निर्जला एकादशी — तारीख, व्रत & विष्णू मंत्र
निर्जला एकादशी (निर्जला एकादशी) वर्षातील चोवीस एकादशींपैकी सर्वात कठीण आणि सर्वाधिक फलदायी व्रत आहे — सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सकाळच्या पारणापर्यंत अन्नाशिवाय, आणि पाण्याशिवायही (निर्-जल, "जलविरहित") पाळले जाते. उन्हाळ्याच्या ऐन भरात ज्येष्ठ शुक्ल पक्षात येणाऱ्या याला भीम किंवा भीमसेनी एकादशी असेही म्हणतात, आणि हे एकच व्रत पाळल्याने चोवीसही एकादशींचे पुण्य मिळते असे म्हटले जाते. 2026 मध्ये ते गुरुवार, 25 जूनला येते. व्रतासाठीचे विष्णू मंत्र आणि संपूर्ण मार्गदर्शिका या आहेत.
📅 निर्जला एकादशी Date
Dates per New Delhi panchang; may vary ±1 day by region.
विष्णू सहस्रनाम — 1000 नावे
विष्णूच्या हजार नावांचे पठण कोणत्याही एकादशीचे सर्वोत्तम आचरण आहे. निर्जला एकादशीला ते प्रत्येक पाप धुऊन संपूर्ण वर्षाच्या उपवासांचे फळ देते असे म्हटले जाते.
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय
विष्णू-कृष्णाचा बारा अक्षरी मूळ मंत्र, भगवंताच्या कृपेसाठी व मुक्तीसाठी एकादशीच्या उपवासादरम्यान 108 वेळा जपला जातो.
विष्णू चालीसा
विष्णूला समर्पित चाळीस चरणांचे स्तोत्र, पालनकर्त्याच्या रक्षणासाठी व आशीर्वादासाठी जलविरहित उपवासादरम्यान पठण केले जाते.
ॐ जय जगदीश हरे — विष्णू आरती
विष्णूची सार्वत्रिक आरती, एकादशीला सकाळ-संध्याकाळ दीप अर्पण करत केली जाते.
नारायण सूक्तम् — वैदिक मंत्र
नारायणाला परम पुरुष म्हणून घोषित करणारा प्राचीन वैदिक मंत्र — एकादशीच्या जागरणासाठीच्या सर्वात प्रामाणिक विष्णू प्रार्थनांपैकी एक.
शांताकारम् & रात्रीचे जागरण
"शांताकारम् भुजगशयनम्" ने भगवंताचे ध्यान करा, आणि हरे कृष्ण महामंत्र व अच्युतम् केशवम् ने रात्र जागत राहा — पूजेत जागत राहणे हा एकादशी व्रताचा भाग आहे.
Shantakaram Bhujagashayanam (Vishnu Dhyana)
शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं