നിർജല ഏകാദശി വ്രത കഥ
ഭീമനും വ്യാസ മഹർഷിയും — വർഷത്തിലെ എല്ലാ ഏകാദശികളുടെയും ഫലം നൽകുന്ന ഒരേയൊരു ജലരഹിത വ്രതം
നിർജല ഏകാദശി ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ ശുക്ല പക്ഷ ഏകാദശിയിൽ (മേയ്–ജൂൺ) വരുന്നു; വർഷത്തിലെ എല്ലാ ഏകാദശികളിലും ഏറ്റവും കഠിനവും ഫലദായകവുമാണിത്. ഏകാദശിയുടെ സൂര്യോദയം മുതൽ ദ്വാദശിയുടെ സൂര്യോദയം വരെ പൂർണമായും വെള്ളമില്ലാതെ (നിർജലം) ആചരിക്കുന്നു. ഈ കഥ കാരണമാണ് ഇതിനെ ഭീമ ഏകാദശി, ഭീമസേനി ഏകാദശി അല്ലെങ്കിൽ പാണ്ഡവ ഏകാദശി എന്നും വിളിക്കുന്നത് — മഹാബലനായ ഭീമൻ ഒരേയൊരു ജലരഹിത വ്രതത്താൽ വർഷത്തിലെ ഇരുപത്തിനാല് ഏകാദശികളുടെ ഫലം നേടിയ കഥ.
ഭീമന്റെ വ്യഥ
അഞ്ച് പാണ്ഡവരിൽ ഭീമൻ ഏറ്റവും ബലവാനും വിഷ്ണുവിന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്നു; എന്നാൽ അവന് ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായിരുന്നു — വിശപ്പ് സഹിക്കാനാവില്ല. അവന്റെ ഉദരത്തിൽ 'വൃകം' എന്ന ജഠരാഗ്നി അത്ര തീവ്രമായിരുന്നതിനാൽ നിരന്തരം ഭക്ഷിക്കേണ്ടിവന്നു. അമ്മ കുന്തി, ധർമരാജൻ, അർജുനൻ, നകുല-സഹദേവന്മാർ, ദ്രൗപദി — എല്ലാവരും മാസത്തിലെ രണ്ട് ഏകാദശി വ്രതങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ആചരിച്ചു; ഭീമന് മാത്രം ഒരു ദിവസംപോലും ഭക്ഷണമില്ലാതെ കഴിയാനായില്ല. 'എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യാം, ഹൃദയപൂർവം കേശവനെ പൂജിക്കാം, പക്ഷേ ഒരൊറ്റ ഏകാദശി വ്രതംപോലും ആചരിക്കാനാവുന്നില്ല' എന്ന് അവൻ ദുഃഖിച്ചു. വിഷ്ണുഭക്തിയിൽ പിന്നിലാകുന്നുവെന്ന വ്യഥയോടെ ഭീമൻ തന്റെ പിതാമഹനായ വേദവ്യാസ മഹർഷിയുടെ അടുത്തുചെന്ന് തന്റെ ദുഃഖം ഉണർത്തിച്ചു.
വ്യാസ മഹർഷിയുടെ ഉപദേശം
വ്യാസൻ കരുണയോടെ കേട്ട് പറഞ്ഞു — 'ഭീമാ, വർഷത്തിലെ എല്ലാ ഏകാദശികളും ആചരിക്കാനാവില്ലെങ്കിൽ, പൂർണ സങ്കൽപത്തോടെ ഒന്നുമാത്രം ആചരിക്കൂ — ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ ശുക്ല പക്ഷ ഏകാദശി. അത് ഏകാദശിയുടെ സൂര്യോദയം മുതൽ ദ്വാദശിയുടെ സൂര്യോദയം വരെ പൂർണമായും വെള്ളമില്ലാതെ (നിർജലം) ആചരിക്കൂ; അന്നമോ വെള്ളമോ കഴിക്കാതെ, സ്നാനം ചെയ്ത്, ദാനം ചെയ്ത്, വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കൂ. ഈ ഒരൊറ്റ ജലരഹിത വ്രതം പൂർണ ഭക്തിയോടെ ആചരിച്ചാൽ വർഷത്തിലെ ഇരുപത്തിനാല് ഏകാദശികളുടെ സംയുക്ത ഫലം നിനക്ക് ലഭിക്കും; ഹരിയുടെ കൃപയാൽ ഈ ഒരൊറ്റ വ്രതം മറ്റുള്ളവ നൽകുന്നതെല്ലാം നൽകി, ഒടുവിൽ ആത്മാവിനെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കും' എന്ന്. ദാഹഭയമുണ്ടായിട്ടും ഭീമൻ അത് ആചരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ജലരഹിത വ്രതവും അതിന്റെ മഹിമയും
നിശ്ചിത ഏകാദശിയിൽ മഹാബലനായ ഭീമൻ ഒരു തുള്ളി വെള്ളംപോലും കഴിക്കാതെ വ്രതം ആചരിച്ചു. ആ പരീക്ഷണം എത്ര കഠിനമായിരുന്നുവെന്നാൽ വൈകുന്നേരത്തോടെ അവൻ ബോധംമങ്ങി വിറച്ചു — എങ്കിലും തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്താലും വിഷ്ണുസ്നേഹത്താലും വ്രതം മുറിക്കാതെ ദ്വാദശിവരെ പിടിച്ചുനിന്നു. ദേവന്മാർ അവന്റെമേൽ കൃപ ചൊരിഞ്ഞു; ഈ ഒരൊറ്റ വ്രതത്താൽ ഭീമന് വർഷത്തിലെ എല്ലാ ഏകാദശികളുടെയും ഫലം ലഭിച്ചു. അന്നുമുതൽ ഈ ഏകാദശി 'ഭീമ ഏകാദശി', 'ഭീമസേനി ഏകാദശി' അല്ലെങ്കിൽ 'പാണ്ഡവ ഏകാദശി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നിർജല ഏകാദശി വ്രതം ആചരിച്ച്, വെള്ളക്കുടങ്ങൾ, വിശറികൾ, പഴങ്ങൾ, കുട, ചെരുപ്പ് ദാനം ചെയ്ത്, വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കുന്നവർ പാപമുക്തരായി ദീർഘായുസ്സ്, സമൃദ്ധി, ഒടുവിൽ ശ്രീഹരിയുടെ ധാമം നേടുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് ജലരഹിത വ്രതത്തിന്റെ മഹിമ. 'ജയ് ശ്രീ ഹരി.'
The Fruit of the Vrat
നിർജല ഏകാദശി ഒരേ വ്രതത്തിൽ വർഷത്തിലെ ഇരുപത്തിനാല് ഏകാദശികളുടെ സംയുക്ത ഫലം നൽകുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഭക്ഷണവും വെള്ളവുമില്ലാതെ, ദാനവും (വെള്ളം നിറച്ച കുടങ്ങൾ, വിശറികൾ, പഴങ്ങൾ, വേനൽച്ചൂടിൽ തണുപ്പുള്ള വസ്തുക്കൾ) വിഷ്ണു പൂജയും ചേർത്ത് ആചരിച്ചാൽ ഇത് പാപങ്ങൾ നീക്കി, ആരോഗ്യം, ദീർഘായുസ്സ്, സമൃദ്ധി നൽകി, ഒടുവിൽ മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. വർഷത്തിലെ ഏറ്റവും ഫലദായകവും കഠിനവുമായ ഏകാദശിയാണിത്.
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
When is Nirjala Ekadashi in 2026?
Nirjala Ekadashi falls on the Ekadashi of the Shukla Paksha of Jyeshtha month, in late May or June. In 2026 it is observed around 25 June. See the Ekadashi dates page for the exact date and your local timing.
Why is it called Bhima Ekadashi or Pandava Ekadashi?
Because of this katha — the mighty Pandava Bhima, who could not keep the year's many Ekadashi fasts, was advised by Sage Vyasa to keep this single waterless Ekadashi, and through it gained the merit of all twenty-four. Hence it is named Bhima Ekadashi, Bhimseni Ekadashi or Pandava Ekadashi.
Why is the fast kept without water?
'Nirjala' means without water. The vow is to take neither food nor water from the sunrise of Ekadashi to the sunrise of Dwadashi — the most austere of all Ekadashi fasts, which is why it carries the merit of all the others. Those unable to keep the full waterless fast keep a normal Ekadashi fast or take only water/fruit.
What is donated on Nirjala Ekadashi?
As it falls in the summer heat, the giving of water — pots (kalash) filled with water, hand-fans, umbrellas, slippers, cooling fruits like melon, and sweetened water (sharbat) — is especially meritorious, along with food and clothing to brahmins and the needy.