സൗന്ദര്യ ലഹരി — Word-by-Word Meaning
सौन्दर्यलहरी
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
शिवः शक्त्या युक्तो यदि भवति शक्तः प्रभवितुं
न चेदेवं देवो न खलु कुशलः स्पन्दितुमपि ।
अतस्त्वामाराध्यां हरिहरविरिञ्चादिभिरपि
प्रणन्तुं स्तोतुं वा कथमकृतपुण्यः प्रभवति ॥ १॥
śivaḥ śaktyā yukto yadi bhavati śaktaḥ prabhavituṃ
na cedevaṃ devo na khalu kuśalaḥ spanditumapi |
atastvāmārādhyāṃ hariharaviriñcādibhirapi
praṇantuṃ stotuṃ vā kathamakṛtapuṇyaḥ prabhavati || 1||
ശക്തിയോട് ചേർന്നാൽ മാത്രമേ ശിവന് സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശക്തിയുള്ളൂ; അവളില്ലാതെ ഈശ്വരനുപോലും അനങ്ങാനാവില്ല. പിന്നെ ഹരി, ഹരൻ, ബ്രഹ്മാവ് എന്നിവർ പോലും ആരാധിക്കുന്ന നിന്നെ പുണ്യഹീനൻ വന്ദിക്കാനോ സ്തുതിക്കാനോ എങ്ങനെ ധൈര്യപ്പെടും?
तनीयांसं पांसुं तव चरणपङ्केरुहभवं
विरिञ्चिस्सञ्चिन्वन् विरचयति लोकानविकलम् ।
वहत्येनं शौरिः कथमपि सहस्रेण शिरसां
हरस्संक्षुद्यैनं भजति भसितोद्धूलनविधिम् ॥ २॥
tanīyāṃsaṃ pāṃsuṃ tava caraṇapaṅkeruhabhavaṃ
viriñcissañcinvan viracayati lokānavikalam |
vahatyenaṃ śauriḥ kathamapi sahasreṇa śirasāṃ
harassaṃkṣudyainaṃ bhajati bhasitoddhūlanavidhim || 2||
നിന്റെ പാദധൂളിയുടെ ഒരേയൊരു കണികകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് അനന്ത ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിഷ്ണു അതിനെ തന്റെ ആയിരം ശിരസ്സുകളിൽ പ്രയാസത്തോടെ വഹിക്കുന്നു; ശിവൻ അതിനെ പൊടിച്ച് തന്റെ ദേഹത്ത് പൂശുന്ന പവിത്ര ഭസ്മമാക്കുന്നു.
अविद्यानामन्त-स्तिमिर-मिहिरद्वीपनगरी
जडानां चैतन्य-स्तबक-मकरन्द-स्रुतिझरी ।
दरिद्राणां चिन्तामणिगुणनिका जन्मजलधौ
निमग्नानां दंष्ट्रा मुररिपु-वराहस्य भवति ॥ ३॥
avidyānāmanta-stimira-mihiradvīpanagarī
jaḍānāṃ caitanya-stabaka-makaranda-srutijharī |
daridrāṇāṃ cintāmaṇiguṇanikā janmajaladhau
nimagnānāṃ daṃṣṭrā muraripu-varāhasya bhavati || 3||
മന്ദബുദ്ധികൾക്ക് അജ്ഞാനാന്ധകാരം നീക്കുന്ന ഉദയസൂര്യൻ നീ, മന്ദമതികൾക്ക് മധുരമായ ജ്ഞാനധാര, ദരിദ്രർക്ക് ചിന്താമണികളുടെ മാല, സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയവരെ ഉദ്ധരിക്കുന്ന വരാഹത്തിന്റെ കൊമ്പ് നീ.
सुधासिन्धोर्मध्ये सुरविटपिवाटीपरिवृते
मणिद्वीपे नीपोपवनवति चिन्तामणिगृहे ।
शिवाकारे मञ्चे परमशिवपर्यङ्कनिलयां
भजन्ति त्वां धन्याः कतिचन चिदानन्दलहरीम् ॥ ८॥
sudhāsindhormadhye suraviṭapivāṭīparivṛte
maṇidvīpe nīpopavanavati cintāmaṇigṛhe |
śivākāre mañce paramaśivaparyaṅkanilayāṃ
bhajanti tvāṃ dhanyāḥ katicana cidānandalaharīm || 8||
ധന്യരാണ് നിന്നെ ഉപാസിക്കുന്ന ആ ചുരുക്കം പേർ — ചിന്താമണികളുടെ നഗരത്തിൽ, കൽപവൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രത്നദ്വീപിലെ കദംബവനത്തിൽ, സദാശിവൻ തന്നെ ശയ്യയായി, സാക്ഷാത് ചിദാനന്ദ-ലഹരി രൂപത്തിൽ വാഴുന്ന നിന്നെ.
भवानि त्वं दासे मयि वितर दृष्टिं सकरुणा-
मिति स्तोतुं वाञ्छन् कथयति भवानि त्वमिति यः ।
तदैव त्वं तस्मै दिशसि निजसायुज्यपदवीं
मुकुन्दब्रह्मेन्द्रस्फुटमकुटनीराजितपदाम् ॥ २२॥
bhavāni tvaṃ dāse mayi vitara dṛṣṭiṃ sakaruṇā-
miti stotuṃ vāñchan kathayati bhavāni tvamiti yaḥ |
tadaiva tvaṃ tasmai diśasi nijasāyujyapadavīṃ
mukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadām || 22||
ഓ ഭവാനീ, നിന്റെ ഈ സേവകന്റെ മേൽ ഒരേയൊരു കരുണാകടാക്ഷം ചൊരിയാൻ സങ്കൽപിക്കുക — ഉടനെ ഹരി, ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരുടെ അനുഗ്രഹവും സമ്പത്തും ലഭിക്കും; കാരണം നിന്റെ ദൃഷ്ടി പതിക്കുന്നതുതന്നെ മുക്തിയാണ്.
जपो जल्पः शिल्पं सकलमपि मुद्राविरचना
गतिः प्रादक्षिण्यक्रमणमशनाद्याहुतिविधिः ।
प्रणामस्संवेशस्सुखमखिलमात्मार्पणदृशा
सपर्यापर्यायस्तव भवतु यन्मे विलसितम् ॥ २७॥
japo jalpaḥ śilpaṃ sakalamapi mudrāviracanā
gatiḥ prādakṣiṇyakramaṇamaśanādyāhutividhiḥ |
praṇāmassaṃveśassukhamakhilamātmārpaṇadṛśā
saparyāparyāyastava bhavatu yanme vilasitam || 27||
എന്റെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും നിന്റെ പൂജയാകട്ടെ: എന്റെ വ്യർഥമായ വാക്ക് നിന്റെ മന്ത്രജപമായും, എന്റെ കൈകളുടെ ചലനങ്ങൾ നിന്റെ മുദ്രകളായും, എന്റെ നടത്തം നിന്റെ പ്രദക്ഷിണമായും, എന്റെ ഭക്ഷണം നിന്റെ നൈവേദ്യമായും, എന്റെ കിടത്തം നിന്റെ മുമ്പിലെ സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമമായും ആകട്ടെ.
सौन्दर्यलहरी
गतैर्माणिक्यत्वं गगनमणिभिः सान्द्रघटितं
किरीटं ते हैमं हिमगिरिसुते कीर्तयति यः ।
स नीडेयच्छायाच्छुरणशबलं चन्द्रशकलं
धनुः शौनासीरं किमिति न निबध्नाति धिषणाम् ॥ ४२॥
saundaryalaharī
gatairmāṇikyatvaṃ gaganamaṇibhiḥ sāndraghaṭitaṃ
kirīṭaṃ te haimaṃ himagirisute kīrtayati yaḥ |
sa nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃ candraśakalaṃ
dhanuḥ śaunāsīraṃ kimiti na nibadhnāti dhiṣaṇām || 42||
ഓ മാതാവേ, നിന്റെ കിരീടത്തെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു — നിന്റെ കറുത്ത, പുഷ്പസുഗന്ധമുള്ള കേശങ്ങൾക്കിടയിൽ മേഘമാലയിൽ അർധചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നത്. (ഇവിടെനിന്ന് സൗന്ദര്യലഹരി ആരംഭിക്കുന്നു, ദേവിയെ ശിരസ്സു മുതൽ പാദം വരെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്.)
प्रदीपज्वालाभिर्दिवसकरनीराजनविधिः
सुधासूतेश्चन्द्रोपलजललवैरर्घ्यरचना ।
स्वकीयैरम्भोभिः सलिलनिधिसौहित्यकरणं
त्वदीयाभिर्वाग्भिस्तव जननि वाचां स्तुतिरियम् ॥ १००॥
pradīpajvālābhirdivasakaranīrājanavidhiḥ
sudhāsūteścandropalajalalavairarghyaracanā |
svakīyairambhobhiḥ salilanidhisauhityakaraṇaṃ
tvadīyābhirvāgbhistava janani vācāṃ stutiriyam || 100||
വാക്കിന്റെ മാതാവായ നിന്നെ, ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയായ ഞാൻ, ഏതു ശബ്ദപുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് സ്തുതിക്കും — സൂര്യന് ദീപം, ചന്ദ്രന് നിലാവ്, സമുദ്രത്തിന് അതിന്റെ ജലബിന്ദു എന്നിവ അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ? എങ്കിലും നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമാണ് ഈ സ്തുതി സാധ്യമായത്.
Complete Translation
സൗന്ദര്യ ലഹരി — "സൗന്ദര്യത്തിന്റെ തിരമാലകൾ" — ആദി ശങ്കരാചാര്യർ രചിച്ച, ദിവ്യമാതാവിനെ (ദേവി, ത്രിപുര സുന്ദരി രൂപത്തിൽ) സ്തുതിക്കുന്ന ഏകദേശം നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളുള്ള സ്തോത്രമാണ്. ഒന്നാം ഭാഗം, ആനന്ദ ലഹരി ("ആനന്ദത്തിന്റെ തിര", ശ്ലോകങ്ങൾ 1–41), ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ചൈതന്യസ്വരൂപമായ ശക്തി, ശ്രീചക്ര ഉപാസന, ആന്തരിക ധ്യാന രീതികൾ എന്നിവയെ വാഴ്ത്തുന്നു; രണ്ടാം ഭാഗം, സൗന്ദര്യ ലഹരി (ശ്ലോകങ്ങൾ 42–100, ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ മൂന്ന് അധിക ശ്ലോകങ്ങളോടെ), ദേവിയുടെ ശിരസ്സ് മുതൽ പാദം വരെയുള്ള സൗന്ദര്യത്തിന്റെ മഹത്തായ വർണനയാണ്. ഇതിന്റെ ആദ്യ ശ്ലോകം തന്നെ ശിവന് ശക്തിയോട് ചേർന്നാൽ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കാനാകൂ എന്ന് — ശക്തിയാണ് ഈശ്വരന്റെ പ്രാണൻ എന്ന് — പരമസത്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, ഓരോ ശ്ലോകവും തന്റെ ജീവിതം മുഴുവനും ഉപാസനയും അവളുടെ പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു. ഒഴുകുന്ന ശിഖരിണീ വൃത്തത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഇത് ഒരേസമയം ഭക്തികാവ്യവും താന്ത്രിക ഗ്രന്ഥവും ശ്രീവിദ്യാ പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട സ്തോത്രങ്ങളിലൊന്നുമാണ്.
Origin & History
Source: Ascribed to Adi Shankaracharya (the Ananda Lahari traditionally received at Kailasa)
Author: Adi Shankaracharya
Period: Classical (Shankaracharya, c. 8th century, by tradition)
പാരമ്പര്യപ്രകാരം സൗന്ദര്യലഹരി ആദി ശങ്കരാചാര്യർ രചിച്ചു, അദ്ദേഹം ആദ്യ ഭാഗമായ ആനന്ദലഹരി സ്വയം ശിവൻ കൈലാസത്തിന്റെ ചുവരിൽ എഴുതിയതായി കണ്ടെത്തിയെന്നും, രണ്ടാം ഭാഗം ദേവിയുടെ സൗന്ദര്യ സ്തുതിയിൽ രചിച്ചെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. രണ്ട് 'തിരമാലകൾ' — ആനന്ദം, സൗന്ദര്യം — ഒന്നിച്ച് ഭക്തി, തത്ത്വം, തന്ത്രം ഒരേസമയം ഉള്ള ഒരു കൃതി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു, കൂടാതെ ദേവി ഉപാസനയുടെ ശ്രീവിദ്യാ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സ്തംഭമാണ്.
Frequently Asked Questions
സൗന്ദര്യലഹരി എന്താണ്?▼
ഇത് ദിവ്യ മാതാവിന്റെ (ദേവി ത്രിപുര സുന്ദരി രൂപത്തിൽ) ഏകദേശം നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളുടെ സ്തുതിയാണ്, ആദി ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. 'സൗന്ദര്യലഹരി' എന്നാൽ 'സൗന്ദര്യത്തിന്റെ തിരമാലകൾ'. ഇത് രണ്ട് ഭാഗങ്ങളിലാണ് — ആനന്ദലഹരി (ശ്ലോകങ്ങൾ 1–41) ശക്തിയുടെ ശക്തി, ഉപാസനയെക്കുറിച്ച്, സൗന്ദര്യലഹരി (42–100) ദേവിയുടെ ശിരസ്സ് മുതൽ പാദം വരെ സൗന്ദര്യം വർണ്ണിക്കുന്നു.
സൗന്ദര്യലഹരിയിൽ എത്ര ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്?▼
മൂല സ്തുതിയിൽ 100 ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്; ചില പാഠഭേദങ്ങൾ മൂന്ന് കൂടി (101–103) ചേർക്കുന്നു, അവ ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, ആകെ 103. ഇത് മനോഹരമായ ശിഖരിണീ വൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്.
ഇത് ചൊല്ലുന്നതിന്റെ ഗുണങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?▼
ഇത് മാതാവിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ കൃപ നൽകുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു — സമൃദ്ധി, വാക്ചാതുര്യം, ആരോഗ്യം, സൗന്ദര്യം, സന്താനം, ആത്മീയ ഉണർവ്. ഓരോ ശ്ലോകവും തന്റെ യന്ത്രവും ഫലവുമുള്ള ഒരു മന്ത്രമാണ്, നിർദ്ദിഷ്ട ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് മാർഗനിർദേശത്തിൽ ചൊല്ലുന്നു.
ഇത് എപ്പോൾ ചൊല്ലണം?▼
പ്രത്യേകിച്ച് വെള്ളിയാഴ്ചകൾ (ദേവിയുടെ ദിനം), നവരാത്രിയുടെ ഒമ്പത് രാത്രികളിൽ, പൗർണ്ണമിയിൽ, പ്രതിമയ്ക്കോ ശ്രീചക്രത്തിനോ മുന്നിൽ. കുളിച്ച ശേഷം ദിവസവും ചൊല്ലാം.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →