Mantra.Tips

ഗോവിന്ദ ദാമോദര സ്തോത്രം Meaning — Line by Line

गोविन्द दामोदर स्तोत्रम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ഗോവിന്ദ ദാമോദര സ്തോത്രം with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. agre kurūṇām atha pāṇḍavānāṃ
  2. Verse 2. śrī-kṛṣṇa viṣṇo madhu-kaiṭabhāre
  3. Verse 3. vikretu-kāmā kila gopa-kanyā
  4. Verse 4. ulūkhale sambhṛta-taṇḍulāṃś ca
  5. Verse 5. kācit karāmbhoja-puṭe niṣaṇṇaṃ
  6. Verse 6. gṛhe gṛhe gopa-vadhū-samūhaḥ
  7. Verse 7. jihve rasa-jñe madhura-priyā tvaṃ
  8. Verse 8. sukhāvasāne tv idam eva sāraṃ
Verse 1#

agre kurūṇām atha pāṇḍavānāṃ

अग्रे कुरूणामथ पाण्डवानां दुःशासनेनाहृतवस्त्रकेशा। कृष्णा तदाक्रोशदनन्यनाथा गोविन्द दामोदर माधवेति॥

agre kurūṇām atha pāṇḍavānāṃ duḥśāsanenāhṛta-vastra-keśā | kṛṣṇā tadākrośad ananya-nāthā govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningകൗരവരുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും സഭയില്‍ ദുശ്ശാസനന്‍ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രവും കേശവും വലിച്ചപ്പോള്‍, അനന്യനാഥയായ ദ്രൗപദി വിളിച്ചു — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Verse 2#

śrī-kṛṣṇa viṣṇo madhu-kaiṭabhāre

श्रीकृष्ण विष्णो मधुकैटभारे भक्तानुकम्पिन् भगवन् मुरारे। त्रायस्व मां केशव लोकनाथ गोविन्द दामोदर माधवेति॥

śrī-kṛṣṇa viṣṇo madhu-kaiṭabhāre bhaktānukampin bhagavan murāre | trāyasva māṃ keśava loka-nātha govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaning'ഓ ശ്രീകൃഷ്ണ! ഓ വിഷ്ണോ! ഓ മധു-കൈടഭന്മാരുടെ ശത്രു! ഓ ഭക്തവത്സല! ഓ ഭഗവന്‍! ഓ മുരാരേ! എന്നെ രക്ഷിക്കൂ, ഓ കേശവ, സകല ലോകങ്ങളുടെ നാഥ — ഗോവിന്ദ, ദാമോദര, മാധവ!'

Verse 3#

vikretu-kāmā kila gopa-kanyā

विक्रेतुकामा किल गोपकन्या मुरारिपादार्पितचित्तवृत्तिः। दध्यादिकं मोहवशादवोचद् गोविन्द दामोदर माधवेति॥

vikretu-kāmā kila gopa-kanyā murāri-pādārpita-citta-vṛttiḥ | dadhy-ādikaṃ moha-vaśād avocad govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningഒരു ഗോപകന്യക, തൈര് മുതലായവ വില്‍ക്കാന്‍ ആഗ്രഹിച്ച്, അവളുടെ മനസ്സ് മുരാരിയുടെ പാദങ്ങളില്‍ ലയിച്ച്; പ്രേമ-മോഹത്തില്‍ തന്റെ ചരക്കിന് പകരം വിളിച്ചു — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Verse 4#

ulūkhale sambhṛta-taṇḍulāṃś ca

उलूखले सम्भृततण्डुलांश्च सङ्घट्टयन्त्यो मुसलैः प्रमुग्धाः। गायन्ति गोप्यो जनितानुरागा गोविन्द दामोदर माधवेति॥

ulūkhale sambhṛta-taṇḍulāṃś ca saṅghaṭṭayantyo musalaiḥ pramugdhāḥ | gāyanti gopyo janitānurāgā govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningഉരലില്‍ ശേഖരിച്ച അരി ഉലക്ക കൊണ്ട് ഇടിക്കുന്ന മോഹിതരായ ഗോപികമാര്‍ അനുരാഗത്തോടെ പാടുന്നു — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Verse 5#

kācit karāmbhoja-puṭe niṣaṇṇaṃ

काचित्करांभोजपुटे निषण्णं क्रीडाशुकं किंशुकरक्ततुण्डम्। अध्यापयामास सरोरुहाक्षी गोविन्द दामोदर माधवेति॥

kācit karāmbhoja-puṭe niṣaṇṇaṃ krīḍā-śukaṃ kiṃśuka-rakta-tuṇḍam | adhyāpayām āsa saroruhākṣī govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningഒരു താമരക്കണ്ണി തന്റെ കരകമലങ്ങളില്‍ ഇരുന്ന, മുരിക്കിന്‍പൂ പോലെ ചുവന്ന ചുണ്ടുള്ള ക്രീഡാശുകത്തിന് ഇതുതന്നെ പഠിപ്പിച്ചു — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Verse 6#

gṛhe gṛhe gopa-vadhū-samūhaḥ

गृहे गृहे गोपवधूसमूहः प्रतिक्षणं पिञ्जरसारिकाणाम्। स्खलद्गिरं वाचयितुं प्रवृत्तो गोविन्द दामोदर माधवेति॥

gṛhe gṛhe gopa-vadhū-samūhaḥ prati-kṣaṇaṃ piñjara-sārikāṇām | skhalad-giraṃ vācayituṃ pravṛtto govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningവീടുതോറും ഗോപവധുമാരുടെ കൂട്ടം ഓരോ നിമിഷവും തങ്ങളുടെ കൂട്ടിലെ മൈനകള്‍ക്ക് വിക്കിവിക്കി ഇതുതന്നെ പറയാന്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നതില്‍ മുഴുകുന്നു — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Verse 7#

jihve rasa-jñe madhura-priyā tvaṃ

जिह्वे रसज्ञे मधुरप्रिया त्वं सत्यं हितं त्वां परमं वदामि। आवर्णयेथा मधुराक्षराणि गोविन्द दामोदर माधवेति॥

jihve rasa-jñe madhura-priyā tvaṃ satyaṃ hitaṃ tvāṃ paramaṃ vadāmi | āvarṇayethā madhurākṣarāṇi govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningഓ രസമറിയുന്ന നാവേ! നീ മധുരം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു; നിനക്ക് സത്യവും പരമ ഹിതകരവുമായ വാക്ക് പറയുന്നു — ഈ മധുര അക്ഷരങ്ങള്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചരിക്കൂ — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Verse 8#

sukhāvasāne tv idam eva sāraṃ

सुखावसाने त्विदमेव सारं दुःखावसाने त्विदमेव गेयम्। देहावसाने त्विदमेव जाप्यं गोविन्द दामोदर माधवेति॥

sukhāvasāne tv idam eva sāraṃ duḥkhāvasāne tv idam eva geyam | dehāvasāne tv idam eva jāpyaṃ govinda dāmodara mādhaveti ||

Meaningസുഖത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍ ഇതുതന്നെ സാരം, ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍ ഇതുതന്നെ പാടാന്‍ യോഗ്യം, ദേഹത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍ (മരണത്തില്‍) ഇതുതന്നെ ജപിക്കാന്‍ യോഗ്യം — 'ഗോവിന്ദ! ദാമോദര! മാധവ!'

Word-by-Word Breakdown

गोविन्द
govinda
ഗോവിന്ദ — പശുക്കളുടെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും രക്ഷകന്‍; ഭൂമിക്കും പശുക്കള്‍ക്കും വേദങ്ങള്‍ക്കും ആനന്ദം നല്‍കുന്നവന്‍
दामोदर
dāmodara
ദാമോദര — യശോദ അമ്മ ആരുടെ അരയില്‍ (ഉദരം) കയര്‍ (ദാമം) കെട്ടിയോ
माधव
mādhava
മാധവ — ലക്ഷ്മിയുടെ (മാ) പതി (ധവ); മധു വംശജന്‍; മധുരമായവന്‍
इति
iti
ഇപ്രകാരം (ഈ നാമങ്ങള്‍ വിളിച്ച്) — ഓരോ ശ്ലോകത്തിലും ആവര്‍ത്തിക്കുന്ന ധ്രുവപദം
अग्रे कुरूणाम्
agre kurūṇām
കുരുക്കളുടെ മുന്നില്‍ (കൗരവ സഭയില്‍)
दुःशासनेन
duḥśāsanena
ദുശ്ശാസനനാല്‍ (ദ്രൗപദിയെ വസ്ത്രാപഹരണം ചെയ്യാന്‍ ശ്രമിച്ചവന്‍)
आहृतवस्त्रकेशा
āhṛta-vastra-keśā
ആരുടെ വസ്ത്രവും കേശവും വലിക്കപ്പെട്ടുവോ
कृष्णा
kṛṣṇā
കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)
अनन्यनाथा
ananya-nāthā
ആര്‍ക്ക് മറ്റൊരു നാഥനില്ലയോ (ഭഗവാന്‍ ഒഴികെ)
आक्रोशत्
ākrośat
ഉറക്കെ വിളിച്ചു (ആപത്തില്‍)
मधुकैटभारे
madhu-kaiṭabhāre
ഓ മധു, കൈടഭ ദൈത്യന്മാരുടെ ശത്രു
भक्तानुकम्पिन्
bhaktānukampin
ഓ ഭക്തരോട് അനുകമ്പ കാട്ടുന്നവന്‍
मुरारे
murāre
ഓ മുരാരേ — മുര ദൈത്യന്റെ ശത്രു
त्रायस्व माम्
trāyasva mām
എന്നെ രക്ഷിക്കൂ, എന്നെ കാക്കൂ
केशव लोकनाथ
keśava loka-nātha
ഓ കേശവ, ഓ സകല ലോകങ്ങളുടെ നാഥ
गोपकन्या
gopa-kanyā
ഗോപകന്യക
दध्यादिकम्
dadhy-ādikam
തൈര് (മറ്റ് വില്‍ക്കാന്‍ യോഗ്യമായ ചരക്കും)
जिह्वे रसज्ञे
jihve rasa-jñe
ഓ രസമറിയുന്ന നാവേ
मधुराक्षराणि
madhurākṣarāṇi
മധുര അക്ഷരങ്ങള്‍ (പവിത്ര നാമങ്ങളുടെ)
सुखावसाने
sukhāvasāne
സുഖത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍
दुःखावसाने
duḥkhāvasāne
ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍
देहावसाने जाप्यम्
dehāvasāne jāpyam
ദേഹത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍ (മരണം), ഇതുതന്നെ ജപിക്കാന്‍ യോഗ്യം

Origin & History

Source: Govinda Damodara Stotra (independent Vaishnava devotional work)

Author: Bilvamangala Thakura (Lila Shuka)

Period: Medieval (c. 13th–14th century CE)

ബില്വമംഗല ഠാകുര, ലീലാ ശുക എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നയാള്‍, കൃഷ്ണ പ്രേമത്തില്‍ പൂര്‍ണമായി ലയിച്ച സന്ത-കവി, കൃഷ്ണ-കര്‍ണാമൃതത്തിന്റെ കര്‍ത്താവായി പ്രസിദ്ധന്‍. ഗോവിന്ദ ദാമോദര സ്തോത്രം ഭഗവാന്റെ പവിത്ര നാമങ്ങളില്‍ അദ്ദേഹം രചിച്ച ശ്ലോക-മാല. മഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രൗപദി-രക്ഷണ സന്ദര്‍ഭവും വ്രജത്തിലെ ഗോപവധുമാരുടെ നിത്യ ജീവിതവും ആധാരമാക്കി, 'ഗോവിന്ദ, ദാമോദര, മാധവ' നാമങ്ങള്‍ ഭക്തരുടെ ചുണ്ടുകളില്‍ നിന്ന് സ്വാഭാവികമായി പുറപ്പെടുന്നുവെന്ന് കാട്ടി, നാവിനെ ഈ മധുരതമ അക്ഷരങ്ങള്‍ എപ്പോഴും ആസ്വദിക്കാന്‍ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

Frequently Asked Questions

ഗോവിന്ദ ദാമോദര സ്തോത്രം എന്നാല്‍ എന്ത്?
ഇത് ഭഗവാന്‍ കൃഷ്ണന്റെ ഭക്തി സ്തോത്രമാണ്, ഇതിന്റെ ഓരോ ശ്ലോകവും 'ഗോവിന്ദ ദാമോദര മാധവേതി' എന്ന ധ്രുവപദത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു — ഗോവിന്ദ, ദാമോദര, മാധവ എന്ന മൂന്ന് മധുര നാമങ്ങള്‍. ഇത് കൃഷ്ണന്റെ പവിത്ര നാമങ്ങളുടെ ജപ മഹിമയെ കീര്‍ത്തിക്കുന്നു.
ഗോവിന്ദ ദാമോദര സ്തോത്രം ആര് രചിച്ചു?
ഇത് പരമ്പരാഗതമായി ബില്വമംഗല ഠാകുരക്ക് ആരോപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അദ്ദേഹത്തെ ലീലാ ശുക എന്നും വിളിക്കുന്നു — കൃഷ്ണ ഭക്തിക്ക് പ്രസിദ്ധനായ മധ്യകാല സന്ത-കവി, കൃഷ്ണ-കര്‍ണാമൃതത്തിന്റെ കര്‍ത്താവ്.
ഗോവിന്ദ, ദാമോദര, മാധവ നാമങ്ങളുടെ അര്‍ഥം എന്ത്?
ഗോവിന്ദ എന്നാല്‍ പശുക്കളുടെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും രക്ഷകന്‍; ദാമോദര എന്നാല്‍ യശോദ അമ്മ ആരുടെ അരയില്‍ കയര്‍ കെട്ടിയോ; മാധവ എന്നാല്‍ ലക്ഷ്മിയുടെ പതി, മധു വംശജന്‍. ഇവ ചേര്‍ന്ന് കൃഷ്ണന്റെ മാധുര്യവും ശ്രേഷ്ഠതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഈ സ്തോത്രം മരണ സമയവുമായി എന്തുകൊണ്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു?
ഇതിന്റെ സമാപന ശ്ലോകം പഠിപ്പിക്കുന്നു: സുഖത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍, ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനത്തില്‍, ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും ഏക ആവശ്യ വസ്തു 'ഗോവിന്ദ ദാമോദര മാധവ' ഗാനവും ജപവുമാണ്. മരണ സമയത്ത് ഭഗവാനെ സ്മരിക്കുന്നത് പരമ ഗതി നല്‍കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →