धूम्रलोचनवध
Dhūmralocana Vadha
The Slaying of Dhumralochana · 20 verses
▶ Listen to recitation🌐 Read in your language
Chapter Summary
देवीच्या उत्तराने क्रोधित होऊन शुंभ, तिला बळजबरीने पकडून आणण्यासाठी साठ हजार असुरांसह दैत्यसेनापती धूम्रलोचनाला पाठवतो. जेव्हा तो तिला केसांना धरून ओढत आणण्याची धमकी देतो, तेव्हा देवी केवळ 'हुं' या एकाच अक्षराने त्याला भस्म करते. नंतर तिचा सिंह त्याच्या विशाल सैन्यावर तुटून पडतो आणि नखांनी व दाढांनी असुरांना फाडून एका क्षणात त्याचा नाश करतो. धूम्रलोचनाच्या मृत्यूबद्दल आणि त्याच्या सैन्याच्या विनाशाबद्दल ऐकून क्रोधित झालेला शुंभ, तिला पकडण्यासाठी किंवा मारण्यासाठी महान असुर चंड आणि मुंड यांना पाठवतो.
✦ Dhyāna — Opening Meditation
ॐ नागाधीश्वरविष्टरां फणिफणोत्तंसोरु रत्नावली- भास्वद्देहलतां दिवाकरनिभां नेत्रत्रयोद्भासिताम् । मालाकुम्भकपालनीरजकरां चन्द्रार्धचूडां परां सर्वज्ञेश्वरभैरवाङ्गनिलयां पद्मावतीं चिन्तये ॥
oṃ nāgādhīśvaraviṣṭarāṃ phaṇiphaṇottaṃsoru ratnāvalī- bhāsvaddehalatāṃ divākaranibhāṃ netratrayodbhāsitām mālākumbhakapālanīrajakarāṃ candrārdhacūḍāṃ parāṃ sarvajñeśvarabhairavāṅganilayāṃ padmāvatīṃ cintaye
I meditate on the supreme Padmavati, seated upon the king of serpents, her creeper-like body gleaming with the rows of gems on the great serpent-hoods, radiant as the sun and lit by her three eyes, bearing in her hands a garland, a pitcher, a skull and a lotus, crowned with the half-moon, who dwells in the body of Bhairava, the lord of the all-knowing.
🔊 Tap any word to hear it — or ▶ to recite a shloka
ॐ ऋषिरुवाच इत्याकर्ण्य वचो देव्याः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात् ॥
oṃ ṛṣiruvāca ityākarṇya vaco devyāḥ sa dūto'marṣapūritaḥ samācaṣṭa samāgamya daityarājāya vistarāt
Meaning(ॐ. ऋषी म्हणाले:) देवीचे हे शब्द ऐकून, तो दूत क्रोधाने भरून परत गेला आणि ते शब्द दैत्यराजाला सविस्तरपणे निवेदन केले.
तस्य दूतस्य तद्वाक्यमाकर्ण्यासुरराट् ततः । सक्रोधः प्राह दैत्यानामधिपं धूम्रलोचनम् ॥
tasya dūtasya tadvākyamākarṇyāsurarāṭ tataḥ sakrodhaḥ prāha daityānāmadhipaṃ dhūmralocanam
Meaningआपल्या दूताचे ते शब्द ऐकून, असुरपती तेव्हा क्रोधाने भरून, दैत्यांचा नायक धूम्रलोचनाला असे म्हणाला:
हे धूम्रलोचनाशु त्वं स्वसैन्यपरिवारितः । तामानय बलाद्दुष्टां केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
he dhūmralocanāśu tvaṃ svasainyaparivāritaḥ tāmānaya balādduṣṭāṃ keśākarṣaṇavihvalām
Meaning'हे धूम्रलोचना, तुझ्या सैन्याने वेढलेला जाऊन लवकर जा, आणि केस ओढल्यामुळे असहाय झालेल्या त्या दुष्ट स्त्रीला बळजबरीने इकडे घेऊन ये.
तत्परित्राणदः कश्चिद्यदि वोत्तिष्ठतेऽपरः । स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व एव वा ॥
tatparitrāṇadaḥ kaścidyadi vottiṣṭhate'paraḥ sa hantavyo'maro vāpi yakṣo gandharva eva vā
Meaningआणि जर तिला वाचवण्यासाठी दुसरा कोणी उठून उभा राहिला — मग तो देव असो, यक्ष असो, किंवा गंधर्व असो — त्याला ठार मारले जावे.'
ऋषिरुवाच तेनाज्ञप्तस्ततः शीघ्रं स दैत्यो धूम्रलोचनः । वृतः षष्ट्या सहस्राणामसुराणां द्रुतं ययौ ॥
ṛṣiruvāca tenājñaptastataḥ śīghraṃ sa daityo dhūmralocanaḥ vṛtaḥ ṣaṣṭyā sahasrāṇāmasurāṇāṃ drutaṃ yayau
Meaning(ऋषी म्हणाले:) अशा प्रकारे आज्ञा मिळालेला दैत्य धूम्रलोचन साठ हजार असुरांनी वेढलेला वेगाने निघाला.
स दृष्ट्वा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थिताम् । जगादोच्चैः प्रयाहीति मूलं शुम्भनिशुम्भयोः ॥
sa dṛṣṭvā tāṃ tato devīṃ tuhinācalasaṃsthitām jagādoccaiḥ prayāhīti mūlaṃ śumbhaniśumbhayoḥ
Meaningतेव्हा हिमपर्वतावर (हिमालयावर) बसलेल्या देवीला पाहून, त्याने मोठ्याने अशी हाक मारली: 'शुंभ-निशुंभाच्या समोर जा!
न चेत्प्रीत्याद्य भवती मद्भर्तारमुपैष्यति । ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षणविह्वलाम् ॥
na cetprītyādya bhavatī madbhartāramupaiṣyati tato balānnayāmyeṣa keśākarṣaṇavihvalām
Meaningतू आता सद्भावनेने माझ्या स्वामीकडे आली नाहीस, तर मी तुला केसांना धरून ओढत, असहाय करून बळजबरीने घेऊन जाईन.'
देव्युवाच दैत्येश्वरेण प्रहितो बलवान्बलसंवृतः । बलान्नयसि मामेवं ततः किं ते करोम्यहम् ॥
devyuvāca daityeśvareṇa prahito balavānbalasaṃvṛtaḥ balānnayasi māmevaṃ tataḥ kiṃ te karomyaham
Meaning(देवी म्हणाली:) 'तू दैत्यपतीने पाठवलेला आहेस, बलवान आहेस, सैन्याने वेढलेला आहेस; तू अशा प्रकारे मला बळजबरीने घेऊन जाऊ इच्छितोस — तर मी तुझे काय करू शकते (म्हणजे जे घडायचे आहे ते मी कसे रोखू शकते)?'
ऋषिरुवाच इत्युक्तः सोऽभ्यधावत्तामसुरो धूम्रलोचनः । हुङ्कारेणैव तं भस्म सा चकाराम्बिका तदा ॥
ṛṣiruvāca ityuktaḥ so'bhyadhāvattāmasuro dhūmralocanaḥ huṅkāreṇaiva taṃ bhasma sā cakārāmbikā tadā
Meaning(ऋषी म्हणाले:) अशा प्रकारे बोलला गेलेला असुर धूम्रलोचन तिच्यावर धावून आला; तेव्हा अंबिकेने केवळ 'हुं' या हुंकाराने त्याला भस्म करून टाकले.
अथ क्रुद्धं महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । ववर्ष सायकैस्तीक्ष्णैस्तथा शक्तिपरश्वधैः ॥
atha kruddhaṃ mahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā vavarṣa sāyakaistīkṣṇaistathā śaktiparaśvadhaiḥ
Meaningतेव्हा अंबिकेने क्रोधित असुरांच्या महासैन्यावर तीक्ष्ण बाण, शूळ आणि कुऱ्हाडी यांचा वर्षाव केला.
ततो धुतसटः कोपात्कृत्वा नादं सुभैरवम् । पपातासुरसेनायां सिंहो देव्याः स्ववाहनः ॥
tato dhutasaṭaḥ kopātkṛtvā nādaṃ subhairavam papātāsurasenāyāṃ siṃho devyāḥ svavāhanaḥ
Meaningतेव्हा देवीचे स्वतःचे वाहन सिंह, क्रोधाने आपली आयाळ हलवून, अत्यंत भयंकर गर्जना करत, असुर सैन्यावर तुटून पडला.
कांश्चित्करप्रहारेण दैत्यानास्येन चापरान् । आक्रान्त्या चाधरेणान्यान् जघान स महासुरान् ॥
kāṃścitkaraprahāreṇa daityānāsyena cāparān ākrāntyā cādhareṇānyān jaghāna sa mahāsurān
Meaningकाही महान असुरांना त्याने आपल्या पंजाच्या प्रहाराने, इतरांना आपल्या मुखाने, आणि आणखी काहींना (आपल्या शरीराने) चिरडून मारले.
केषाञ्चित्पाटयामास नखैः कोष्ठानि केसरी । तथा तलप्रहारेण शिरांसि कृतवान्पृथक् ॥
keṣāñcitpāṭayāmāsa nakhaiḥ koṣṭhāni kesarī tathā talaprahāreṇa śirāṃsi kṛtavānpṛthak
Meaningत्या सिंहाने काहींची पोटे आपल्या नखांनी फाडली, आणि काहींची मस्तके आपल्या पंजाच्या प्रहाराने तोडून टाकली.
विच्छिन्नबाहुशिरसः कृतास्तेन तथापरे । पपौ च रुधिरं कोष्ठादन्येषां धुतकेसरः ॥
vicchinnabāhuśirasaḥ kṛtāstena tathāpare papau ca rudhiraṃ koṣṭhādanyeṣāṃ dhutakesaraḥ
Meaningत्याच्याकडून इतरांना हात व मस्तकहीन केले गेले; आणि तो आपली आयाळ हलवून, इतरांच्या आतड्यांमधून रक्त प्याला.
क्षणेन तद्बलं सर्वं क्षयं नीतं महात्मना । तेन केसरिणा देव्या वाहनेनातिकोपिना ॥
kṣaṇena tadbalaṃ sarvaṃ kṣayaṃ nītaṃ mahātmanā tena kesariṇā devyā vāhanenātikopinā
Meaningएका क्षणात ते संपूर्ण सैन्य देवीच्या वाहन असलेल्या त्या श्रेष्ठ, अत्यंत क्रोधाविष्ट सिंहाकडून विनाशास नेले गेले.
श्रुत्वा तमसुरं देव्या निहतं धूम्रलोचनम् । बलं च क्षयितं कृत्स्नं देवीकेसरिणा ततः ॥
śrutvā tamasuraṃ devyā nihataṃ dhūmralocanam balaṃ ca kṣayitaṃ kṛtsnaṃ devīkesariṇā tataḥ
Meaningजेव्हा असे ऐकले गेले की असुर धूम्रलोचन देवीकडून मारला गेला आहे, आणि त्याचे संपूर्ण सैन्य देवीच्या सिंहाकडून नष्ट झाले आहे,
चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भः प्रस्फुरिताधरः । आज्ञापयामास च तौ चण्डमुण्डौ महासुरौ ॥
cukopa daityādhipatiḥ śumbhaḥ prasphuritādharaḥ ājñāpayāmāsa ca tau caṇḍamuṇḍau mahāsurau
Meaningतेव्हा दैत्यपती शुंभ क्रोधित होऊन, ओठ थरथरत असता, चंड आणि मुंड नावाच्या दोन महान असुरांना अशी आज्ञा दिली:
हे चण्ड हे मुण्ड बलैर्बहुभिः परिवारितौ । तत्र गच्छत गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥
he caṇḍa he muṇḍa balairbahubhiḥ parivāritau tatra gacchata gatvā ca sā samānīyatāṃ laghu
Meaning'हे चंडा, हे मुंडा, असंख्य सैन्यांनी वेढलेले तिथे जा, आणि जाऊन तिला लवकर इकडे घेऊन या,
केशेष्वाकृष्य बद्ध्वा वा यदि वः संशयो युधि । तदाशेषायुधैः सर्वैरसुरैर्विनिहन्यताम् ॥
keśeṣvākṛṣya baddhvā vā yadi vaḥ saṃśayo yudhi tadāśeṣāyudhaiḥ sarvairasurairvinihanyatām
Meaningतिला केसांना धरून ओढून किंवा बांधून (घेऊन या). पण युद्धात (विजय मिळवण्याबद्दल) तुम्हाला काही संशय असेल, तर तिला सर्व असुरांकडून त्यांच्या सर्व शस्त्रांनी मारले जावे.
तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहे च विनिपातिते । शीघ्रमागम्यतां बद्ध्वा गृहीत्वा तामथाम्बिकाम् ॥
tasyāṃ hatāyāṃ duṣṭāyāṃ siṃhe ca vinipātite śīghramāgamyatāṃ baddhvā gṛhītvā tāmathāmbikām
Meaningआणि जेव्हा ती दुष्ट स्त्री मारली जाईल आणि सिंह पाडला जाईल, तेव्हा त्या अंबिकेला बांधून आणि पकडून लवकर परत या.'