਦ ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਸੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ 'ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਣ' ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ੴ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਚਕ੍ਰਂ ਜਲੌਕਾਂ ਦਧਦਮ੍ਰਿਤਘਟਂ ਚਾਰੁਦੋਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਵਚ੍ਛਾਤਿਹ੍ਰਿਦ੍ਯਾਂਸ਼ੁਕਪਰਿਵਿਲਸਨ੍ਮੌਲਿਮਮ੍ਭੋਜਨੇਤ੍ਰਮ੍। ਕਾਲਾਮ੍ਭੋਦੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਙ੍ਗਂ ਕਟਿਤਟਵਿਲਸਚ੍ਚਾਰੁਪੀਤਾਮ੍ਬਰਾਢ੍ਯਂ ਵਨ੍ਦੇ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਂ ਤਂ ਨਿਖਿਲਗਦਵਨਪ੍ਰੌਢਦਾਵਾਗ੍ਨਿਲੀਲਮ੍॥
Om Shankham Chakram Jalaukam Dadhad-Amrita-Ghatam Charu-Dorbhish-Chaturbhih Sukshma-Svacchati-Hridyamshuka-Parivilasan-Maulim-Ambhoja-Netram Kalambhodojjvalangam Kati-Tata-Vilasach-Charu-Pitambar-Adhyam Vande Dhanvantarim Tam Nikhila-Gada-Vana-Praudha-Davagni-Lilam
ਅਰਥ:ੴ। ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਜਲੌਕਾ (ਜੋਕ) ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਸਤਕ ਅਤਿ ਸੂਖਮ, ਸਵੱਛ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵਸਤਰ ਦੇ ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਆਮ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਉਜਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਟਿ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੁੰਦਰ ਪੀਤਾਂਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਣ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦਾਵਾਗਨੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ധന്വന്തരി സ്തോത്രം ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਆਰੋਗ ਤੇ ਰੋਗਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਜਾਂ ਔਸ਼ਧ-ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਰੀਰਕ ਵਿਆਧੀਆਂ ਦੇ 'ਵਣ' ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ-ਨਿਵਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਨਤੇਰਸ (ਧਨਵੰਤਰੀ ਜਯੰਤੀ), ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਅਤਿ ਸ਼ੁਭ
ਭਗਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ — ਓਜ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ — ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਸ੍ਰੋਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ
ധന്വന്തരി സ്തോത്രം ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ 108 ਵਾਰ ਜਾਂ 9 ਦੇ ਗੁਣਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਇਸਨੂੰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਮੂਲ ਮੰਤਰ 'ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਧਨਵੰਤਰਯੇ...' ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਰੋਗੀ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵ ਅੱਗੇ ਅਰਪਿਤ ਜਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ധന്വന്തരി സ്തോത്രം ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ